Chemia życia
Kwasy nukleinowe — DNA i RNA
DNA i RNA — budowa nośników informacji
Nukleotyd składa się z pentozy, reszty fosforanowej i zasady azotowej. Nukleotydy w jednej nici łączą się wiązaniami fosfodiestrowymi, tworząc kierunkowy szkielet cukrowo-fosforanowy z końcami 5′ i 3′.
Dwie nici DNA są antyrównoległe i komplementarne. Adenina łączy się z tyminą dwoma wiązaniami wodorowymi, a guanina z cytozyną trzema. Komplementarność umożliwia wierną replikację i naprawę DNA.
RNA zwykle jest jednoniciowy, zawiera rybozę i uracyl. mRNA przenosi informację, tRNA dostarcza aminokwasy, rRNA współtworzy rybosom, a liczne małe RNA uczestniczą w regulacji ekspresji genów.
- W DNA występuje deoksyryboza, w RNA — ryboza.
- W DNA adenina paruje z tyminą, w RNA podczas parowania — z uracylem.
- Sekwencja zasad, a nie kolejność reszt fosforanowych, niesie informację genetyczną.
- Nić jest wydłużana przez dołączanie nukleotydu do końca 3′.
Schemat: DNA i RNA — budowa nośników informacji
Budowa cząsteczki połączona z jej właściwościami.
Podstawa programowa: I.2.4
Najczęstsze błędy
„Wiązania wodorowe łączą nukleotydy wzdłuż jednej nici DNA”
Poprawnie: Wzdłuż nici występują kowalencyjne wiązania fosfodiestrowe; wiązania wodorowe łączą komplementarne zasady dwóch nici.
Zadania z odpowiedziami
1. Nić komplementarna
Zapisz nić komplementarną i antyrównoległą do sekwencji 5′-AAGCT-3′.
- 1.Dobierz komplementarne zasady.
- 2.Uwzględnij antyrównoległość nici.
- 3.Zapisz kierunki obu końców.
Odpowiedź
Nić komplementarna ma zapis 3′-TTCGA-5′. Po zapisaniu jej w kierunku 5′→3′ otrzymujemy 5′-AGCTT-3′.
2. Zadanie: DNA i RNA — budowa nośników informacji
Wyjaśnij mechanizm lub zależność opisaną w części „DNA i RNA — budowa nośników informacji”.
- 1.Nazwij konkretny element lub czynnik.
- 2.Opisz bezpośrednią zmianę procesu.
- 3.Połącz zmianę z funkcją lub skutkiem.
Odpowiedź
Nukleotyd składa się z pentozy, reszty fosforanowej i zasady azotowej. Nukleotydy w jednej nici łączą się wiązaniami fosfodiestrowymi, tworząc kierunkowy szkielet cukrowo-fosforanowy z końcami 5′ i 3′. Dwie nici DNA są antyrównoległe i komplementarne. Adenina łączy się z tyminą dwoma wiązaniami wodorowymi, a guanina z cytozyną trzema. Komplementarność umożliwia wierną replikację i naprawę DNA. W DNA występuje deoksyryboza, w RNA — ryboza. W DNA adenina paruje z tyminą, w RNA podczas parowania — z uracylem.
Podsumowanie
- W DNA występuje deoksyryboza, w RNA — ryboza.
- W DNA adenina paruje z tyminą, w RNA podczas parowania — z uracylem.
- Nukleotyd składa się z pentozy, reszty fosforanowej i zasady azotowej. Nukleotydy w jednej nici łączą się wiązaniami fosfodiestrowymi, tworząc kierunkowy szkielet cukrowo-fosforanowy z końcami 5′ i 3′.
Słownik pojęć
- Nukleotyd
- Monomer kwasów nukleinowych złożony z cukru, fosforanu i zasady.
- Antyrównoległość
- Przeciwny kierunek przebiegu dwóch nici DNA.
- Komplementarność
- Swoiste parowanie zasad według reguł A–T(U) i G–C.