Biologia · 2017
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 11.
(4 pkt)Jesteśmy gatunkiem, który ma w bezprecedensowym stopniu większe możliwości mózgowia niż inne zwierzęta. Ostatnie etapy życia prenatalnego, jeśli chodzi o rozwój kory mózgowej, odbywamy już poza ciałem matki. Mózg noworodka waży 380 gramów, co stanowi 13% masy ciała, natomiast potrzebuje 35% energii zużywanej przez cały organizm. Mózg 4-latka ma już zapotrzebowanie na 50% energii zużywanej przez organizm, waży 1270 gramów, co stanowi 6% masy ciała. Z wiekiem zapotrzebowanie na energię w stosunku do zapotrzebowania ogólnego organizmu spada i w wieku 12 lat wynosi 30%, a w wieku 22 lat 20%. Mózg waży wtedy odpowiednio 1440 gramów, co stanowi 4% masy ciała i 1450 gramów, tj. 2% masy organizmu.
11.1. (0–2 pkt)
Przedstaw w postaci tabeli podane w tekście dane liczbowe, dotyczące masy mózgu człowieka w wymienionych okresach życia, procentowym udziale jego masy w masie ciała i zapotrzebowaniu na energię.
11.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego ostatnie etapy rozwoju mózgu noworodka ludzkiego muszą odbywać się poza ciałem matki.
11.3. (0–1 pkt)
Przyporządkuj płatom kory mózgowej człowieka (A–D), występujące w nich obszary funkcjonalnej kory (1.–4.). 1. kora ruchowa 2. kora czuciowa 3. kora wzrokowa 4. kora słuchowa A. płat czołowy - ……….….. B. płat ciemieniowy - ……… C. płat skroniowy - ………… D. płat potyliczny - ………… Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
Odpowiedzi
11.1.
Poprawna odpowiedź
% masy ciała Zapotrzebowanie Masa mózgu (g)/ Wiek którą stanowi na energię (%) / waga mózgu (g) masa mózgu % zużywanej energii noworodek 380 13 35 czterolatek /4 lata 1270 6 50 dwunastolatek /12 lat 1440 4 30 Dwudziestodwulatek /22 lata 1450 2 20 Uwaga: układ kolumn i wierszy może być odwrotny.
Zasady oceniania
2 p. – za każde w pełni poprawne skonstruowanie i wypełnienie tabeli, uwzględniającej trzy cechy: wagę mózgu (g), procent masy ciała, jaki stanowi mózg i zapotrzebowanie energetyczne w % oraz cztery przedziały wiekowe. 1 p. – za skonstruowanie tabeli, w której zostały wypełnione poprawnie wszystkie wiersze i kolumny, ale występuje pojedyncza usterka w opisie nagłówków wiersza lub kolumny, np. brak jednostki lub niedokładny opis. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
11.2.
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające wielkość / masę mózgu, a co za tym idzie wielkość głowy, która byłaby zbyt duża u noworodka, co utrudniałoby poród. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Gdyby mózg noworodka był w pełni ukształtowany, to jego głowa byłaby zbyt duża / dużo większa, co utrudniałoby poród. Wraz ze wzrostem wielkości mózgowia zwiększona byłaby wielkość głowy dziecka, co uniemożliwiałoby przeciśnięcie się jej przez kanał rodny w miednicy.
11.3.
Poprawna odpowiedź
A. płat czołowy - 1. (kora ruchowa) B. płat ciemieniowy - 2. (kora czuciowa) C. płat skroniowy - 4. (kora słuchowa) D. płat potyliczny - 3. (kora wzrokowa)