Biologia · 2017
Matura CKE maj, PR (F‑2007)
Poziom rozszerzony · Formuła 2007
Zadanie 33.
(2 pkt)(2 pkt) Ryby kostnoszkieletowe obejmują dwie grupy: ryby promieniopłetwe oraz mięśniopłetwe. Płetwy ryb promieniopłetwych są utworzone z błoniastego fałdu skóry rozpiętego na szkielecie z promieni kości skórnych i nie mają mięśni. Natomiast płetwy ryb mięśniopłetwych osadzone są na umięśnionych trzonach. Budowa trzonu takiej płetwy wykazuje pewne podobieństwo do budowy szkieletu kończyny kręgowców lądowych. Naukowcy zbadali rozwój płetw i kończyn kręgowców lądowych i stwierdzili, że jest on kontrolowany przez te same geny. a) Na podstawie tekstu uzasadnij tezę, że kończyny kręgowców lądowych oraz płetwy ryb mięśniopłetwych są narządami homologicznymi. b) Określ, która grupa ryb – promieniopłetwe czy mięśniopłetwe – jest bliżej spokrewniona z kręgowcami lądowymi. Odpowiedź uzasadnij, podając dwie cechy budowy płetw wskazujące na to pokrewieństwo. 31a) 31b) 32. a) 33b) 1 1 1 1 1
Odpowiedzi
Zasady oceniania
1 p. – za poprawne uzasadnienie homologicznego charakteru wskazanych narządów kręgowców, odnoszące się do wspólnego planu budowy lub kontroli przez te same geny. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne wskazanie ryb mięśniopłetwych, jako grupy ryb bliżej spokrewnionej z kręgowcami lądowymi i wskazanie dwóch cech budowy płetw, które o tym świadczą. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Ryby mięśniopłetwe są bliżej spokrewnione z kręgowcami lądowymi, o czym świadczy budowa trzonu płetw podobna do budowy szkieletu kończyny kręgowca lądowego oraz umięśnienie trzonów płetw.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Kończyny kręgowców lądowych i płetwy ryb mięśniopłetwych są to narządy homologiczne, ponieważ ich rozwój jest kontrolowany przez te same geny. • Są to narządy homologiczne, ponieważ istnieje podobieństwo budowy szkieletu kończyny kręgowców lądowych i trzonu płetwy ryb mięśniopłetwych. b) (0–1) Na podstawie tekstu rozpoznanie i uzasadnienie grupy ryb Tworzenie informacji. bliżej spokrewnionej z kręgowcami lądowymi. (III.2a, I.4b.23)