Biologia · 2019
Matura CKE maj, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 18.
(3 pkt)Ze względu na występowanie swoistych antygenów na powierzchni erytrocytów wyróżnia się u ludzi wiele układów grupowych krwi. Największe znaczenie ze względów praktyki lekarskiej ma układ AB0. Gen warunkujący grupy krwi układu AB0 znajduje się na chromosomie 9 i ma trzy allele: IA, IB, i. W latach trzydziestych ubiegłego wieku opisano grupy krwi układu MN. Gen odpowiedzialny za występowanie antygenów tego układu ma: locus na chromosomie 4 i dwa kodominujące allele (LM i LN) warunkujące grupę M, N lub MN. Kobieta mająca grupę krwi AB N urodziła dziecko, którego ojciec ma grupę krwi 0 M.
18.1. (0–1 pkt)
Określ, czy geny warunkujące grupy krwi układu AB0 i układu MN są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij.
18.2. (0–1 pkt)
Zapisz genotypy opisanych rodziców – kobiety mającej grupę krwi AB N i mężczyzny mającego grupę krwi 0 M. Wykorzystaj podane w tekście oznaczenia alleli warunkujących oba rodzaje grup krwi.
18.3. (0–1 pkt)
Określ i zaznacz spośród A–E prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało grupę krwi A MN. Odpowiedź uzasadnij, zapisując krzyżówkę genetyczną.
Odpowiedzi
18.1.
Poprawna odpowiedź
Te geny nie są sprzężone, ponieważ • występują w różnych chromosomach – jeden w 4, a drugi w 9. • jeden występuje na 4 chromosomie, a drugi na 9. Uwaga: Uznaje się odpowiedzi: Te geny nie są sprzężone, ponieważ • nie występują w tym samym chromosomie. • są położone na różnych chromosomach / na chromosomach niehomologicznych.
Zasady oceniania
1 p. – za określenie, że nie są to geny sprzężone, i poprawne uzasadnienie, odnoszące się do ich występowania na różnych chromosomach. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
18.2.
Poprawna odpowiedź
Genotyp matki: IAIBLNLN lub LNLNIAIB Genotyp ojca: iiLMLM lub LMLMii
Zasady oceniania
1 p. – za poprawny zapis genotypów obu rodziców przy użyciu właściwych (podanych w treści zadania) symboli alleli. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Uwagi
: Uznaje się zapis, w którym obok genotypów warunkujących grupy krwi zdający zapisał symbole chromosomów płci (matka XX, ojciec XY). Nie uznaje się zapisów genotypów: (1) nieuwzględniających wszystkich czterech alleli genów warunkujących łącznie obie grupy krwi, np. IAIBLN, (2) z nieprawidłową kolejnością alleli, np. IALNIBLN, (3) z oznaczeniami alleli innymi niż podane w treści zadania, np. IAIBNN (za wyjątkiem „i0” zamiast „i”), (4) zapisów z przecinkiem pomiędzy parami alleli.