Biologia · 2026
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023)
Poziom rozszerzony · Formuła 2023
Zadanie 3.
(4 pkt)Przeprowadzono obserwację zjawiska plazmolizy w komórkach roślinnych. Do obserwacji mikroskopowej przygotowano następujące materiały: • świeżą czerwoną cebulę • szkiełka mikroskopowe: podstawowe i nakrywkowe • wodę wodociągową • nasycony roztwór NaCl • pipetę • skalpel. Obserwację przeprowadzono w dwóch etapach. • Etap 1. – wykonano przyżyciowy preparat mikroskopowy ze skórki liścia spichrzowego cebuli i przeprowadzono obserwację mikroskopową tego preparatu (fotografia 1.). • Etap 2. – w celu zaobserwowania zjawiska plazmolizy do tego preparatu dodano nasycony roztwór NaCl i ponownie przeprowadzono obserwację mikroskopową preparatu (fotografia 2.).
3.1. (0–1 pkt)
Opisz, w jaki sposób należy przygotować preparat mikroskopowy przedstawiony na fotografii 1. W opisie uwzględnij materiały wybrane spośród wymienionych we wprowadzeniu do zadania.
3.2. (0–2 pkt)
Opisz zmiany w wyglądzie komórek przedstawionych na fotografiach 1. i 2. Wyjaśnij mechanizm prowadzący do powstania tych zmian.
3.3. (0–1 pkt)
Odpowiedzi
3.1.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawny opis uwzględniający: 1) wycięcie za pomocą skalpela skrawka skórki (epidermy) ORAZ 2) umieszczenie skrawka cebuli w kropli wody na szkiełku podstawowym, ORAZ 3) przykrycie skrawka cebuli szkiełkiem nakrywkowym. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Z liścia spichrzowego cebuli (warstwy z pigmentem) należy wyciąć za pomocą skalpela cienki skrawek i umieścić go w kropli wody na szkiełku podstawowym, a następnie przykryć szkiełkiem nakrywkowym. • Przygotowanie preparatu mikroskopowego wymaga odcięcia skalpelem warstwy skórki liścia cebuli, umieszczenia skrawka cebuli w kropli wody na szkiełku podstawowym i przykrycia skrawka szkiełkiem nakrywkowym. Uwaga: Uznaje się odpowiedzi, w których odwrócono kolejność działań – najpierw położenie skrawka na szkiełku podstawowym, a następnie dodanie kropli wody.
3.2.
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawny opis obserwowanych zmian – odstawanie protoplastów od ścian komórek (plazmoliza) – ORAZ za poprawne wyjaśnienie mechanizmu tych zmian, uwzględniające zachodzenie osmotycznego wypływu wody z komórek po umieszczeniu komórek w roztworze hipertonicznym. 1 pkt – za poprawny opis obserwowanych zmian – odstawanie protoplastów od ścian komórek (plazmoliza). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Opis zmian wyglądu komórek: obkurczanie się protoplastów, które zaczęły odstawać od ścian komórkowych. Wyjaśnienie obserwowanych zmian: umieszczenie fragmentu skórki liścia spichrzowego w hipertonicznym roztworze NaCl stało się przyczyną wypływania wody z komórek. • Opis zmian wyglądu komórek: doszło do plazmolizy w tych komórkach, a błony komórkowe zaczęły odstawać od ścian komórkowych. Wyjaśnienie obserwowanych zmian: tkanka widoczna na fotografii 2. została umieszczona w roztworze hipertonicznym, co wywołało osmotyczny wypływ wody z komórek.