Biologia · 2026
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023)
Poziom rozszerzony · Formuła 2023
Zadanie 8.
(4 pkt)Obecnie uważa się, że glista ludzka i świńska należą do tego samego gatunku – Ascaris lumbricoides. Ta glista pasożytuje w jelicie cienkim swego żywiciela i wywołuje chorobę zwaną glistnicą. Zapłodnione jaja pasożyta, wydalone wraz z kałem, rozwijają się w glebie: tworzy się wtedy w jajach pierwsza postać larwalna, a po linieniu – kolejna, i w ten sposób jaja dojrzewają do postaci inwazyjnej. Wykazano, że jajo może zachować żywotność w środowisku przez kilka lat. Zarażenie następuje przez zjedzenie jaj inwazyjnych, z których w jelicie cienkim wykluwają się larwy. Larwy wraz z krwią wędrują do płuc. W pęcherzykach płucnych dwukrotnie linieją, skąd przez drogi oddechowe wracają do układu pokarmowego, aby ponownie umiejscowić się w jelicie cienkim, gdzie glisty osiągają dojrzałość płciową.
8.1. (0–1 pkt)
Na podstawie schematu przedstawiającego układ krwionośny człowieka uporządkuj drogę larw glisty ludzkiej. Wpisz w tabelę kolejne numery tak, aby przedstawiały one wędrówkę larw z jelita cienkiego do płuc.
| jelito cienkie | 1 |
|---|---|
| żyła główna dolna | |
| żyła wrotna | |
Odpowiedzi
8.1.
Poprawna odpowiedź
jelito cienkie 1 żyła główna dolna 5 żyła wrotna 2 serce 6 żyła wątrobowa 4 tętnice płucne 7 naczynia krwionośne wątroby 3 płuca 8
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne ustalenie kolejności narządów i naczyń krwionośnych, którymi larwy glisty wędrują z jelita cienkiego do płuc. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
8.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wykazanie, że podczas wędrówki w organizmie człowieka larwy glisty ludzkiej uszkadzają śródbłonek naczyń włosowatych, uwzględniające przechodzenie larw z krwiobiegu płucnego do pęcherzyków płucnych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• W czasie wędrówki w organizmie człowieka larwy przedostają się z krwi do płuc, co powoduje uszkodzenie naczyń włosowatych, oplatających pęcherzyki płucne. • Pęcherzyki płucne otoczone są siecią naczyń włosowatych, którymi wędrują larwy glisty. Aby dostać się z krwiobiegu do wnętrza pęcherzyków, larwy glisty muszą uszkodzić śródbłonek naczyń włosowatych. • Aby dostać się z krwi do światła pęcherzyków płucnych, larwy glisty ludzkiej muszą przebić się przez śródbłonek naczyń włosowatych płuc.
8.3.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, uwzględniające konieczność rozwoju larw (inwazyjnych) w jajach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.