Jak rozwiązywać zadania maturalne z biologii
W biologii sama znajomość definicji nie wystarcza. Punkt otrzymuje się za odpowiedź dopasowaną do polecenia, danych oraz mechanizmu. Dlatego przed pisaniem warto rozdzielić trzy rzeczy: czego dotyczy materiał, jakiej czynności wymaga czasownik operacyjny i jaki związek trzeba wykazać.
Najpierw rozpoznaj czasownik w poleceniu
Polecenia takie jak podaj, wyjaśnij, uzasadnij, porównaj czy wykaż wymagają różnych konstrukcji odpowiedzi. Gdy polecenie brzmi „podaj”, zwykle wystarczy krótka informacja. Gdy brzmi „wyjaśnij” albo „wykaż”, sama nazwa procesu nie wystarcza.
Przed odpowiedzią podkreśl czasownik i zapisz sobie prosty schemat. Dla wyjaśnienia będzie to najczęściej: cecha lub przyczyna → mechanizm → skutek wskazany w poleceniu.
- podaj lub wymień — krótka, jednoznaczna informacja
- porównaj — wspólne kryterium i wskazanie różnicy albo podobieństwa
- uzasadnij — teza połączona z konkretnym argumentem
- wyjaśnij lub wykaż — pełny związek przyczynowo-skutkowy
Oddziel dane z materiału od wiedzy własnej
Wykres, tabela, opis doświadczenia albo mikrofotografia nie są dodatkiem do zadania. Często zawierają element, bez którego odpowiedź będzie zbyt ogólna. Najpierw nazwij obserwowany trend, różnicę lub warunek, a dopiero później połącz go z wiedzą biologiczną.
Nie przepisuj całego materiału źródłowego. Wybierz jeden lub dwa fakty, które bezpośrednio wspierają odpowiedź. W zadaniu z wykresem może to być wzrost wartości w określonym zakresie, a w doświadczeniu różnica między próbą badawczą i kontrolną.
Buduj odpowiedź jako łańcuch zależności
Najczęściej tracony punkt wynika z urwania odpowiedzi po pierwszym członie. Uczeń wskazuje, że organizm ma określoną cechę, ale nie pokazuje, dlaczego ta cecha prowadzi do skutku opisanego w poleceniu.
Po napisaniu odpowiedzi sprawdź każde połączenie słowem „ponieważ” albo „co powoduje”. Jeżeli między zdaniami pozostaje luka, dopisz mechanizm. Nie oznacza to tworzenia długiej wypowiedzi. Dwa precyzyjne zdania są zwykle lepsze niż kilka zdań ogólnych.
W doświadczeniach pilnuj roli każdej części
Problem badawczy, hipoteza, próba kontrolna, wynik i wniosek nie są zamienne. Problem jest pytaniem, hipoteza przewidywaną odpowiedzią, a wniosek odnosi się do wyniku konkretnego doświadczenia.
Próba kontrolna pozwala ocenić, czy obserwowana zmiana wynika z badanego czynnika. W odpowiedzi nie wystarczy napisać, że „służy do porównania”. Trzeba wskazać, co pozostaje w niej niezmienione i jaki alternatywny powód zmiany zostaje wykluczony.
- 1Wskaż czynnik zmieniany przez badacza.
- 2Wskaż mierzoną odpowiedź układu.
- 3Sprawdź, czy pozostałe warunki są porównywalne.
- 4Sformułuj wniosek wyłącznie w zakresie danych uzyskanych w doświadczeniu.
Najważniejsze zasady
- Dopasuj formę odpowiedzi do czasownika operacyjnego.
- Wykorzystuj konkretny element wykresu, tabeli lub opisu doświadczenia.
- Łącz cechę, mechanizm i skutek w jeden logiczny ciąg.
- Nie myl obserwacji, wyniku, hipotezy i wniosku.