Systematyka
Protisty: formy morfologiczne i budowa
Dziedziczenie cech i analiza krzyżówek
Allele tego samego genu zajmują odpowiadające sobie loci chromosomów homologicznych. W mejozie allele rozdzielają się do gamet, co stanowi cytologiczne podłoże prawa czystości gamet.
Fenotyp zależy od genotypu i środowiska. Dominacja pełna jest tylko jednym typem relacji; występują także dominacja niepełna, kodominacja, allele wielokrotne i interakcje genów.
W analizie rodowodu należy śledzić płeć, pokolenia i sposób przekazywania cechy. Cechy sprzężone z chromosomem X częściej ujawniają się u hemizygotycznych mężczyzn, gdy allel jest recesywny.
- Test krzyżowy: osobnik o fenotypie dominującym × homozygota recesywna.
- Niezależna segregacja dotyczy genów niesprzężonych lub bardzo odległych.
- Crossing-over tworzy gamety rekombinacyjne dla genów sprzężonych.
- Układ AB0 jest przykładem alleli wielokrotnych i kodominacji Iᴬ oraz Iᴮ.
Podstawa programowa: VIII.1, VIII.3
Grzyby i protisty — różnorodność funkcji i cykli
Grzyby są heterotrofami odżywiającymi się osmotroficznie: wydzielają enzymy na zewnątrz i wchłaniają produkty trawienia. Ich ściana zawiera chitynę, a ciało wielu gatunków tworzą strzępki budujące grzybnię.
Rozmnażanie grzybów obejmuje zarodniki bezpłciowe i płciowe. W cyklach mogą występować plazmogamia, kariogamia i mejoza, czasem rozdzielone długą fazą dikariotyczną.
Protisty nie tworzą jednej naturalnej grupy o wspólnym planie budowy. Obejmują formy fotoautotroficzne, heterotroficzne i miksotroficzne, jednokomórkowe i wielokomórkowe, wolno żyjące i pasożytnicze.
- Mikoryza zwiększa powierzchnię pobierania wody i soli przez roślinę, a grzyb otrzymuje asymilaty.
- Porost jest układem grzyba z fotosyntetyzującym partnerem.
- Niektóre protisty tworzą wodniczki tętniące usuwające nadmiar wody.
- Cykle pasożytów mogą wymagać kilku gospodarzy lub wektorów.
Podstawa programowa: VIII.1, VIII.3
Najczęstsze błędy
„Dominujący allel jest zawsze częstszy i korzystniejszy”
Poprawnie: Dominacja opisuje fenotyp heterozygoty, a nie częstość allelu ani jego wpływ na dostosowanie.
„Każda cecha występuje w proporcji 3:1”
Poprawnie: Proporcja 3:1 dotyczy określonej krzyżówki monohybrydowej z dominacją pełną i równym przeżyciem genotypów.
„Grzyby są roślinami pozbawionymi chlorofilu”
Poprawnie: Grzyby są odrębnym królestwem, heterotrofami o ścianie chitynowej i innych cechach metabolicznych.
„Wszystkie protisty są jednokomórkowe”
Poprawnie: Występują również formy wielokomórkowe, np. wiele brunatnic.
Zadania z odpowiedziami
1. Krzyżówka monohybrydowa
Dwoje heterozygot Aa ma potomstwo. Oblicz prawdopodobieństwo genotypu aa.
- 1.Zapisz gamety A i a każdego rodzica.
- 2.Utwórz cztery równoprawdopodobne połączenia.
- 3.Policz połączenia aa.
Odpowiedź
Jedno z czterech połączeń ma genotyp aa, więc prawdopodobieństwo wynosi 1/4 = 25%.
2. Znaczenie mikoryzy
Wykaż, że mikoryza może zwiększyć odporność rośliny na suszę.
- 1.Wskaż rozległą sieć strzępek.
- 2.Połącz ją ze wzrostem powierzchni chłonnej.
- 3.Wyjaśnij wpływ na pobór wody.
Odpowiedź
Strzępki penetrują większą objętość gleby niż korzenie, zwiększając dostęp do wody i soli. Roślina może dłużej utrzymywać gospodarkę wodną podczas suszy.
Podsumowanie
- Test krzyżowy: osobnik o fenotypie dominującym × homozygota recesywna.
- Niezależna segregacja dotyczy genów niesprzężonych lub bardzo odległych.
- Allele tego samego genu zajmują odpowiadające sobie loci chromosomów homologicznych. W mejozie allele rozdzielają się do gamet, co stanowi cytologiczne podłoże prawa czystości gamet.
- Mikoryza zwiększa powierzchnię pobierania wody i soli przez roślinę, a grzyb otrzymuje asymilaty.
- Porost jest układem grzyba z fotosyntetyzującym partnerem.
- Grzyby są heterotrofami odżywiającymi się osmotroficznie: wydzielają enzymy na zewnątrz i wchłaniają produkty trawienia. Ich ściana zawiera chitynę, a ciało wielu gatunków tworzą strzępki budujące grzybnię.
Słownik pojęć
- Allele
- Alternatywne wersje tego samego genu.
- Hemizygota
- Organizm mający tylko jedną kopię danego genu, np. genów chromosomu X u mężczyzny.
- Rekombinacja
- Powstawanie nowych układów alleli w wyniku mejozy i zapłodnienia.
- Osmotrofia
- Odżywianie przez zewnętrzne trawienie i wchłanianie produktów.
- Dikariotyczność
- Stan komórki grzyba zawierającej dwa haploidalne jądra.
- Miksotrofia
- Łączenie autotroficznego i heterotroficznego sposobu odżywiania.