Systematyka
Grzyby: budowa, odżywianie i tryb życia
Grzyby i protisty — różnorodność funkcji i cykli
Grzyby są heterotrofami odżywiającymi się osmotroficznie: wydzielają enzymy na zewnątrz i wchłaniają produkty trawienia. Ich ściana zawiera chitynę, a ciało wielu gatunków tworzą strzępki budujące grzybnię.
Rozmnażanie grzybów obejmuje zarodniki bezpłciowe i płciowe. W cyklach mogą występować plazmogamia, kariogamia i mejoza, czasem rozdzielone długą fazą dikariotyczną.
Protisty nie tworzą jednej naturalnej grupy o wspólnym planie budowy. Obejmują formy fotoautotroficzne, heterotroficzne i miksotroficzne, jednokomórkowe i wielokomórkowe, wolno żyjące i pasożytnicze.
- Mikoryza zwiększa powierzchnię pobierania wody i soli przez roślinę, a grzyb otrzymuje asymilaty.
- Porost jest układem grzyba z fotosyntetyzującym partnerem.
- Niektóre protisty tworzą wodniczki tętniące usuwające nadmiar wody.
- Cykle pasożytów mogą wymagać kilku gospodarzy lub wektorów.
Podstawa programowa: VII.1
Plan budowy zwierząt i przystosowania
Porównywanie zwierząt wymaga wspólnych kryteriów: symetrii, liczby listków zarodkowych, rodzaju jamy ciała, segmentacji, budowy układów narządów i sposobu rozwoju.
Narządy wymiany gazowej mają dużą powierzchnię, cienką barierę i zwykle sprawny transport gazów. Sposób wydalania azotu zależy od dostępności wody: amoniak jest toksyczny, mocznik mniej toksyczny, a kwas moczowy oszczędza wodę.
U kręgowców przejście na ląd wiązało się m.in. ze zmianami kończyn, płuc, osłon ciała, zapłodnienia i rozwoju zarodka. Błony płodowe uniezależniły rozwój owodniowców od wody środowiskowej.
- Parzydełkowce są dwuwarstwowe i mają jamę chłonąco-trawiącą.
- Stawonogi mają segmentowane ciało, odnóża członowane i oskórek chitynowy.
- Szkarłupnie są wtórouste, a dorosłe zwykle wykazują symetrię promienistą.
- Ptaki i ssaki są stałocieplne, lecz cecha powstała niezależnie w obu liniach.
Podstawa programowa: VII.1
Najczęstsze błędy
„Grzyby są roślinami pozbawionymi chlorofilu”
Poprawnie: Grzyby są odrębnym królestwem, heterotrofami o ścianie chitynowej i innych cechach metabolicznych.
„Wszystkie protisty są jednokomórkowe”
Poprawnie: Występują również formy wielokomórkowe, np. wiele brunatnic.
„Bardziej złożony organizm jest zawsze ewolucyjnie młodszy i lepszy”
Poprawnie: Ewolucja nie tworzy drabiny postępu; współczesne grupy są przystosowane do różnych nisz.
„Podobna funkcja narządów zawsze świadczy o homologii”
Poprawnie: Narządy analogiczne mogą pełnić podobną funkcję, mimo niezależnego pochodzenia.
Zadania z odpowiedziami
1. Znaczenie mikoryzy
Wykaż, że mikoryza może zwiększyć odporność rośliny na suszę.
- 1.Wskaż rozległą sieć strzępek.
- 2.Połącz ją ze wzrostem powierzchni chłonnej.
- 3.Wyjaśnij wpływ na pobór wody.
Odpowiedź
Strzępki penetrują większą objętość gleby niż korzenie, zwiększając dostęp do wody i soli. Roślina może dłużej utrzymywać gospodarkę wodną podczas suszy.
2. Przystosowanie ptaków do lotu
Wykaż związek budowy układu oddechowego ptaka z dużym zapotrzebowaniem energetycznym lotu.
- 1.Wskaż worki powietrzne i przepływ przez płuca.
- 2.Podkreśl ciągłość wentylacji powierzchni wymiany.
- 3.Połącz z intensywnym oddychaniem tlenowym.
Odpowiedź
Jednokierunkowy przepływ powietrza przez płuca i działanie worków powietrznych utrzymują wydajną wymianę także podczas wydechu, wspierając wysokie tempo metabolizmu mięśni lotu.
Podsumowanie
- Mikoryza zwiększa powierzchnię pobierania wody i soli przez roślinę, a grzyb otrzymuje asymilaty.
- Porost jest układem grzyba z fotosyntetyzującym partnerem.
- Grzyby są heterotrofami odżywiającymi się osmotroficznie: wydzielają enzymy na zewnątrz i wchłaniają produkty trawienia. Ich ściana zawiera chitynę, a ciało wielu gatunków tworzą strzępki budujące grzybnię.
- Parzydełkowce są dwuwarstwowe i mają jamę chłonąco-trawiącą.
- Stawonogi mają segmentowane ciało, odnóża członowane i oskórek chitynowy.
- Porównywanie zwierząt wymaga wspólnych kryteriów: symetrii, liczby listków zarodkowych, rodzaju jamy ciała, segmentacji, budowy układów narządów i sposobu rozwoju.
Słownik pojęć
- Osmotrofia
- Odżywianie przez zewnętrzne trawienie i wchłanianie produktów.
- Dikariotyczność
- Stan komórki grzyba zawierającej dwa haploidalne jądra.
- Miksotrofia
- Łączenie autotroficznego i heterotroficznego sposobu odżywiania.
- Wtóroustość
- Rozwój, w którym pragęba przekształca się zwykle w odbyt.
- Homologia
- Podobieństwo wynikające ze wspólnego pochodzenia ewolucyjnego.
- Owodniowce
- Kręgowce, których zarodek rozwija się z błonami płodowymi.