Arkusz maturalny
Biologia2017CZERWIECformuła 2007POBIERZ
Zadanie 1.
2 pkt(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę dwóch rodzajów siateczki śródplazmatycznej (A i B).
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę dwóch rodzajów siateczki śródplazmatycznej (A i B).
(1 pkt) Na rysunkach A i B przedstawiono budowę dwóch typów tkanki mięśniowej występującej w organizmie człowieka. A B
(2pkt) Skóra jest narządem pełniącym w organizmie człowieka wiele funkcji, takich jak: ochronna, odpornościowa, termoregulacyjna, zmysłowa, wydalnicza, wydzielnicza i termoizolacyjna. Pod wpływem promieniowania słonecznego w jej komórkach wytwarzany jest barwnik melanina, a z prowitaminy D powstaje witamina D. a) Uzupełnij tabelę, w której zestawisz wybrane funkcje skóry i elementy jej budowy odpowiedzialne za realizację tych funkcji. Wpisz brakujące informacje. b) Spośród wymienionych poniżej rodzajów odporności podkreśl te dwa, które są
| Lp. | Funkcja skóry | Element budowy skóry |
|---|---|---|
| 1. | termoizolacyjna | |
| 2. | zmysłowa | |
| 3. | melanocyty produkujące melaninę |
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono szkielet kończyny górnej i obręczy barkowej człowieka.
(3 pkt) W uzębieniu człowieka wyróżniamy cztery rodzaje zębów, które ułożone są w dwóch łukach zębowych: górnym i dolnym. Na schemacie przedstawiono górny łuk zębowy człowieka. Numerami 1–8 oznaczono kolejne zęby połowy łuku zębowego.
(3 pkt) Enzymy trawiące białka są wydzielane w przewodzie pokarmowym pod postacią nieaktywnych proenzymów, a następnie – uaktywniane pod wpływem określonych czynników chemicznych. Proenzymem pepsyny jest pepsynogen. Na schemacie przedstawiono jeden z etapów trawienia białek w przewodzie pokarmowym człowieka. a) Podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego człowieka, w którym zachodzi rozkład białek pod wpływem pepsyny. b) Podaj nazwę lub wzór chemiczny związku oznaczonego na schemacie numerem 1, pod wpływem którego uaktywniany jest pepsynogen. c) Wyjaśnij, dlaczego enzymy proteolityczne są wydzielane do przewodu pokarmowego w formie nieaktywnych proenzymów. W odpowiedzi odnieś się do narządu, w którym są produkowane te proenzymy.
(2 pkt) Glutaminian sodu jest zawarty niemal we wszystkich produktach żywnościowych. Dodawany jest do produktów spożywczych jako wzmacniacz smaku i zapachu. Zmniejsza natomiast wrażliwość komórek na leptynę – hormon uczestniczący w regulacji pobierania pokarmu, wytwarzany w białej tkance tłuszczowej. Leptyna pobudza ośrodek sytości, przez co nazywana jest „hormonem szczupłej sylwetki”.
(1 pkt) Na diagramie przedstawiono częstość występowania raka jelita grubego u kobiet w różnym wieku.
(2 pkt) Na poniższym schemacie przedstawiono ułożenie klatki piersiowej i przepony człowieka podczas wentylacji płuc: podczas wdechu (A) i podczas wydechu (B).
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę serca człowieka; strzałkami zaznaczono kierunek przepływu krwi.
(1 pkt) Główną funkcją układu wydalniczego w organizmie człowieka jest filtrowanie krwi i usuwanie z niej zbędnych i szkodliwych substancji, które powstały w wyniku przemiany materii.
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące funkcji układu wydalniczego są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Nerki odpowiadają za utrzymanie stałej objętości płynów ustrojowych w organizmie, stałości ich składu i odczynu. | ||
| 2 | Przez układ wydalniczy są również usuwane z organizmu niestrawione składniki pokarmowe. | ||
| 3 | Nerki pełnią także funkcję wydzielniczą, ponieważ produkują m.in. hormony. |
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę mózgowia człowieka.
(3 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę ucha człowieka, w którym znajdują się narząd słuchu i narząd równowagi.
(1 pkt) Autonomiczny układ nerwowy dzieli się na części współczulną i przywspółczulną, mające działanie przeciwstawne. W tabeli przedstawiono przykłady efektów oddziaływania obydwu części autonomicznego układu nerwowego na wybrane narządy układu pokarmowego człowieka.
Wyjaśnij, dlaczego sytuacje stresowe, np. przekazywanie złych wiadomości w czasie spożywania posiłków, utrudniają trawienie pokarmów. W odpowiedzi odnieś się do informacji przedstawionych w tabeli. Narząd Efekt działania Układ współczulny Układ przywspółczulny żołądek zmniejszenie wydzielania enzymów trawiennych wzrost wydzielania enzymów trawiennych ślinianki hamowanie wydzielania śliny pobudzenie ślinianek jelito rozkurczanie mięśni ścian jelita kurczenie mięśni ścian jelita
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono mechanizm ujemnego sprzężenia zwrotnego regulujący wydzielanie tyroksyny. Znak „–” w kółku oznacza hamowanie czynności wydzielniczej struktur oznaczonych na schemacie jako 1 i 2.
(2 pkt) Cykl menstruacyjny (miesiączkowy) kobiety jest sterowany przy udziale różnych hormonów. Na schemacie przedstawiono przebieg procesów zachodzących w jajniku podczas cyklu menstruacyjnego kobiety oraz zmiany poziomu hormonów wydzielanych przez jajniki do krwi.
(2 pkt) Regulacja temperatury ciała człowieka polega na odpowiednim równoważeniu procesów wytwarzania ciepła i jego utraty. Utrzymaniem temperatury ciała na stałym poziomie zajmuje się ośrodek temperatury znajdujący się w przedniej części podwzgórza. Działa on na zasadzie termostatu. Podwyższona temperatura krwi pobudza termoreceptory znajdujące się w ośrodku i następuje utrata ciepła poprzez rozszerzenie naczyń krwionośnych. Obniżona temperatura krwi hamuje aktywność termoreceptorów i następuje zwiększenie produkcji ciepła oraz zmniejszenie jego utraty. a) Opisz rolę naczyń włosowatych obecnych w skórze w utrzymaniu stałej temperatury ciała człowieka, kiedy krew wykazuje zbyt wysoką temperaturę. b) Spośród wymienionych poniżej (A–F) wybierz i zaznacz wszystkie reakcje organizmu,
(2 pkt) Wścieklizna jest niebezpieczną chorobą zakaźną zwierząt, która może przenieść się na człowieka. Do zarażenia człowieka dochodzi poprzez jego pogryzienie przez chore zwierzę, gdy do rany dostanie się ślina zwierzęcia. Osobie podejrzanej o kontakt ze śliną zwierzęcia chorego na wściekliznę podaje się surowicę, a następnie – kilka dawek szczepionki. a) Wybierz spośród A–D i zaznacz rodzaj odporności, którą uzyskuje człowiek po podaniu mu surowicy przeciw wściekliźnie. b) Wyjaśnij, dlaczego pacjentowi pogryzionemu przez wściekłe zwierzę należy podać zarówno surowicę, jak i szczepionkę.
(2 pkt) Kosmonauta w przestrzeni kosmicznej jest narażony na stan nieważkości, czyli brak ciążenia, co utrudnia mu aktywny ruch, podczas którego intensywnie pracują mięśnie szkieletowe. Szkodliwe dla kosmonauty jest także promieniowanie kosmiczne, które jest czynnikiem mutagennym.
(2 pkt) Daltonizm uwarunkowany jest u człowieka recesywnym allelem (d) sprzężonym z płcią. Córka daltonisty prawidłowo rozróżniająca barwy oczekuje dziecka z mężczyzną, który prawidłowo rozróżnia kolory.
Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ, jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko tej pary będzie daltonistą. ♀ ♂
(2 pkt) Na uproszczonym schemacie przedstawiono jeden z etapów procesu biosyntezy białka. a) Podaj nazwę przedstawionego na schemacie etapu biosyntezy białka i nazwę (lub skrótowiec) rodzaju kwasu RNA oznaczonego na schemacie numerem 1. b) Zapisz, korzystając ze schematu, sekwencję nukleotydów w nici matrycowej DNA kodującej metioninę. W odpowiedzi uwzględnij polarność nici DNA. (koniec 3’ i 5’).
(2 pkt) W tabeli przedstawiono genotypy głównych grup krwi u człowieka w układzie AB0. a) Wypisz z tabeli wszystkie genotypy potencjalnych rodziców, którym może urodzić się dziecko mające grupę krwi 0. b) Wyjaśnij, dlaczego kobieta mająca grupę krwi AB i mężczyzna, który ma grupę krwi A, nie mogą być rodzicami dziecka, które ma grupę krwi 0. W odpowiedzi uwzględnij sposób dziedziczenia grup krwi. Grupa krwi A B AB 0 Genotypy IA IA, IA i IB IB, IB i IA IB ii
(1 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono dwie cechy człowieka dziedziczone jednogenowo i autosomalnie.
Zapisz wszystkie możliwe genotypy gamet mężczyzny wykazującego tolerancję laktozy i mającego suchą woskowinę w przewodzie słuchowym. Zastosuj oznaczenia literowe podane w tabeli. Oznaczenie literowe allelu dominującego Cecha uwarunkowana allelem dominującym Cecha uwarunkowana allelem recesywnym A tolerancja laktozy (w wieku dojrzałym) brak tolerancji laktozy (w wieku dojrzałym) B wilgotna woskowina w przewodzie słuchowym sucha woskowina w przewodzie słuchowym
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono kariotyp osoby, u której stwierdzono mutację chromosomową.
(1 pkt) W tabeli przedstawiono rozpuszczalność tlenu w wodzie w zależności od temperatury w tych samych warunkach ciśnienia (1013 hPa).
(1 pkt) Spośród wymienionych zestawów organizmów A–D wybierz i zaznacz ten, który jest przykładem interakcji nieantagonistycznych między populacjami różnych gatunków.
(2 pkt) Na wykresie przedstawiono zakres tolerancji roślin uprawnych (oznaczonych literą A) i dwóch gatunków dziko rosnących (oznaczonych literami B i C) na odczyn gleby.
(1 pkt) Różnorodność biologiczna rozpatrywana jest na trzech poziomach: genetycznym, gatunkowym i ekosystemowym. Na poniższych schematach A−C przedstawiono różne poziomy różnorodności biologicznej.
Podaj oznaczenie literowe schematu, który odnosi się do poziomu różnorodności genetycznej. Odpowiedź uzasadnij.
(1 pkt) W ochronie gatunkowej in situ w odróżnieniu od ex situ chronione gatunki funkcjonują samodzielnie w środowisku. Świstak tatrzański (Marmota marmota latirostris) należy w Polsce do gatunków zagrożonych. Tatrzański Park Narodowy prowadzi ochronę świstaka, polegającą m.in. na zwalczaniu kłusownictwa i ochronie ostoi przed nadmiernym ruchem turystycznym oraz na prowadzeniu stałego nadzoru terenowego nad ostojami świstaków.