Arkusz maturalny
(2 pkt) Rysunki A, B, C, D, E przedstawiają elementy morfotyczne krwi człowieka.
Podaj, który rysunek przedstawia granulocyt oraz określ podstawową funkcję tej krwinki w organizmie.
(2 pkt) Rysunek przedstawia budowę stawu.
Wymień dwa elementy budowy tego stawu, które wpływają na zmniejszenie tarcia w jamie stawowej i określ, w jaki sposób każdy z tych elementów spełnia tę funkcję.
(2 pkt) Schematy A i B ilustrują antagonizm pracy mięśni ramienia.
(2 pkt) Schemat przedstawia w uproszczony sposób wymianę gazową wewnętrzną w organizmie człowieka.
Opisz na podstawie schematu rolę hemoglobiny w wewnętrznej wymianie gazowej. 3
(1 pkt) Rzęski nabłonka migawkowego dróg oddechowych nałogowego palacza wykazują obniżoną aktywność ruchową.
Wyjaśnij, jakie znaczenie ma ten fakt dla zdrowia palacza.
(2 pkt) Tabela przedstawia udział oddychania beztlenowego i tlenowego w wytwarzaniu energii podczas pracy mięśni trwającej przez określony czas.
Określ tendencję zmian w udziale oddychania beztlenowego i tlenowego podczas pracy mięśni i na tej podstawie wyjaśnij, dlaczego kilkunastominutowa rozgrzewka powinna poprzedzać właściwe ćwiczenia sportowe. Czas pracy Oddychanie beztlenowe (%) Oddychanie tlenowe (%) 5 s 1 min 4 min 10 min 30 min 95 70 30 10 6 5 30 70 90 94
(1 pkt) efektor, receptor, neuron ruchowy, neuron czuciowy i neuron pośredniczący.
Uporządkuj elementy łuku odruchowego zgodnie z kierunkiem przepływu impulsu nerwowego. 4
(2 pkt) Autonomiczny układ nerwowy reguluje pracę narządów wewnętrznych za pomocą włókien nerwowych współczulnych i przywspółczulnych.
Podaj zasadę oddziaływania obu części układu autonomicznego na narządy oraz uzupełnij tabelę z przykładami jego funkcjonowania.
(2 pkt) Rysunki 1, 2, 3 przedstawiają zależność reakcji neuronu (wytwarzania potencjału czynnościowego) od nasilenia bodźca. Zależność tę wyraża zasada wszystko albo nic.
Wyjaśnij, wskazując odpowiednie rysunki, na czym polega reakcja neuronu na bodźce zgodnie z zasadą wszystko albo nic. 5
(2 pkt) Za kontrolę i regulację poziomu cukru we krwi odpowiadają układy: nerwowy i hormonalny. Dla każdego z tych układów podaj nazwę narządu (lub części narządu) i przedstaw jego reakcję na podwyższone stężenie glukozy we krwi.
(2 pkt) Poziom wapnia we krwi regulują hormony: parathormon i kalcytonina, przyspieszając a) uwalnianie wapnia z kości b) przesuwanie wapnia do kości c) wydalanie wapnia z moczem d) wchłanianie wapnia z jelita i kanalików nerkowych
Uzupełnij schemat tak, by prawidłowo przedstawiał mechanizm regulacji poziomu wapnia we krwi. W tym celu określ i wpisz poziom wapnia (podwyższony/obniżony) oraz przyporządkuj każdemu z hormonów jeden właściwy dla niego proces (spośród a-d) parathormon 2+ poziom Ca we krwi poziom 2+ Ca we krwi
(2 pkt) Osobie ukąszonej przez żmiję należy jak najszybciej podać odpowiednią surowicę odpornościową.
Podaj, jaki składnik tej surowicy i w jaki sposób zwalczy toksyny, które dostały się do organizmu z jadem żmii. 6
(2 pkt) Nerka jest ważnym narządem regulującym skład i ilość płynów ustrojowych. W tabeli przedstawiono średnią, prawidłową zawartość niektórych składników osocza krwi, moczu pierwotnego i ostatecznego (w %). Wypisz z tabeli składnik, który nie ulega filtracji w nefronie oraz składnik, który ulega w nim całkowitej resorpcji (wchłanianie zwrotne). Uzasadnij swój wybór dla każdego składnika, posługując się danymi z tabeli. Składnik Osocze Mocz pierwotny Mocz ostateczny Woda 90-92 99 98-99 Białka 7-9 0 0 Glukoza 0,1 0,1 0 Sód 0,3 0,3 0,4 Kreatynina 0,001 0,001 0,075 Mocznik 0,03 0,03 2,0
(2 pkt) Wielu chorób nerek i dróg moczowych można uniknąć, przestrzegając podstawowych zasad higieny.
Podaj dwa zalecenia, których należy przestrzegać w trosce o prawidłowe funkcjonowanie układu wydalniczego oraz wyjaśnij, dlaczego.
(2 pkt)
Uporządkuj poniższe określenia według podanego schematu tak, by przedstawiały bruzdkowanie, zygota, implantacja, gamety, blastocysta, zapłodnienie, zarodek. proces etap 1 etap 2 ……… 7
(2 pkt) W układzie pokarmowym wydzielane są soki trawienne o różnym składzie dostosowanym do etapu trawienia pokarmu.
Wskaż na rysunku i podaj nazwę narządu, w którym wydzielany jest kwas solny oraz podaj jedną funkcję, jaką ten kwas w nim spełnia.
(2 pkt) Włosień spiralny i glista ludzka to pasożyty wnikające do organizmu człowieka przez układ pokarmowy.
Porównaj sposoby, w jakie człowiek zaraża się włośniem i glistą (podaj nazwy form inwazyjnych) oraz sposoby zapobiegania tym zarażeniom. 8
(2 pkt) Rysunek przedstawia uzębienie człowieka: A- mleczne, B- stałe. Cyfry 1-4 oznaczają rodzaje zębów. Posługując się nazwami rodzajów zębów, podaj dwie różnice między uzębieniem mlecznym i stałym.
(2 pkt) W tabeli zestawiono wartości odżywcze kilku produktów spożywczych. Z podanych produktów ułóż zestaw obiadowy zalecany dla osoby z nadwagą, podając numery wybranych trzech produktów. Uzasadnij swój wybór jednym argumentem. 9 Lp. Produkt spożywczy Ilość [g] Wartość odżywcza Wartość[kcal] energetyczna zawartość[g] białka tłuszczów cukrów 1. 2. 3. 4. 5. 6. frytki sałatka jarzynowa z majonezem kurczak gotowany surówka z marchwi i jabłka ziemniaki kotlet schabowy 120 100 100 120 150 100 286 204 158 140 131 589 4,1 3,1 18,6 1,8 2,6 25,5 9,2 13,9 9,3 6,3 0.2 45,9
(1 pkt) A. mRNA, rybosomy, tRNA, aminokwasy, B. DNA, polimerazy RNA, rybonukleotydy, C. RNA, polimeraza DNA, rybonukleotydy, D. DNA, polimeraza DNA, deoksyrybonukleotydy.
(1 pkt) Najkrótszy gen odkryty w 22 ludzkim chromosomie składa się z 1000 nukleotydów, z których 667 nukleotydy to introny.
Określ maksymalną liczbę aminokwasów w białku kodowanym przez ten gen.
(2 pkt) W biosyntezie białka istotną rolę odgrywają sekwencje nukleotydowe RNA zwane antykodonami i kodonami nonsensownymi („stop”).
Określ znaczenie tych sekwencji w biosyntezie białka.
(2 pkt) U człowieka allele (IA, IB) warunkujące grupy krwi A i B dominują nad allelem (i) grupy 0. Mężczyzna z grupą krwi A, którego matka miała grupę krwi 0, posiada potomstwo z kobietą o grupie krwi AB.
Zapisz genotypy obu rodziców i określ prawdopodobieństwo urodzenia się dziecka z grupą krwi B. 10
(2 pkt) Na wielu produktach spożywczych znajduje się ważna dla osób chorych na fenyloketonurię informacja o tym, że produkty te zawierają fenyloalaninę.
Podaj i wyjaśnij znaczenie tej informacji dla chorych na fenyloketonurię.
(2 pkt) Ekosystem jest podstawowym układem ekologicznym w przyrodzie, w którym wyróżnia się EKOSYSTEM = X + BIOTOP
Podaj nazwę i zdefiniuj część ekosystemu oznaczoną literą X.
(2 pkt) Schemat przedstawia przykład łańcucha pokarmowego występującego w jeziorach. Wypisz ze schematu organizmy, będące producentami oraz określ rodzaj zależności pokarmowej między ukleją i sandaczem. 11
(2 pkt) Freony to fluorowcopochodne metanu stosowane jako czynnik chłodzący w lodówkach i gaz nośny w aerozolach. W atmosferze związki te, poprzez chlor w nich zawarty, zapoczątkowują
Określ, na czym polega wpływ freonów na atmosferę i w konsekwencji na organizmy żywe oraz zaproponuj działanie człowieka poprawiające stan środowiska w tym zakresie. 12