Arkusz maturalny
(2 pkt) Pierwiastki chemiczne są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka.
Uzupełnij tabelę, wpisując nazwę odpowiedniego pierwiastka lub podając jeden przykład skutku jego niedoboru.
| Pierwiastek | Skutek niedoboru pierwiastka |
|---|
| jod (I) | |
| anemia | |
| fluor (F) |
(1 pkt) I 1)c)1) Struktury wewnątrzkomórkowe pełnią w komórce ściśle określone funkcje. Przedstawionym na rysunkach organellom przyporządkuj po jednym przykładzie zachodzącego w nim procesu. 1. Modyfikacja i przekazywanie zagęszczonych wydzielin w obrębie komórki i poza nią. Wewnątrzkomórkowe trawienie wchłoniętych przez komórkę substancji. 3. Wytwarzanie i uwalnianie energii niezbędnej w komórce. 4. Synteza enzymów i hormonów białkowych. A …………… B …………… C ……………
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę nabłonka wielowarstwowego płaskiego. Cechą charakterystyczną tej tkanki jest to, że z czasem komórki wierzchniej warstwy obumierają i są zastępowane nowymi komórkami, które powstają w warstwie rozrodczej.
Podaj nazwę procesu biologicznego, który zapewnia odnowę opisanego nabłonka oraz przykład występowania tego nabłonka w organizmie człowieka. a) Nazwa procesu ……….……….……………………………………………………………. b) Miejsce występowania nabłonka …………….………………………………………….... Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt)
Przyporządkuj wymienionym białkom występującym w osoczu krwi po jednej właściwej dla nich funkcji. A. Albuminy 1. udział w krzepnięciu krwi B. Fibrynogen 2. zatrzymywanie wody C. Gamma-globuliny 3. wiązanie tlenu obrona przed drobnoustrojami A …………… B …………… C ……………
(4 pkt) U dorosłego człowieka pomiędzy kośćmi czaszki występują wszystkie typy połączeń, tzn. połączenia ścisłe i stawy. W czaszce noworodka występuje większa liczba kości i nie wszystkie połączenia ścisłe są zrośnięte. Na rysunkach przedstawiono budowę czaszki dorosłego człowieka oraz budowę czaszki noworodka (widok z góry). a) Wypisz wszystkie kości twarzoczaszki, które są podpisane na rysunku. b) Wymień dwie kości czaszki, które są połączone stawowo. c) Podaj przykład kości, która w czaszce dorosłego człowieka jest pojedyncza, natomiast w czaszce niemowlęcia parzysta. d) Wyjaśnij, jakie znaczenie adaptacyjne mają ciemiączka w czaszce noworodka. 4 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono kości kończyny górnej człowieka wraz z mięśniami odpowiedzialnymi za ruch w stawie łokciowym.
Określ, który z mięśni jest w fazie skurczu. Odpowiedź uzasadnij. Zadanie7. (1 pkt) Uporządkuj w kolejności elementy układu krwionośnego człowieka, przez które przepływa krew w obiegu płucnym (małym). Wpisz w tabeli numery 2-5. Element układu krwionośnego Numer
(2 pkt) Nowotwory dzieli się na niezłośliwe i złośliwe. Początek procesu nowotworowego wiąże się zawsze ze zmianami w materiale genetycznym zdrowej komórki. Istotnymi cechami komórek nowotworowych są niekontrolowane podziały i zdolność do nieograniczonego wzrostu oraz w przypadku nowotworów złośliwych - uwalnianie związków chemicznych, które stymulują sąsiadujące z guzem nowotworowym naczynia krwionośne do rozwoju nowych naczyń włosowatych (tzw. proces angiogenezy). „Szybkość, z jaką choroba nowotworowa rozwija się w organizmie człowieka zależy od bliskości naczyń krwionośnych sąsiadujących z nowotworem.”
Uzasadnij dwoma argumentami prawdziwość powyższego stwierdzenia. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 5 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Śledziona jest niewielkim narządem położonym w lewym podżebrzu. Funkcjonalnie jest ona związana zarówno z układem krwionośnym, jak i limfatycznym (chłonnym).
Podaj po jednym przykładzie roli śledziony, związanej z układem krwionośnym - …………………………………………………….…………….….. układem limfatycznym - …………………………………....……………..……………..……
(2 pkt) Na rysunkach przedstawiono klatkę piersiową człowieka podczas wentylacji płuc. a) Określ, na którym schemacie przedstawiono wydech. Odpowiedź uzasadnij. b) Wyjaśnij rolę przepony w mechanizmie wentylacji płuc podczas wdechu.
(2 pkt) Nefron jest podstawowym elementem anatomicznym i funkcjonalnym nerki.
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących budowy i funkcjonowania nefronu człowieka. Wpisz w tabeli P, jeżeli stwierdzenie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe. P/F 6 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013 1. Średnica tętniczki odprowadzającej krew z kłębuszka nefronu jest mniejsza od średnicy tętniczki doprowadzającej, co umożliwia proces filtracji krwi. 2. W kanalikach nefronu, dzięki procesowi wchłaniania zwrotnego, odbywa się usuwanie mocznika i kwasu moczowego. 3. Mocz pierwotny, spływający z nefronu do kanalika zbiorczego, składem przypomina osocze krwi. 4. Wchłanianie wody z moczu pierwotnego do krwi odbywa się głównie w pętli nefronu.
(2 pkt) Spośród podanych określeń wybierz i podkreśl dwa, które poprawnie opisują witaminy.
(2 pkt) Na schemacie budowy układu pokarmowego człowieka strzałkami wskazano miejsca działania dwóch enzymów należących do jednej grupy hydrolaz, które trawią ten sam składnik pokarmowy. a) Podaj nazwy gruczołów trawiennych, które wydzielają te enzymy. b) Określ, jaki odczyn środowiska (kwaśny, obojętny czy zasadowy) we wskazanych miejscach (1 i 2) jest optymalny dla działających w nich enzymów.
(1 pkt) BMI jest najpowszechniej stosowanym wskaźnikiem do oceny prawidłowej masy ciała. Wartość BMI oblicza się, dzieląc masę ciała danej osoby, wyrażoną w kilogramach, przez kwadrat wzrostu wyrażonego w metrach. W tabeli przedstawiono dane dotyczące BMI dorosłych mężczyzn.
Oblicz wartość BMI dla mężczyzny o wzroście 2 m, który waży 112 kg i określ klasę jego masy. Zapisz obliczenia. BMI = …………………… klasa wagi ………………….………… Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 7 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013 Wartość BMI Klasy <18 niedowaga 18 – 24,9 norma 25 – 29,9 nadwaga >30 otyłość
(2 pkt) Dla utrzymania prawidłowej masy ciała ogromne znaczenie ma zachowanie równowagi pomiędzy ilością energii dostarczanej z pożywieniem a wydatkami energetycznymi organizmu. Zbyt mała wartość kaloryczna całodziennej diety mobilizuje rezerwy energetyczne poprzez spalanie tkanki tłuszczowej, natomiast przejadanie się sprzyja odwrotnemu procesowi, czyli tyciu.
Oceń prawdziwość sformułowań dotyczących bilansu energetycznego, wpisując do tabeli literę P, jeśli przyczyna i skutek są prawdziwe lub literę F, gdy przynajmniej jedno z nich jest fałszywe. Lp. Przyczyna Skutek P / F 1. Ilość energii przyjmowanej przewyższa wydatek energetyczny ustroju. Przewaga procesów katabolicznych i spadek masy ciała. 2. Ilość energii przyjmowanej przewyższa wydatek energetyczny ustroju. Przewaga procesów anabolicznych i wzrost masy ciała. 3. Ilość energii wydatkowanej przez organizm przewyższa ilość energii przyjmowanej. Przewaga procesów katabolicznych i spadek masy ciała. 4. Ilość energii wydatkowanej przez organizm przewyższa ilość energii przyjmowanej. Przewaga procesów anabolicznych i wzrost masy ciała.
(3 pkt) Na zespół cieśni nadgarstka zazwyczaj chorują osoby w średnim wieku. Każda praca, która wymaga powtarzania tych samych ruchów, szczególnie przy nadmiernym zgięciu lub wyprostowaniu nadgarstków, np. na skutek długotrwałej pracy przy komputerze, sprzyja temu schorzeniu. Może ono być również następstwem blizn po ranach oraz zapaleń lub krwiaków w okolicy nadgarstka. Czynniki te wywołują stan zapalny i obrzęk ścięgien, a to prowadzi do stopniowego zmniejszenia przestrzeni w kanale cieśni nadgarstka. Przechodzące tam nerwy są coraz mocniej uciskane i odczuwamy ból. Wtedy właśnie występuje sztywność i obrzęk stawów nadgarstkowych, utrata siły oraz sprawności, szczególnie podczas wykonywania precyzyjnych ruchów. a) Na podstawie tekstu podaj bezpośrednią przyczynę zespołu cieśni nadgarstka. b) Zaproponuj dwa przykłady działań, jakie można podjąć w celu zmniejszenia ryzyka wystąpienia zespołu cieśni nadgarstka. 8 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Na wykresie przedstawiono wyniki badań zdolność rozpoznawania zapachów przez ludzi w różnym wieku. Na podstawie wykresu sformułuj dwa wnioski, dotyczące zdolności rozpoznawania zapachów u ludzi.
(1 pkt) Wapń jest istotnym budulcem naszych kości. Do czynników, które sprzyjają zatrzymywaniu tego pierwiastka w kościach, obok właściwej diety, należą także hormony jak androgeny, estrogeny, hormon wzrostu oraz kalcytonina wydzielana przez tarczycę.
Wyjaśnij, dlaczego u kobiet w okresie pomenopauzalnym zwiększa się ryzyko wystąpienia osteoporozy.
(2 pkt) Łożysko jest narządem, który w okresie ciąży umożliwia kontaktowanie się układu krwionośnego matki z układem krwionośnym dziecka.
Zaznacz dwa zdania, które błędnie opisują działanie łożyska. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 9 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono proces biosyntezy białka.
Podaj nazwę elementów oznaczonych A i B na schemacie oraz rolę każdego z nich w przedstawionym procesie.
(3 pkt) Fenyloketonuria jest warunkowana recesywnym allelem autosomalnym (f). Mężczyzna chory na fenyloketonurię i kobieta bez objawów tej choroby mają syna, u którego stwierdzono fenyloketonurię. Oczekują kolejnego dziecka i już wiadomo, że będzie to dziewczynka. a) Zapisz genotypy rodziców tych dzieci. Genotyp kobiety ………………………….. Genotyp mężczyzny…………...……………..
(1 pkt) W klinice powstało podejrzenie o zamianie dwóch noworodków na oddziale położniczym. Jedna z matek dzieci ma grupę krwi AB, a jego ojciec grupę 0, natomiast druga matka ma grupę krwi B, a jej mąż grupę A. Oznaczenie grup krwi noworodków wykazało, że jedno dziecko ma grupę krwi A, natomiast drugie grupę 0.
Określ, czy informacja o grupach krwi rodziców jest wystarczająca, by ustalić biologicznych rodziców noworodków. Uzasadnij odpowiedź. 10 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Konflikt serologiczny miedzy ciężarną matką a jej dzieckiem może wystąpić w przypadku, kiedy matka ma grupę krwi Rh, natomiast ojciec dziecka Rh+.
Wyjaśnij, dlaczego nie zawsze musi dojść do konfliktu serologicznego przy takim układzie fenotypów rodziców.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono etapy modyfikacji genetycznej bakterii przy użyciu technik inżynierii genetycznej. Metodę tę stosuje się np. do otrzymania niektórych leków. a) Podaj, jaki jest cel przedstawionej na schemacie modyfikacji genetycznej bakterii. b) Podaj przykład leku, który może być otrzymywany dzięki wykorzystaniu bakterii zmodyfikowanych genetycznie w przedstawiony sposób oraz wyjaśnij, dlaczego leki otrzymywane tą metodą mają mniej skutków ubocznych niż otrzymywane metodami tradycyjnymi. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 11 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Pod koniec XIX wieku sprowadzono do Wielkiej Brytanii i wypuszczono w parkach wiewiórki szare, pochodzące z Ameryki Północnej. Już po kilkudziesięciu latach zaobserwowano, że liczebność i zasięg introdukowanego gatunku szybko wzrastały, czemu towarzyszył spadek liczebności rodzimej wiewiórki rudej. Obecnie wiewiórkę rudą uważa się w Wielkiej Brytanii za gatunek zagrożony. Obszar jej występowania stale się zmniejsza, a populacje tego gatunku występują głównie w górskich lasach iglastych. Próby przywrócenia wiewiórki rudej na tereny, gdzie kiedyś występowała, okazują się bezskuteczne. a) Podaj nazwę zależności występującej między gatunkami wiewiórki szarej i wiewiórki rudej. b) Podaj przyczynę, z powodu której próby przywrócenia wiewiórki rudej na tereny nizinne nie dają rezultatu.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono wzajemne oddziaływania pomiędzy populacjami lwa, szakala i hieny na sawannie. a) Podaj nazwę zależności międzygatunkowej, oznaczonej na rysunku literą A. b) Wyjaśnij, dlaczego oddziaływania pomiędzy hieną a szakalem są niekorzystne dla populacji obu tych gatunków. 12 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) W Polsce co roku przybywa ok. 11 mln ton odpadów. Wśród nich największy procent stanowią odpadki kuchenne i papier, a w dalszej kolejności szkło, metale i tworzywa sztuczne. Jednym ze sposobów utylizacji śmieci pochodzenia organicznego jest przetwarzanie ich w biogazowniach. Na rysunku przedstawiono istotę działania przykładowej biogazowni.
Uzasadnij, podając dwa argumenty, że jest to przyjazny dla środowiska sposób pozyskiwania energii użytecznej dla człowieka.