Arkusz maturalny
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono cząsteczkę białka. a) Określ rzędowość struktury tej cząsteczki. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem. b) Podaj nazwę aminokwasu, który bierze udział w powstawaniu mostków dwusiarczkowych.
(1 pkt)
Oceń prawdziwość informacji dotyczących aminokwasów endo- i egzogennych. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli zdanie jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. P/F 1. Aminokwasy endogenne mogą być syntetyzowane przez ludzki organizm, więc nie muszą być dostarczane z pożywieniem. 2. Podstawowym źródłem aminokwasów egzogennych dla człowieka są pokarmy pochodzenia roślinnego. 3. Skutkiem długotrwałego niedoboru aminokwasów egzogennych może być spadek odporności organizmu.
(1 pkt) Na fotografii obrazu uzyskanego w mikroskopie elektronowym widoczny jest fragment cytoplazmy komórki ze strukturami o charakterystycznej budowie.
Podaj nazwę struktury komórkowej oznaczonej X. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Cholesterol jest ważnym składnikiem błon komórek zwierzęcych. Jego obecność zmniejsza płynność błon i dlatego zawartość w plazmolemmie jest różna w różnych rodzajach komórek. Przykładem komórek o największej zawartości cholesterolu w błonie komórkowej są erytrocyty – stanowi on nawet do 28% masy lipidów budujących ich błonę. Uwzględniając rolę cholesterolu, wyjaśnij znaczenie dużej zawartości tego związku w błonie komórkowej erytrocytów.
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono przebieg mejozy. a) Na podstawie schematu podaj jedną różnicę w przebiegu metafazy I i metafazy II. b) Podaj, w której fazie mejozy zachodzi crossing-over i określ, na czym polega ten proces. c) Uzasadnij, że tylko pierwszy podział mejotyczny jest podziałem redukcyjnym. 4 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę jednej z tkanek łącznych, występujących w organizmie człowieka.
Podaj nazwę przedstawionej tkanki łącznej i przykład miejsca jej występowania w organizmie człowieka oraz funkcję związaną z podaną lokalizacją.
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono przekrój przez włókno mięśnia szkieletowego człowieka. Jedną z cech budowy tego włókna jest układ mitochondriów oraz rozbudowanych kanałów gładkiej siateczki śródplazmatycznej. a) Podaj, jaką rolę w funkcjonowaniu włókien mięśniowych spełniają kanały siateczki śródplazmatycznej. b) Opisz, w jaki sposób rozmieszczone są mitochondria we włóknie mięśniowym oraz wykaż zależność pomiędzy sposobem ich rozmieszczenia a funkcjonowaniem włókna. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 5 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Na podstawie danych z tabeli narysuj diagram słupkowy, przedstawiający różnice w zawartości miocytów typu I i II u ludzi o różnej kondycji fizycznej.
(1 pkt)
Sformułuj wniosek dotyczący podejmowania określonego rodzaju wysiłku fizycznego w zależności od udziału miocytów typu I i II w mięśniach sportowców. 6 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Uwzględniając rolę mioglobiny w komórkach mięśniowych uzasadnij, dlaczego w miocytach typu oksydacyjnego występują duże ilości tego białka.
(3 pkt) Stała Michaelisa (KM) jest miarą powinowactwa enzymu do substratu. Wartość KM odpowiada takiemu stężeniu substratu, przy którym szybkość reakcji katalizowanej przez dany enzym jest równa połowie szybkości maksymalnej. Enzym dehydrogenaza aldehydu octowego przekształca w octan aldehyd octowy, powstający między innymi podczas neutralizacji etanolu w komórkach wątroby. W ludzkich komórkach występują dwie formy tej dehydrogenazy: enzym mitochondrialny o małej wartości KM i enzym cytozolowy o dużej wartości KM. Istnieją jednak osoby z mutacją genu kodującego dehydrogenazę mitochondrialną. Efektem tej mutacji jest zastąpienie jednego aminokwasu w łańcuchu białkowym enzymu przez inny, co skutkuje znacznym spadkiem jego aktywności. Takie osoby są bardziej wrażliwe na działanie alkoholu, ponieważ aldehyd octowy jest u nich przekształcany głównie przez enzym cytozolowy. a) Na podstawie wartości KM określ, który rodzaj dehydrogenazy aldehydu octowego jest bardziej aktywny u osób nieposiadających mutacji genu kodującego ten enzym. Odpowiedź uzasadnij. b) Wyjaśnij, dlaczego osoby z mutacją genu mitochondrialnej dehydrogenazy aldehydu octowego są bardziej wrażliwe na alkohol. c) Podaj, na czym polega mutacja, na skutek której powstała mniej aktywna dehydrogenaza mitochodrialna.
(3 pkt) Oksytocyna jest hormonem produkowanym przez podwzgórze. Jest uwalniana do krwi między innymi na skutek podrażnienia mechanicznego pochwy i macicy podczas aktu płciowego i porodu. a) Podaj nazwę gruczołu, z którego uwalniana jest oksytocyna do krwiobiegu. b) Określ, jakie znaczenie mają skurcze macicy podczas aktu płciowego ……………………………………………………………………..………….. porodu ……..…………………………………………………………………..………………. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 7 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt)
Uporządkuj we właściwej kolejności wymienione procesy występujące w rozwoju człowieka. Wpisz do tabeli numery 2-5. Zapłodnienie Gastrulacja
| Owulacja | 1 |
|---|---|
| Organogeneza | |
| Bruzdkowanie |
(1 pkt) W procesie hominizacji wykształciły się ważne dla funkcjonowania naszego gatunku cechy budowy, m. in.: esowate wygięcie kręgosłupa, duży mózg, redukcja owłosienia ciała. Jedną ze swoistych cech budowy czaszki człowieka jest przesunięcie otworu potylicznego ku jej przodowi.
Wyjaśnij znaczenie przedstawionej cechy budowy czaszki w procesie hominizacji.
(3 pkt) W wyniku aktywności metabolicznej komórek powstają zbędne i szkodliwe substancje, które muszą zostać usunięte. Do głównych szkodliwych produktów przemiany materii należą związki azotowe: amoniak, kwas moczowy i mocznik. Amoniak jest w dużych stężeniach silnie toksyczny, ale jednocześnie doskonale rozpuszcza się w wodzie. U wielu zwierząt amoniak jest przekształcany do mniej toksycznych związków takich jak mocznik i kwas moczowy. Wydalając azot w postaci mocznika organizm zużywa więcej wody niż w przypadku kwasu moczowego, ale mniej niż w przypadku amoniaku. Z kolei kwas moczowy może być usuwany w postaci krystalicznej masy, przy niewielkiej utracie wody z organizmu. „Rodzaj wydalanego związku azotowego jest wyrazem adaptacji zwierząt do środowiska życia”. a) Uzasadnij prawdziwość powyższego stwierdzenia, podając dwa argumenty. b) Wyjaśnij, dlaczego wydalanie produktów azotowej przemiany materii głównie w postaci kwasu moczowego jest u ptaków również przystosowaniem do lotu. 8 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących funkcjonowania orzęsków. Wpisz w tabeli P, jeżeli stwierdzenie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe. P/F Zadanie17. (3 pkt) Na schemacie przedstawiono cykl rozwojowy rozłożka czerniejącego (Rhizopus nigricans) należącego do pleśniakowców. W cyklu tego grzyba wyróżnia się fazę diploidalną i haploidalną. a) Podaj, jaką ploidalność ma grzybnia wegetatywna rozłożka. b) Określ, w którym rodzaju zarodni (A czy B) zarodniki powstają na drodze mejozy. Odpowiedź uzasadnij. c) Opisz, na czym polega proces płciowy u rozłożka czerniejącego. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 9 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013 1. Wnętrze komórek orzęsków wodnych jest zawsze hiperosmotyczne w stosunku do środowiska zewnętrznego. 2. W usuwaniu z komórek niektórych zbędnych produktów przemiany materii, np. amoniaku bierze udział błona komórkowa. 3. Wydalanie nadmiaru wody wraz z niestrawionymi resztkami pokarmowymi odbywa się za pośrednictwem wodniczek tętniących.
(2 pkt) Korek jest wtórną tkanką okrywającą, powstającą w łodygach i korzeniach przyrastających na grubość. Na podstawie dwóch cech budowy wykaż przystosowanie komórek korka do pełnionej funkcji.
(3 pkt) W strefie wierzchołkowej korzenia roślin znajduje się specjalna grupa komórek tworzących tzw. czapeczkę. Czapeczka, pełniąca funkcję ochronną, jest zbudowana z komórek miękiszowych. W jej części centralnej występują komórki zawierające amyloplasty z dużymi ziarnami skrobi (tzw. skrobi statolitowej). Amyloplasty ułożone są na błonach siateczki śródplazmatycznej w dolnej stronie komórek. Przy zmianie położenia korzenia amyloplasty przesuwają się zgodnie z działaniem sił grawitacji. Na rysunku przedstawiono budowę strefy wierzchołkowej korzenia oraz pojedynczą komórkę zawierającą ziarna skrobi statolitowej. a) Wyjaśnij, na czym polega ochronna funkcja czapeczki. b) Na podstawie powyższych informacji określ, jaką rolę pełnią amyloplasty z ziarnami skrobi, występujące w komórkach centralnej części czapeczki. c) Podaj nazwę rodzaju tkanki, do której należą komórki inicjalne. 10 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Na schematach A i B przedstawiono niecykliczny i cykliczny obieg elektronów podczas fazy zależnej od światła procesu fotosyntezy, określany też jako fosforylacja niecykliczna i cykliczna.
Wymień dwie, widoczne na schematach A i B, różnice w przebiegu tych procesów.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono przebieg doświadczenia na roślinach hodowanych w kulturze wodnej. Roślinę w zestawie A oświetlano równomiernie, natomiast w zestawie B tylko jednostronnie. Po pewnym czasie zaobserwowano zmiany widoczne na rysunkach poniżej. a) Sformułuj problem badawczy do przedstawionego doświadczenia. b) Podaj nazwy reakcji ruchowych organów roślinnych (pędu i korzenia), przedstawionych na schemacie B. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 11 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Wpisz do tabeli podane niżej określenia tak, aby powstał prawidłowy opis zmian zachodzących w aparatach szparkowych w czasie dnia i nocy. wysokie, maleje, niskie, rośnie
| Parametr | Komórki aparatu szparkowego | |
|---|---|---|
| Dzień | Noc | |
| Stężenie CO 2 | ||
| pH (odczyn) | rośnie | maleje |
| Ciśnienie turgorowe | ||
| Reakcja aparatu szparkowego |
(1 pkt)
Zaznacz zdanie, które zawiera poprawną informację określającą zdegenerowanie kodu genetycznego.
(1 pkt) Zespół Cri du chat („koci krzyk”) objawia się niedorozwojem umysłowym dziecka oraz zmianami w przełyku, powodującymi wydawanie dźwięków przypominających miauczenie kota. Przyczyną tej choroby genetycznej jest delecja krótkiego ramienia 5. chromosomu. Na rysunku przedstawiono prawidłowy chromosom 5. w metafazie.
Zaznacz rysunek, na którym poprawnie przedstawiono 5. chromosom metafazowy osoby z zespołem Cri du chat. 12 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących ekspresji informacji genetycznej w komórkach organizmów prokariotycznych i eukariotycznych. Wpisz w tabeli P, jeżeli stwierdzenie jest prawdziwe lub F, jeżeli jest fałszywe. P/F 1. Poszczególne geny w DNA u eukariontów podlegają kontroli oddzielnych sekwencji promotorowych, natomiast u prokariontów jeden promotor kontroluje kilka genów. 2. Dany mRNA u eukariontów zawiera informację o budowie kilku polipeptydów, natomiast u prokariontów tylko o budowie jednego polipeptydu. 3. Miejscem potranskrypcyjnej obróbki pre-mRNA u eukariontów jest jądro komórkowe, natomiast u prokariontów cytoplazma komórki.
(1 pkt) Wśród wymienionych stwierdzeń dotyczących enzymów restrykcyjnych zaznacz to, które błędnie przedstawia specyfikę ich działania. sposób, charakterystyczny dla danego rodzaju enzymu. lub lepkich końcach, mających określoną sekwencją nukleotydów. wektora i DNA dawcy rozcina się za pomocą dwóch różnych enzymów restrykcyjnych.
(2 pkt) Talasemia to rodzaj genetycznie uwarunkowanej niedokrwistości, która u człowieka może występować pod dwiema postaciami: minor i major. Ta pierwsza przebiega znacznie łagodniej i występuje u heterozygot, natomiast osobniki dotknięte w silnym stopniu są homozygotami. Gen warunkujący tę chorobę jest zlokalizowany w autosomie. Rodzicom chorym na łagodną postać talasemii urodziło się dziecko z ciężką postacią tej choroby. a) Zapisz genotypy rodziców tego dziecka, stosując do oznaczenia allelu odpowiedzialnego za występowanie talasemii literę t. matka …………………………………… ojciec …………………………………… b) Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ prawdopodobieństwo (w %), że kolejne dziecko tej pary nie będzie miało talasemii. Prawdopodobieństwo (%) urodzenia się dziecka bez talasemii ................... . Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 13 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono dziedziczenie w pewnej rodzinie choroby genetycznej, uwarunkowanej recesywną mutacją genową.
Określ, czy jest to choroba sprzężona z płcią, czy autosomalna. Odpowiedź uzasadnij.
(1 pkt) Allele genów wyznaczających dwie różne cechy rozchodzą się do gamet niezależnie, jeżeli nie są ze sobą sprzężone. Wyróżniamy dwa typy sprzężeń: absolutne, gdy geny leżą na chromosomie tak blisko siebie, że nie może zajść pomiędzy nimi crossing-over i względne, kiedy odległość między nimi pozwala na ich rozdzielenie podczas crossing-over. W wyniku krzyżowania testowego podwójnej heterozygoty otrzymano następujące
Określ, czy geny A i B są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij. Genotypy Aabb aaBb AaBb aabb Liczba osobników 953 927 98 92
(1 pkt) Choroba Alzheimera jest postępującym schorzeniem układu nerwowego, w którym wraz z utratą i zmniejszeniem objętości tkanki nerwowej mózgu występuje tzw. zwyrodnienie amyloidowe, spowodowane odkładaniem się w mózgu złogów beta-amyloidu. Głównym jej objawem jest postępujące otępienie. U ludzi z zespołem Downa choroba ta rozwija się 10 do 30 lat wcześniej. Wykazano również, że chorobie Alzheimera towarzyszy mutacja genu znajdującego się na chromosomie 21. i kodującego prekursor beta-amyloidu. Na podstawie powyższych informacji wyjaśnij, dlaczego u osób z zespołem Downa choroba Alzheimera rozwija się znacznie wcześniej niż u innych ludzi. 14 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Barwa sierści u królików himalajskich zależy od temperatury. Tułów i głowa są białe, natomiast łapy, uszy, ogon i pyszczek czarne. Przeprowadzono eksperyment, podczas którego wygolono królikom fragmenty sierści na tułowiu i do nagiej skóry przykładano zimny okład. Po pewnym czasie stwierdzono, że w tych miejscach wyrosła czarna sierść. a) Na podstawie podanych informacji zaznacz rodzaj przedstawionej zmienności. b) Wyjaśnij, jakie znaczenie adaptacyjne ma czarna barwa wymienionych części ciała królików himalajskich.
(2 pkt) Kultury in vitro komórek i tkanek należą do jednych z najbardziej dynamicznie rozwijających się metod badawczych stosowanych obecnie w biotechnologii. Jest to specyficzny sposób hodowli materiału biologicznego na syntetycznych pożywkach wzbogaconych w substancje odżywcze i wzrostowe. Na schemacie przedstawiono możliwe sposoby odtwarzania kompletnej rośliny metodą hodowli in vitro. Korzystając z przedstawionych informacji, podaj dwa argumenty uzasadniające zalety stosowania kultur in vitro. 1- ………………………………………………………………………………………………. 2 - …………………………………………………………………………………………..…. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 15 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(2 pkt) Sukcesja jest naturalnym procesem powodującym stopniowe, kierunkowe przekształcanie się biocenoz w kolejne, bardziej złożone. a) Uporządkuj kolejne etapy przebiegu sukcesji ekologicznej w zarastającym jeziorze. Wpisz w tabeli numery 1-4. b) Określ, czy przedstawiony proces zarastania jeziora jest przykładem sukcesji pierwotnej, czy wtórnej. Odpowiedź uzasadnij.
| Charakterystyka etapu | Numer etapu |
|---|---|
| Powstanie podmokłego lasu. | |
| Przekształcenie się zbiornika w torfowisko. | |
| Odkładanie się na dnie zbiornika grubej warstwy osadów. | |
| Rozprzestrzenianie się trzciny od brzegów ku środkowi zbiornika. |
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono oddziaływania między populacjami gatunku X a przedstawicielami gatunków I, II i III żyjącymi na tym samym terenie. Do oznaczonych literami A, B i C typów interakcji pomiędzy gatunkiem X a gatunkami I, II i III dobierz właściwe określenie (1-4). 1. Gatunek żywi się takim samym pokarmem, co osobniki drugiego gatunku. 2. Osobniki gatunku zjadają w całości lub częściowo osobniki drugiego gatunku. 3. Gatunek żyje w ścisłym związku, korzystnym dla obu stron, z drugim gatunkiem. 4. Gatunek nie ponosi strat z powodu korzyści czerpanych przez osobniki drugiego gatunku. A …………… B …………… C ………… 16 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2013
(1 pkt) Larwy motyli odżywiają się innym rodzajem pokarmu, np. liśćmi, niż forma dorosła (imago), która odżywia się nektarem.
Podaj jeden przykład korzyści, jaką odnosi gatunek, jeżeli różne stadia rozwojowe odżywiają się odmiennym pokarmem.
(2 pkt) Populacje gatunków dzikich ptaków żyjących w miastach są coraz mniej liczne. Dotyczy to zwłaszcza gatunków takich jak np. jerzyki, wróble czy też kawki, których spadek liczebności sięga nawet kilkudziesięciu procent. Intensywna modernizacja budownictwa, zwłaszcza masowe ocieplanie budynków, powodujące eksmisję ptaków w nich gniazdujących, stała się jednym z głównych zagrożeń awifauny na terenach zabudowanych.
Uzasadnij, podając dwa argumenty, dlaczego modernizacja budynków powinna być prowadzona w taki sposób, by chronić miejsca gniazdowania dzikich gatunków ptaków.
| otwiera się |
| zamyka się |