Biologia · 2016
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 18.
(4 pkt)(0–4) Cząsteczki eukariotycznego chromosomowego DNA mają na swoich końcach specjalne, niekodujące, sekwencje nukleotydów zwane telomerami. Odcinki te składają się z wielokrotnie powtórzonej, tej samej sekwencji, np. w telomerach ludzkich sekwencja TTAGGG powtórzona jest kilkaset razy. Zadaniem telomerów jest ochrona genów znajdujących się w pobliżu końców cząsteczki DNA przed uszkodzeniem związanym ze skracaniem się nici DNA, do którego dochodzi przy podziale komórki. Telomery skracają się podczas każdego cyklu replikacyjnego. Ich nadmierne skrócenie prowadzi do starzenia się komórki i może skutkować np. uruchomieniem procesów prowadzących do apoptozy. W niektórych komórkach, np. komórkach rozrodczej warstwy naskórka czy pierwotnych komórkach płciowych, z których powstają gamety, występuje aktywny enzym zwany telomerazą, który katalizuje wydłużanie telomerów, przywracając im oryginalną długość. Telomeraza nie jest aktywna w większości komórek somatycznych, natomiast stwierdzono jej wysoką aktywność w komórkach wielu rodzajów nowotworów. Obecnie prowadzone są badania nad wykorzystaniem w terapii przeciwnowotworowej mechanizmów regulowania aktywności telomerazy.
18.1. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego w odróżnieniu od większości komórek somatycznych aktywna telomeraza jest obecna w komórkach rozrodczej warstwy naskórka.
18.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, uwzględniając przyczynę, dlaczego replikacja cząsteczki eukariotycznego DNA powoduje jej skracanie. 16 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2016
18.3. (0–1 pkt)
Uzasadnij, uwzględniając postać materiału genetycznego prokariontów, dlaczego podczas replikacji nie dochodzi u nich do skracania DNA.