Arkusz maturalny
Biologia2002MAJformuła starszaPOBIERZ
Zadanie 26.
2 pkt(2 pkt) Porównuj¹c budowê struktur komórkowych, mo¿na wskazaæ podobieñstwa i ró¿nice.
Przedstaw dwie cechy wspólne w budowie chloroplastu i mitochondrium.
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(2 pkt) Porównuj¹c budowê struktur komórkowych, mo¿na wskazaæ podobieñstwa i ró¿nice.
Przedstaw dwie cechy wspólne w budowie chloroplastu i mitochondrium.
(3 pkt) Poni¿ej przedstawiono zdania prawdziwe i b³êdne, dotycz¹ce porównania budowy i funkcji komórki prokariotycznej i eukariotycznej.
Wybierz sporód sformu³owañ od A do F dwa, które s¹ b³êdne. Uzasadnij wybór ka¿dego z nich. wy³¹cznie tlenowo. przeprowadzaæ fotosyntezê.
(2 pkt) Rysunki przedstawiaj¹ niektóre typy owoców. Okrel wspóln¹ cechê budowy oraz wspóln¹ funkcjê charakterystyczn¹ dla wszystkich przedstawionych wy¿ej typów owoców. 3 Arkusz II
(2 pkt) Pe³nienie specyficznych funkcji w komórce przez okrelone sk³adniki chemiczne jest zwi¹zane z ich w³aciwociami. Na przyk³ad DNA jest nonikiem informacji genetycznej. Okrel, jakie znaczenie dla pe³nienia funkcji biologicznej przez DNA ma jego zdolnoæ do replikacji oraz do transkrypcji.
(2 pkt) Poni¿szy rysunek obrazuje w sposób uproszczony budowê nab³onka jednowarstwowego, wielorzêdowego wycielaj¹cego, miêdzy innymi, drogi oddechowe. Wyjanij, na czym polega adaptacja w budowie nab³onka dróg oddechowych do pe³nienia okrelonych funkcji przez tê tkankê. W odpowiedzi uwzglêdnij dwa elementy budowy nab³onka oddechowego przedstawione na rysunku. 4 Arkusz II
(2 pkt) Schematy A i B przedstawiaj¹ zdolnoæ kie³kowania nasion trawy - kostrzewy czerwonej roz³ogowej (Festuca rubra fallax). Schemat A – zdolnoæ kie³kowania nasion o ró¿nej zawartoci wody (8%, 10%, 14%) przechowywanych w temperaturze 30o C. Schemat B – zdolnoæ kie³kowania nasion zawieraj¹cych 14% wody, przechowywanych w ró¿nej temperaturze (2o C, 10o C, 30o C).
| Cechy | Fotosynteza | Chemosynteza |
|---|---|---|
| Pierwotne ród³o energii do syntezy zwi¹zków organicznych | A | B |
| Znaczenie procesu dla przeprowadzaj¹cego go organizmu | C | D |
| Rola procesu w funkcjonowaniu ekosystemu | E | F |
(3 pkt)
Podaj w³aciwe informacje, wynikaj¹ce z porównania procesu fotosyntezy i chemosyntezy, jakie nale¿a³oby wpisaæ w rubryki tabeli oznaczone literami: A, B, C, D, E, F. 5 Arkusz II
(2 pkt) Choroby uk³adu kr¹¿enia wystêpuj¹ obecnie u ludzi z niepokoj¹co wysok¹ czêstoci¹. Jednym ze sposobów obni¿enia ryzyka zaburzeñ w pracy serca i naczyñ krwiononych jest stosowanie w³aciwej diety.
Wybierz z proponowanych trzech jogurtów ten, który jest najbardziej wskazany dla osoby zagro¿onej mia¿d¿yc¹ naczyñ krwiononych. Odpowied uzasadnij jednym argumentem. Wartoæ od¿ywcza 100 gramów jogurtu Sk³ad i wartoæ energetyczna Jogurt 1 Jogurt 2 Jogurt 3
(2 pkt) Zwi¹zkami pokarmowymi rolin s¹ miêdzy innymi ró¿ne sole mineralne pobierane z gleby. Ciekawe jest, ¿e organizmy fotoautotroficzne nie do koñca wybiórczo pobieraj¹ sk³adniki mineralne i dlatego obok rzeczywicie potrzebnych, pobieraj¹ te¿ takie, które wykazuj¹ w³aciwoci toksyczne. Nale¿¹ do nich miêdzy innymi zwi¹zki glinu, których wp³yw na rozwój sadzonek sosny ilustruj¹ poni¿sze rysunki. Sformu³uj dwie hipotezy, których potwierdzeniem mog¹ byæ wyniki dowiadczenia zilustrowane rysunkami. 6 Arkusz II
(3 pkt) Kwas pirogronowy jest metabolitem porednim fermentacji i oddychania tlenowego. Porównuj¹c przekszta³cenia kwasu pirogronowego w dwóch formach oddychania, ustal, jakie informacje nale¿a³oby wpisaæ do poni¿szego schematu w miejsca oznaczone cyframi od 1 do 6. KWAS PIROGRONOWY
(2 pkt) Poni¿szy tekst przedstawia opis pewnych obserwacji mikroskopowych. Zaplanowano obserwacjê tkanki nab³onkowej i miêniowej. Tkanki te pobrano z organizmów zwierzêcych, ró¿ni¹cych siê aktywnoci¹ ¿yciow¹. Po odpowiednim spreparowaniu pobranego materia³u przeprowadzono obserwacje mikroskopowe, w czasie których liczono mitochondria w obserwowanych komórkach. Sformu³uj dwa problemy badawcze, do rozwi¹zania których mog³yby byæ wykorzystane opisane obserwacje. 7 Arkusz II
(2 pkt) Zaplanuj dowiadczenie, sprawdzaj¹ce s³usznoæ hipotezy – Im rolina ma wiêksz¹ powierzchniê ulistnienia, tym wiêcej pobiera wody. W planie uwzglêdnij zestaw dowiadczalny i sposób ustalania wyników.
(3 pkt) Jedn¹ z istotnych funkcji uk³adu kr¹¿enia, a dok³adniej p³yn¹cej w nim krwi, jest obrona organizmu przed cia³ami obcymi (antygenami). Poni¿szy wykres obrazuje wytwarzanie przeciwcia³ w odpowiedzi pierwotnej i wtórnej na kolejne dawki antygenu. Linia ci¹g³a obrazuje pierwotn¹ odpowied immunologiczn¹ wywo³an¹ podaniem antygenu 1. Linia przerywana obrazuje wtórn¹ odpowied immunologiczn¹ wywo³an¹ ponownym podaniem antygenu 1. Okrel, co obrazuje kropkowana linia wykresu, oraz sformu³uj dwa wnioski, dotycz¹ce przebiegu pierwotnej i wtórnej odpowiedzi immunologicznej na ten sam antygen. 8 Arkusz II
(3 pkt) Sk³ad chemiczny moczu ulega zmianie w czasie jego przep³ywu kanalikiem nefronu. Okrel (u¿ywaj¹c s³ów – mniejsza, wiêksza) zawartoæ wody, mocznika i aminokwasów w miejscu A nefronu w stosunku do miejsca B.
(3 pkt) Gady, jako pierwsze krêgowce typowo l¹dowe, charakteryzuje inny ni¿ u ryb i p³azów sposób zap³odnienia i rozwoju zarodkowego.
Przedstaw dwie cechy rozrodu gadów, maj¹ce zwi¹zek z ¿yciem na l¹dzie, i uzasadnij ich wartoæ adaptacyjn¹. 9 Arkusz II
(3 pkt) Rysunki przedstawiaj¹ schemat budowy (A) i narys (B) kwiatu roliny okrytonasiennej dwuliciennej. Narys jest planem budowy kwiatu „widzianym z góry”. Przy pomocy symboli graficznych przedstawia siê w narysie iloæ poszczególnych elementów kwiatu i sposób ich u³o¿enia.
(2 pkt) Geotropizm jest reakcj¹ ruchow¹ organów rolin na dzia³anie si³y przyci¹gania ziemskiego. Nierównomierny wzrost korzenia i ³odygi ma zwi¹zek z nierównomiernym rozmieszczeniem w tych organach hormonów wzrostu zwanych auksynami, które przemieszczaj¹ siê w rolinie zgodnie z kierunkiem dzia³ania si³y grawitacji. A – usytuowanej pionowo, B i C – usytuowanych poziomo (B – wczesna faza dowiadczenia, C – póna faza dowiadczenia). Wyjanij mechanizm wygiêcia siê pêdu (uwzglêdniaj¹c rolê auksyn) oraz uzasadnij, która z reakcji – pêdu czy korzenia – jest przyk³adem geotropizmu ujemnego. 10 Arkusz II
(3 pkt) Na podstawie informacji zawartych w poni¿szym tekcie zilustruj schematem mechanizm regulacji hormonalnej u cz³owieka. Podwzgórze jest elementem uk³adu nerwowego, wspó³pracuj¹cym z uk³adem hormonalnym. Wzrost stê¿enia hormonów podwzgórzowych (liberyn) w krwi p³yn¹cej z podwzgórza do przedniego p³ata przysadki mózgowej powoduje zwiêkszone wydzielanie przez przysadkê hormonów tropowych. Hormony te docieraj¹c do docelowych gruczo³ów dokrewnych, stymuluj¹ syntezê i uwalnianie ich wydzielin (hormonu X) do krwi. Podwy¿szony we krwi poziom hormonu X wp³ywa hamuj¹co na uwalnianie hormonów podwzgórzowych i przysadkowych. Obni¿ony poziom hormonu X uruchamia mechanizm pobudzenia podwzgórza do produkcji hormonów.
(3 pkt) W stacji hodowli rolin sprawdzano, czy groch, wydaj¹cy nasiona okr¹g³e (cecha dominuj¹ca – A) jest mieszañcem (heterozygot¹), czy czyst¹ ras¹ (homozygot¹) ze wzglêdu na gen, warunkuj¹cy kszta³t nasion grochu. W tym celu skrzy¿owano ten groch z grochem o nasionach kanciastych (cecha recesywna - a).W wyniku krzy¿ówki otrzymano 103 roliny, wydaj¹ce nasiona okr¹g³e i 105 rolin, wydaj¹cych nasiona kanciaste. Na podstawie wyników dowiadczenia ustal, czy badany groch jest homozygotyczny, czy heterozygotyczny. Odpowied uzasadnij i zilustruj krzy¿ówk¹. 11 Arkusz II
(2 pkt) Wiele istotnych informacji z zakresu genetyki cz³owieka dostarczaj¹ obserwacje blini¹t. S¹ one szczególnie przydatne przy analizie genetycznej cech poligenicznych (warunkowanych przez kilka par genów) oraz przy okrelaniu udzia³u genotypu i rodowiska w kszta³towaniu poszczególnych fenotypów. Bliniêta mog¹ rozwin¹æ siê z pojedynczej zap³odnionej komórki jajowej, która we wczesnych etapach rozwoju da³a pocz¹tek dwóm osobnikom (bliniêta jednojajowe) lub z dwóch niezale¿nie zap³odnionych jaj, które w tym samym czasie zagniedzi³y siê w macicy (bliniêta dwujajowe).
Uzasadnij, przytaczaj¹c dwa argumenty, dlaczego bliniêta jednojajowe mog¹ byæ obiektem obserwacji naukowej prowadzonej w celu okrelenia znaczenia genotypu i rodowiska w kszta³towaniu siê fenotypu organizmu.
(2 pkt) Organizmy transgeniczne powstaj¹ po wprowadzeniu obcego genu, który nastêpnie ulega reprodukcji zgodnie z prawami dziedziczenia. T¹ drog¹ uzyskano na przyk³ad bawe³nê, zawieraj¹c¹ w swoich w³óknach niewielk¹ domieszkê polihydroksymalanu, pomidory o przed³u¿onym czasie przechowywania, tytoñ odporny na herbicydy, a tak¿e zwierzêta transgeniczne, na przyk³ad myszy, których mleko zawiera bia³ko wa¿ne dla produkcji pewnych leków oraz bakterie (na przyk³ad Escherichia coli), produkuj¹ce insulinê typu ludzkiego. Od pewnego czasu miêdzy innymi w Europie i w USA podnosz¹ siê g³osy sprzeciwu wobec takich eksperymentów. Niezale¿nie od swojego pogl¹du na transgenicznoæ sformu³uj dwa argumenty, popieraj¹ce opiniê, ¿e prace nad uzyskiwaniem organizmów transgenicznych s¹ uzasadnione. 12 Arkusz II
(2 pkt) Diagram ilustruje stopieñ pokrewieñstwa miêdzy ró¿nymi rodzajami organizmów. Sporz¹dzono go na podstawie porównania sekwencji aminokwasów w cytochromie c.
(2 pkt) Sukcesja ekologiczna jest procesem stopniowego rozwoju biocenozy w czasie. Obserwowano dwa obszary przyrodnicze: I - nagie zbocze skalne i II - pogorzelisko lene. W obu przypadkach stwierdzono postêpuj¹ce powoli zmiany w wygl¹dzie obserwowanych terenów i zasiedleniu ich przez ¿ywe organizmy, chocia¿ mamy tu do czynienia z ró¿nymi typami sukcesji.
Podaj nazwy rodzajów sukcesji, zachodz¹cych na obszarach I i II oraz okrel podstawow¹ ró¿nicê miêdzy nimi. 13 Arkusz II
(3 pkt) Tabela przedstawia strukturê zu¿ycia podstawowych noników energii w gospodarce wiatowej w latach 1972-2000 (w %). * Na przyk³ad energia: geotermiczna, s³oneczna, wiatrowa Na podstawie powy¿szych danych okrel tendencjê zmian w strukturze zu¿ycia noników energii oraz podaj dwie prawdopodobne przyczyny takiego kierunku zmian. Rok Wêgiel Ropa naftowa Gaz ziemny Energia j¹drowa Inne ród³a energii * 1972 24,6 42,7 17,1 0,7 9,7 1985 23,6 44,3 15,8 4,6 6,8 2000 25,9 10,6 12,5 31,4 10,0
(2 pkt) Jeden z popularnych naszych tygodników opublikowa³ ostatnio raport o stanie polskich ogrodów zoologicznych po has³em Uwolniæ misia. Raport wywo³a³ szerok¹ dyskusjê na temat roli ogrodów zoologicznych w ¿yciu wspó³czesnych spo³eczeñstw oraz losów zwierz¹t hodowanych w tych ogrodach. Czy ogrody zoologiczne nale¿y zlikwidowaæ? Sformu³uj w³asny pogl¹d na ten temat, podaj¹c dwa argumenty. 14 Arkusz II