Arkusz maturalny
Biologia2011MAJformuła 2007POBIERZ
Zadanie 1.
3 pkt(3 pkt) Spośród niżej wymienionych zdań
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(3 pkt) Spośród niżej wymienionych zdań
(1 pkt)
Przyporządkuj poniższym elementom morfotycznym krwi ich funkcje. A. Erytrocyty 1. Udział w procesach krzepnięcia krwi B. Trombocyty Udział w procesach odpornościowych C. Leukocyty 3. Transport tlenu 4. Transport hormonów
(2 pkt) Spośród niżej wymienionych zdań zaznacz wszystkie, które charakteryzują tkankę chrzęstną.
(1 pkt) Skóra jest narządem spełniającym różne funkcje. Spośród niżej wymienionych zaznacz tę funkcję skóry, która u człowieka nie pełni istotnej roli.
(1 pkt) Trzustka jest gruczołem wydzielania zewnętrznego oraz gruczołem wydzielania wewnętrznego (dokrewnego).
Wyjaśnij, na czym polega rola trzustki jako gruczołu wydzielania zewnętrznego. 3 Informacje do zadań 6. i 7. Na schemacie przedstawiono kształt klatki piersiowej oraz położenie przepony podczas wydechu i wdechu.
(3 pkt) a) Na podstawie schematu określ, co dzieje się z klatką piersiową i przeponą podczas wdechu. Klatka piersiowa .......................................................................................................................... Przepona ...................................................................................................................................... b) Wyjaśnij, dlaczego wdech jest określany fazą czynną wentylacji płuc, a wydech fazą bierną.
(1 pkt)
Podaj nazwę kości oznaczonej na powyższym schemacie literą X. .......................................
(2 pkt) Regularne ćwiczenia fizyczne są jednym ze sposobów zapobiegania i leczenia choroby niedokrwiennej serca (choroby wieńcowej). Ludzie prowadzący aktywny tryb życia i regularnie uprawiający ćwiczenia fizyczne wykazują o połowę mniejsze ryzyko zachorowania na choroby serca. Również otyli, którzy są bardziej aktywni, znajdują się w grupie osób mniej zagrożonych chorobami układu krążenia.
Podaj dwa argumenty uzasadniające korzystny wpływ aktywności fizycznej na układ krążenia. 4
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono krążenie krwi w organizmie człowieka. Literami A–D oznaczono części serca. a) Do niżej podanych nazw części serca przyporządkuj litery, którymi oznaczono je na schemacie. Prawy przedsionek ........ Prawa komora ........ Lewy przedsionek ........ Lewa komora ....... b) Uzupełnij schemat, tak aby odzwierciedlał kierunek transportu i zawartość we krwi gazów oddechowych (O2 i CO2). Wpisz w wyznaczone miejsca określenia krążącej krwi utlenowana lub odtlenowana.
(3 pkt) W tabeli przedstawiono objętość krwi przepływającej w ciągu minuty przez niektóre narządy człowieka w czasie odpoczynku oraz w czasie wysiłku fizycznego.
(1 pkt) Podczas epidemii wirusowego zapalenia wątroby typu A, rozprzestrzeniającego się przez zakażone pożywienie lub wodę, stosuje się podawanie odpowiednich przeciwciał.
Podkreśl w każdej parze określenie charakteryzujące rodzaj nabytej odporności.
(2 pkt) Wpisz do tabeli odpowiednie określenia, które opisują wpływ układu nerwowego współczulnego i przywspółczulnego na funkcjonowanie wymienionych narządów w organizmie człowieka.
| Narząd | Część współczulna | Część przywspółczulna |
|---|---|---|
| Źrenica | rozszerzanie | zwężanie |
| Oskrzela | ||
| Serce | przyspieszenie pracy | zwolnienie pracy |
| Jelita |
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących funkcji elementów ucha. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe. P/F 1. Kanał słuchowy zewnętrzny wyrównuje ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej. 2. Strzemiączko przenosi drgania wywołane falą dźwiękową na okienko ślimaka. 3. Trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) przenosi falę dźwiękową do ucha wewnętrznego.
(1 pkt) Po wejściu z ciemnego pomieszczenia do pomieszczenia bardzo jasno oświetlonego nie widzi się przez moment żadnego obrazu – światło „oślepia”. Dopiero po chwili zaczynamy widzieć normalnie.
Wyjaśnij, uwzględniając rolę źrenicy, dlaczego najpierw światło oślepia, a po chwili widzimy normalnie. 6
(2 pkt)
Narysuj diagram słupkowy ilustrujący zalecane spożycie wapnia przez człowieka w przedziałach wiekowych podanych w tabeli.
(1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego zapotrzebowanie na wapń osób z przedziału wiekowego 19–30 lat jest większe niż osób z przedziału 31–60 lat. 7
(1 pkt)
Uporządkuj we właściwej kolejności etapy obróbki pokarmu w przewodzie pokarmowym człowieka. Numery kolejnych etapów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli. Charakterystyka etapu Numer etapu Trawienie białek, tłuszczy i węglowodanów w środowisku zasadowym Intensywnie wchłanianie produktów trawienia do krwi Odzyskiwanie wody z resztek pokarmowych Rozdrabnianie, miażdżenie, nawilżanie pokarmu Trawienie białek w środowisku kwasowym
(2 pkt) Naturalna mikroflora przewodu pokarmowego ma istotne znaczenie dla stanu zdrowia człowieka. Najmniej drobnoustrojów znajduje się w żołądku, a najwięcej w jelicie grubym. Drobnoustroje dostające się do przewodu pokarmowego w większości nie pokonują bariery, jaką jest żołądek. Te bakterie, które ją pokonają, mogą osiedlać się i rozwijać w jelitach. Podstawową mikroflorę jelitową tworzą bakterie kwasu mlekowego. a) Wyjaśnij, dlaczego żołądek jest barierą dla większości drobnoustrojów. b) Podaj przykład korzyści, jaką czerpie organizm człowieka z obecności mikroflory jelitowej.
(2 pkt) U młodej osoby występują zaburzenia odżywiania, które charakteryzują się okresami silnego, niekontrolowanego i impulsywnego objadania się. Jednocześnie osoba ta stosuje drastyczne metody zapobiegające przybraniu na wadze, np. prowokowanie wymiotów, nadużywanie środków przeczyszczających, przyjmowanie specyfików wspomagających odchudzanie albo wykonywanie forsownych ćwiczeń fizycznych lub stosowanie okresowej głodówki. a) Podaj nazwę choroby, której objawy opisano w zadaniu. b) Do którego lekarza specjalisty powinna zostać skierowana ta osoba w pierwszej kolejności? A. Gastrologa B. Endokrynologa C. Dietetyka D. Psychiatry 8
(1 pkt) Kwas foliowy pełni wiele ważnych funkcji w organizmie człowieka. W pierwszych tygodniach ciąży jego rola związana jest z rozwojem i kształtowaniem się płodu. Kobiety powinny przyjmować 0,4 mg kwasu foliowego dziennie przez okres począwszy od trzech miesięcy przed planowaną ciążą aż do 12 tygodnia ciąży. Zaleca się, aby jednak wszystkie kobiety w wieku rozrodczym przyjmowały kwas foliowy w dawce 0,4 mg/dzień. W wielu krajach witamina ta dodawana jest do pieczywa.
Wyjaśnij, jaki wpływ na rozwój płodu ma kwas foliowy.
(1 pkt)
Uporządkuj we właściwej kolejności wymienione procesy prowadzące do zapłodnienia komórki jajowej. Numery kolejnych procesów (1–5) wpisz w odpowiednie miejsca tabeli. Charakterystyka etapu Numer etapu Wędrówka plemnika w macicy Wniknięcie główki plemnika do cytoplazmy komórki jajowej Ejakulacja Przemieszczanie się plemnika wzdłuż jajowodu Przejście plemnika przez warstwę promienistą i osłonkę przejrzystą komórki jajowej
(2 pkt) DNA (kwas deoksyrybonukleinowy) pełniący funkcję nośnika informacji genetycznej jest polimerem zbudowanym z nukleotydów. Na schemacie przedstawiono budowę nukleotydu. a) Podaj nazwy elementów budowy nukleotydu DNA oznaczonych na schemacie literami A i B. A. ...................................................... B. ...................................................... b) Wymień nazwy wszystkich zasad azotowych występujących w nukleotydach DNA. 9
(1 pkt) Zmiany genetyczne całego odcinka lub kilku chromosomów to mutacje chromosomowe. Są • delecja – utrata fragmentu chromosomu • duplikacja – zwielokrotnienie pewnego fragmentu chromosomu • inwersja – odwrócenie odcinka chromosomu o 180° • translokacja – przeniesienie fragmentu chromosomu na inny chromosom niehomologiczny. Na schemacie I przedstawiono prawidłowy chromosom, a na schematach II i III chromosomy po mutacji. Literami a, b, c, d, e oznaczono odcinki chromosomów. Na podstawie informacji z tekstu zaznacz nazwę rodzaju mutacji przedstawionej na schemacie II i III.
(2 pkt) Mukowiscydoza jest jedną z najczęściej występujących chorób genetycznych u ludzi. Jej przyczyną jest mutacja genu CFTR zlokalizowanego na 7 chromosomie, która powoduje, że organizm chorej osoby wydziela nadmiernie gęsty śluz. Co dwudziesta piąta osoba jest nosicielem nieprawidłowego allelu genu CFTR, jednakże większość ludzi nie ma o tym pojęcia, ponieważ nosicielstwo nie daje żadnych objawów. a) Wybierz prawidłowe dokończenie zdania. Z powyższego tekstu wynika, że mukowiscydoza jest chorobą b) Wyjaśnij, dlaczego wszystkie noworodki powinny być objęte testami na mukowiscydozę. 10
(3 pkt) Typ nasady płatka usznego u człowieka dziedziczy się zgodnie z I prawem Mendla. Za tę cechę odpowiada jeden gen autosomalny. Jego dominujący allel (A) warunkuje płatek wolny, natomiast allel recesywny (a) płatek przyrośnięty. Rodzice posiadający wolne płatki uszne mają dziecko, którego płatki uszne są przyrośnięte. a) Zapisz genotypy rodziców i dziecka, stosując dla oznaczenia alleli warunkujących typ nasady płatka usznego symbole podane w tekście. Genotyp matki .................. Genotyp ojca ................ Genotyp dziecka ...................... b) Zapisz krzyżówkę genetyczną ilustrującą dziedziczenie tej cechy i oblicz, jakie jest prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tej pary będzie miało wolne płatki uszne.
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono fragment sieci pokarmowej biocenozy ogrodu. a) Podaj jeden przykład prawdopodobnej zmiany, jaka zajdzie w składzie gatunkowym tej biocenozy, jeśli usunie się róże. b) Wypisz z podanej sieci pokarmowej wszystkich konsumentów I rzędu. 11 Informacje do zadań 27. i 28. Na schemacie przedstawiono piramidę pokarmową z biocenozy lasu oraz fragment przykładowej sieci pokarmowej.
(1 pkt) Wpisz w wyznaczone miejsca obok schematu nazwy kolejnych poziomów troficznych przedstawionych w piramidzie.
(2 pkt) 1. gatunek, który nie konkuruje z żadnym innym o pokarm .......................................................
(1 pkt)
Uporządkuj wymienione zasoby naturalne, wpisując ich numery do odpowiedniej kolumny tabeli. 1. Ropa naftowa 2. Biogaz 3. Drewno 4. Gaz ziemny 5. Węgiel kamienny 12 Zasoby nieodnawialne Zasoby odnawialne
(2 pkt) Odpady organiczne stanowią 35–50% objętości odpadów w gospodarstwie domowym. W wielu krajach Europy prowadzi się obowiązkową segregację odpadów z oddzieleniem odpadów organicznych. W Polsce segregowanie nie jest obowiązkowe.
Podaj po jednej korzyści dla gospodarstwa domowego i dla środowiska wynikającej z segregowania odpadów. 1. Korzyść dla gospodarstwa domowego ..................................................................................... 2. Korzyść dla środowiska .......................................................................................................... 13