Biologia · 2023
Matura CKE maj, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 17.
(3 pkt)Morświn (Phocoena phocoena), obok kaszalota, orki i delfinów, należy do podrzędu waleni uzębionych. Jest jedynym gatunkiem walenia stale zasiedlającym Bałtyk. Najnowsze badania genetyczne wskazują, że w Bałtyku żyje izolowana populacja tych zwierząt. Morświny regularnie są spotykane u wybrzeży Danii i Niemiec, natomiast w innych rejonach pojawiają się rzadko. Nie podpływają do łodzi i statków. Morświny poruszają się zwykle przy powierzchni, chyba że nurkują za pokarmem. Zanurzenie trwa do 8–12 minut. Wynurzenie dla wydechu i zaczerpnięcia powietrza jest krótkie i trwa zwykle od 1 do 2 sekund. Morświny odżywiają się głównie rybami dennymi, ale w ich żołądkach są również znajdowane ryby pelagiczne: śledzie, witlinki, makrele i sardynki. Znajdowano również glony (sałatę morską) oraz skorupiaki. Morświny lokalizują swoje ofiary za pomocą echolokacji. Dzięki niej mogą również orientować się w przestrzeni pod wodą. Morświny wytwarzają serie fal ultradźwiękowych, a echo odbite od podwodnych obiektów przetwarzają na obrazy otaczającej przestrzeni. Główne przyczyny śmiertelności morświnów to: stosowanie w rybołówstwie bałtyckim niektórych typów sieci, zakłócenia akustyczne, a w przeszłości także skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku podczas srogich zim.
17.1. (0–1 pkt)
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały poprawny opis sieci pokarmowej. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Morświn odżywiający się sałatą morską, skorupiakami i rybami zajmuje (jeden poziom troficzny / wiele poziomów troficznych). Morświn zjadający sałatę morską jest konsumentem (I rzędu / II rzędu).
17.2. (0–2 pkt)
Wykaż, że do wzrostu śmiertelności morświnów może się przyczynić: 1. skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku – ....................................................................... 2. wzrost żeglugi motorowej na Bałtyku – ...............................................................................
Odpowiedzi
17.1.
Poprawna odpowiedź
Morświn odżywiający się sałatą morską, skorupiakami i rybami, zajmuje (jeden poziom troficzny / wiele poziomów troficznych). Morświn zjadający sałatę morską jest konsumentem (I rzędu / II rzędu).
Zasady oceniania
1 pkt – za wybór dwóch poprawnych określeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi.
17.2.
Zasady oceniania
rozwiązań zadań V. Rozumowanie i argumentacja. VIII. Różnorodność biologiczna Ziemi. Zdający […] wyjaśnia zależności Zdający: przyczynowo-skutkowe, formułuje wnioski 2) przedstawia wpływ człowieka na […]. różnorodność biologiczną […]; IV. Poszukiwanie, wykorzystanie i tworzenie 3) uzasadnia konieczność stosowania informacji. ochrony czynnej dla zachowania wybranych Zdający […] przetwarza informacje gatunków i ekosystemów. pozyskane z różnorodnych źródeł […].
2 pkt – za poprawną odpowiedź, uwzględniającą • w przypadku skucia lodem dużych powierzchni Bałtyku brak możliwości oddychania powietrzem atmosferycznym przez morświna ORAZ • w przypadku wzrostu żeglugi na akwenie Bałtyku zakłócenie działania echolokacji LUB płoszenie zwierząt z ich naturalnych siedlisk przez zaburzenia akustyczne LUB mechaniczne uszkodzenie ciała. 1 pkt – za poprawne wykazanie tylko jednego ze związków. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie 1. skucie lodem dużych powierzchni Bałtyku – • Morświny, które są ssakami oddychają powietrzem atmosferycznym. Skucie lodem dużych powierzchni morza uniemożliwia im zaczerpnięcie oddechu. 2. wzrost żeglugi na akwenie Bałtyku – • Rozwój żeglugi powoduje zaburzenia akustyczne, które zakłócają działania biosonaru morświnów. • Wzrost turystyki motorowodnej skutkuje płoszeniem zwierząt z ich naturalnych siedlisk. • Śruby statków motorowych mogą doprowadzić do fizycznego uszkodzenia ciała morświna.