Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Biologia
Pełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta – pełzaka czerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową: przez ręce, przez wodę lub przez pokarm – zanieczyszczone cystami pasożytów pochodzącymi z kału człowieka zarażonego tym pasożytem. Ostra pełzakowica jest chorobą zagrażającą życiu, ale u zarażonych osób nie zawsze rozwijają się objawy choroby. Decydują o tym przede wszystkim sprawność układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia człowieka. W cyklu życiowym pełzaka czerwonki występują dwie formy: • trofozoit – postać wegetatywna, która aktywnie się przemieszcza oraz wytwarza enzymy proteolityczne i enterotoksyny, powodujące obumieranie komórek gospodarza • cysta – postać przetrwalnikowa, odporna na warunki środowiska. Do układu pokarmowego człowieka dostają się cysty, z których zostają uwolnione trofozoity w dolnym odcinku jelita cienkiego lub w górnym odcinku jelita grubego. Trofozoity są bardzo ruchliwe i szybko rozmnażają się przez podziały. W ostrych postaciach pełzakowicy trofozoity mogą wnikać do błony podśluzowej jelita i wraz z krwią dostać się do wątroby lub do innych narządów, gdzie pochłaniają krwinki czerwone i uszkadzają ściany naczyń włosowatych. Trofozoity mogą przekształcić się w cysty i wówczas są wydalane z kałem do środowiska zewnętrznego. Poniżej przedstawiono budowę trofozoitu pełzaka czerwonki.
Rozstrzygnij, czy pełzak czerwonki to bakteria, czy – protist. Odpowiedź uzasadnij.
Określ funkcję, jaką pełni pseudopodium u pełzaka czerwonki.
Uzasadnij, dlaczego połknięcie pełzaka czerwonki w formie trofozoitu zazwyczaj nie prowadzi do rozwoju choroby.
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Trofozoity dostają się wraz z krwią z jelita do wątroby człowieka
Które działanie stanowi profilaktykę pełzakowicy? Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że pełzak czerwonki to protist, wraz z poprawnym uzasadnieniem. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie protist
• Ma jądro komórkowe. • Wytwarza wodniczki pokarmowe. • Porusza się za pomocą pseudopodiów. • Ma ekto- i endoplazmę. • Jest pokryty pellikulą. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi: „Nie ma ściany komórkowej”.
1 pkt – podanie poprawnego przykładu funkcji pseudopodium pełzaka czerwonki. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
• lokomotoryczna / umożliwia ruch pełzakowaty • pokarmowa / umożliwia pobieranie pokarmu na drodze fagocytozy • czuciowa / odbiór bodźców czuciowych / lokalizacja ofiary
1 pkt – poprawne uzasadnienie, odnoszące się do niszczenia form troficznych w żołądku. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
• Pełzaki czerwonki w formie troficznej są trawione przez enzymy zawarte w soku żołądkowym. • Formy troficzne są nieodporne na warunki panujące w żołądku.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Pełzakowica to choroba wywoływana przez jednokomórkowego pasożyta – pełzaka czerwonki (Entamoeba histolytica). Do zarażenia dochodzi najczęściej drogą pokarmową: przez ręce, przez wodę lub przez pokarm – zanieczyszczone cystami pasożytów pochodzącymi z kału człowieka zarażonego tym pasożytem. Ostra pełzakowica jest chorobą zagrażającą życiu, ale u zarażonych osób nie zawsze rozwijają się objawy choroby. Decydują o tym przede wszystkim sprawność układu odpornościowego i ogólny stan zdrowia człowieka. W cyklu życiowym pełzaka czerwonki występują dwie formy: • trofozoit – postać wegetatywna, która aktywnie się przemieszcza oraz wytwarza enzymy proteolityczne i enterotoksyny, powodujące obumieranie komórek gospodarza • cysta – postać przetrwalnikowa, odporna na warunki środowiska. Do układu pokarmowego człowieka dostają się cysty, z których zostają uwolnione trofozoity w dolnym odcinku jelita cienkiego lub w górnym odcinku jelita grubego. Trofozoity są bardzo ruchliwe i szybko rozmnażają się przez podziały. W ostrych postaciach pełzakowicy trofozoity mogą wnikać do błony podśluzowej jelita i wraz z krwią dostać się do wątroby lub do innych narządów, gdzie pochłaniają krwinki czerwone i uszkadzają ściany naczyń włosowatych. Trofozoity mogą przekształcić się w cysty i wówczas są wydalane z kałem do środowiska zewnętrznego. Poniżej przedstawiono budowę trofozoitu pełzaka czerwonki.
Rozstrzygnij, czy pełzak czerwonki to bakteria, czy – protist. Odpowiedź uzasadnij.
Określ funkcję, jaką pełni pseudopodium u pełzaka czerwonki.
Uzasadnij, dlaczego połknięcie pełzaka czerwonki w formie trofozoitu zazwyczaj nie prowadzi do rozwoju choroby.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, że pełzak czerwonki to protist, wraz z poprawnym uzasadnieniem. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie protist
• Ma jądro komórkowe. • Wytwarza wodniczki pokarmowe. • Porusza się za pomocą pseudopodiów. • Ma ekto- i endoplazmę. • Jest pokryty pellikulą. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi: „Nie ma ściany komórkowej”.
1 pkt – podanie poprawnego przykładu funkcji pseudopodium pełzaka czerwonki. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
• lokomotoryczna / umożliwia ruch pełzakowaty • pokarmowa / umożliwia pobieranie pokarmu na drodze fagocytozy • czuciowa / odbiór bodźców czuciowych / lokalizacja ofiary
1 pkt – poprawne uzasadnienie, odnoszące się do niszczenia form troficznych w żołądku. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
• Pełzaki czerwonki w formie troficznej są trawione przez enzymy zawarte w soku żołądkowym. • Formy troficzne są nieodporne na warunki panujące w żołądku.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Toksoplazmoza to występująca u człowieka choroba odzwierzęca wywoływana przez Toxoplasma gondii – jednokomórkowego protista o haploidalnej formie troficznej oraz o mejozie zachodzącej tuż po zapłodnieniu. T. gondii jest organizmem dwużywicielskim: żywicielami ostatecznymi są wyłącznie kotowate, w tym – kot domowy, natomiast do żywicieli pośrednich T. gondii należą niektóre ptaki oraz ssaki. Człowiek może być przygodnym żywicielem tego pasożyta. U człowieka pasożyt potrafi przekraczać barierę krew – łożysko.
Oceń prawdziwość stwierdzenia: W organizmie człowieka T. gondii wytwarza gamety na drodze podziałów mitotycznych. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących zasad profilaktyki toksoplazmozy. Zaznacz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Należy przestrzegać zasad higieny w kontaktach z kotami. | ||
| 2 | Należy unikać spożywania surowego lub niedogotowanego mięsa (np. wołowego). |
Rozstrzygnij, czy zgodnie z zasadami profilaktyki kobiety w ciąży powinny unikać kontaktu z osobami chorującymi na toksoplazmozę. Odpowiedź uzasadnij.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do braku rozmnażania płciowego Toxoplasma gondii w organizmie człowieka. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Ocena stwierdzenia fałsz
rozwiązań zadań Uwaga: Nie uznaje się argumentów odnoszących się do powstawania gamet na drodze mejozy, ponieważ T. gondii wytwarza gamety na drodze mitozy (cykl haplobiontyczny z mejozą postgamiczną). Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do człowieka jako do żywiciela przygodnego T. gondii.
• W organizmie człowieka, który jest żywicielem pośrednim T. gondii, pasożyt nie rozmnaża się płciowo. • Jedynie w organizmie kotów ten pasożyt rozmnaża się płciowo. • Człowiek nie jest dla tego pasożyta żywicielem ostatecznym, w przeciwieństwie do kotowatych. • U człowieka występują trofozoity i nie są wytwarzane gamety. • Człowiek jest żywicielem pośrednim. • U człowieka pasożyt dzieli się mitotycznie, a tylko u kotów dochodzi do zapłodnienia i mejozy.
PP
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do faktycznej drogi zarażenia ludzi toksoplazmozą lub do braku możliwości zarażenia się przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie Nie. / Nie powinny.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Toksoplazmoza to występująca u człowieka choroba odzwierzęca wywoływana przez Toxoplasma gondii – jednokomórkowego protista o haploidalnej formie troficznej oraz o mejozie zachodzącej tuż po zapłodnieniu. T. gondii jest organizmem dwużywicielskim: żywicielami ostatecznymi są wyłącznie kotowate, w tym – kot domowy, natomiast do żywicieli pośrednich T. gondii należą niektóre ptaki oraz ssaki. Człowiek może być przygodnym żywicielem tego pasożyta. U człowieka pasożyt potrafi przekraczać barierę krew – łożysko.
Oceń prawdziwość stwierdzenia: W organizmie człowieka T. gondii wytwarza gamety na drodze podziałów mitotycznych. Wpisz odpowiedź wybraną spośród podanych w nawiasie. Odpowiedź uzasadnij.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących zasad profilaktyki toksoplazmozy. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Należy przestrzegać zasad higieny w kontaktach z kotami. | ||
| 2 | Należy unikać spożywania surowego lub niedogotowanego mięsa (np. wołowego). |
Rozstrzygnij, czy zgodnie z zasadami profilaktyki kobiety w ciąży powinny unikać kontaktu z osobami chorującymi na toksoplazmozę. Odpowiedź uzasadnij.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do braku rozmnażania płciowego Toxoplasma gondii w organizmie człowieka. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Ocena stwierdzenia fałsz
• W organizmie człowieka, który jest żywicielem pośrednim T. gondii, pasożyt nie rozmnaża się płciowo. • Jedynie w organizmie kotów ten pasożyt rozmnaża się płciowo. • Człowiek nie jest dla tego pasożyta żywicielem ostatecznym, w przeciwieństwie do kotowatych. • U człowieka występują trofozoity i nie są wytwarzane gamety. • Człowiek jest żywicielem pośrednim. • U człowieka pasożyt dzieli się mitotycznie, a tylko u kotów dochodzi do zapłodnienia i mejozy. Uwaga: Nie uznaje się argumentów odnoszących się do powstawania gamet na drodze mejozy, ponieważ T. gondii wytwarza gamety na drodze mitozy (cykl haplobiontyczny z mejozą postgamiczną). Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do człowieka jako do żywiciela przygodnego T. gondii.
PP
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do faktycznej drogi zarażenia ludzi toksoplazmozą lub do braku możliwości zarażenia się przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Rozstrzygnięcie Nie. / Nie powinny.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
U wybrzeży Australii przeprowadzono badanie wpływu roślinożernych jeżowców na rozprzestrzenianie się brunatnic. Uważa się, że jeżowce są biotycznym czynnikiem ograniczającym rozprzestrzenianie się tych glonów. Aby odróżnić efekty wywołane przez jeżowce od efektu wywołanego przez ślimaka żywiącego się wodorostami – czareczkę – przygotowano trzy poletka doświadczalne: • z pierwszego usunięto zarówno jeżowce, jak i czareczki • z drugiego usunięto tylko jeżowce • z trzeciego usunięto tylko czareczki. Wyniki porównano z próbą kontrolną, w której występowały oba gatunki żywiące się brunatnicami. Wyniki obserwacji zilustrowano na poniższym wykresie. jeżowce i czareczki) sierpień 1982 r. luty 1983 r. sierpień 1983 r.
Na podstawie analizy wykresu rozstrzygnij, które zwierzęta – jeżowce czy czareczki – miały decydujący wpływ na rozprzestrzenianie się brunatnic w badanym ekosystemie morskim. Odpowiedź uzasadnij.
Jeżowce stanowią ważną część pożywienia wydr morskich.
Wyjaśnij, jak spadek liczebności wydr wpłynie na liczebność brunatnic w badanym ekosystemie. W odpowiedzi uwzględnij zależności pokarmowe między opisanymi organizmami.
Rozstrzygnięcie: Jeżowce
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że obecność jeżowców miała decydujący wpływ na ograniczenie rozprzestrzeniania się brunatnic, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do porównania wyników prób badawczych z próbą kontrolną. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• Usunięcie jeżowców z poletka doświadczalnego stało się przyczyną znacznego zwiększenia się pokrycia glonami poletek badawczych w stosunku do próby kontrolnej, czego nie obserwowano po usunięciu czareczek. Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r. • Usunięcie jeżowców z poletka doświadczalnego spowodowało zdecydowanie bardziej intensywny rozwój brunatnic w stosunku do próby kontrolnej niż usunięcie czareczek.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, jak spadek liczebności wydr wpłynie na spadek liczebności brunatnic w badanym ekosystemie, uwzględniające zależności pokarmowe między wydrami, jeżowcami i brunatnicami. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• Spadek liczebności wydr stanie się przyczyną wzrostu liczebności jeżowców, które doprowadzą do zmniejszenia ilości brunatnic, stanowiących ich pokarm. • Spadek liczebności wydr doprowadzi do spadku liczebności brunatnic, ponieważ mniej wydr będzie polować na jeżowce, a tym samym więcej jeżowców będzie zjadać brunatnice, przez co zostanie ograniczona liczebność tych glonów.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Okrzemki stanowią zróżnicowaną grupę jednokomórkowych glonów. Wewnątrz komórki znajdują się liczne organella: jądro komórkowe, chloroplasty otoczone czterema błonami, mitochondria oraz aparat Golgiego. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, należąca do polisacharydów, oraz tłuszcze. Okrzemki są okryte ścianą komórkową, zwaną pancerzykiem, która jest zbudowana z pektyny wysyconej uwodnioną krzemionką. Na poniższej mikrofotografii przedstawiono różne gatunki okrzemek. Okrzemki natleniają wodę, mają duży udział w produkcji pierwotnej wód oraz stanowią pokarm dla wielu organizmów, w tym dla wielu ryb.
Uzasadnij, że okrzemki nie należą do królestwa roślin – porównaj dwie wymienione w tekście cechy budowy komórek okrzemek z cechami budowy komórek roślin.
Wyjaśnij, w jaki sposób okrzemki przyczyniają się do natleniania wody. W odpowiedzi uwzględnij budowę komórki i metabolizm okrzemek.
rozwiązań zadań
2 pkt – za dwa poprawne porównania budowy komórek okrzemek z komórkami roślin, odnoszące się do budowy chloroplastów LUB do rodzaju materiału zapasowego, LUB do budowy ściany komórkowej. 1 pkt – za jedno poprawne porównanie budowy komórek okrzemek z komórkami roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• Okrzemki mają chloroplasty otoczone czterema błonami, a w komórkach roślinnych chloroplasty są otoczone dwiema błonami. • U okrzemek materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, a dla komórek roślinnych charakterystyczne jest gromadzenie skrobi. • Głównym składnikiem ściany komórkowej okrzemek jest pektyna (nie występuje u nich celuloza), a u roślin lądowych – celuloza. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do jednokomórkowej budowy okrzemek, ponieważ wśród roślin pierwotnie wodnych także są organizmy jednokomórkowe. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności krzemionki w ścianie komórkowej okrzemek, ponieważ w ścianie komórkowej roślin również może występować krzemionka, np. u traw i u skrzypów. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do tłuszczów jako materiału zapasowego okrzemek, ponieważ w komórkach roślin również występują tłuszcze.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające obecność w komórkach okrzemek chloroplastów, w których zachodzi proces fotosyntezy, której jednym z produktów jest tlen. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• W komórkach okrzemek znajdują się chloroplasty, przeprowadzające fotosyntezę, której produktem jest tlen. • Okrzemki, dzięki temu że mają chloroplasty, przeprowadzają proces fotosyntezy. Podczas tego procesu dochodzi do fotolizy wody i do wydzielania się tlenu.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Na poniższej mikrofotografii (A) oraz na rysunku (B) przedstawiono budowę protista – eugleny (Euglena gracilis). Mikrofotografię A wykonano z użyciem mikroskopu świetlnego. Rysunek B wykonano na podstawie tej mikrofotografii.
1. wić / flagellum / wić długa 2. chloroplast / ciałko zieleni 3. jądro komórkowe
2 pkt – za podanie poprawnych nazw trzech organellów. 1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch organellów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Okrzemki stanowią zróżnicowaną grupę jednokomórkowych glonów. Wewnątrz komórki znajdują się liczne organella: jądro komórkowe, chloroplasty otoczone czterema błonami, mitochondria oraz aparat Golgiego. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, należąca do polisacharydów, oraz tłuszcze. Okrzemki są okryte ścianą komórkową, zwaną pancerzykiem, która jest zbudowana z pektyny wysyconej uwodnioną krzemionką. Na poniższej mikrofotografii przedstawiono różne gatunki okrzemek. Okrzemki natleniają wodę, mają duży udział w produkcji pierwotnej wód oraz stanowią pokarm dla wielu organizmów, w tym dla wielu ryb.
Uzasadnij, że okrzemki nie należą do królestwa roślin – porównaj dwie wymienione w tekście cechy budowy komórek okrzemek z cechami budowy komórek roślin.
Wyjaśnij, w jaki sposób okrzemki przyczyniają się do natleniania wody. W odpowiedzi uwzględnij budowę komórki i metabolizm okrzemek.
rozwiązań zadań 2) przedstawia czynności życiowe protistów […]; 3) wykazuje związek budowy protistów ze środowiskiem i trybem ich życia […].
2 pkt – za dwa poprawne porównania budowy komórek okrzemek z komórkami roślin, odnoszące się do budowy chloroplastów LUB do rodzaju materiału zapasowego, LUB do budowy ściany komórkowej. 1 pkt – za jedno poprawne porównanie budowy komórek okrzemek z komórkami roślin. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• Okrzemki mają chloroplasty otoczone czterema błonami, a w komórkach roślinnych chloroplasty są otoczone dwiema błonami. • U okrzemek materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, a dla komórek roślinnych charakterystyczne jest gromadzenie skrobi. • Głównym składnikiem ściany komórkowej okrzemek jest pektyna (nie występuje u nich celuloza), a u roślin lądowych – celuloza. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do jednokomórkowej budowy okrzemek, ponieważ wśród roślin pierwotnie wodnych także są organizmy jednokomórkowe. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności krzemionki w ścianie komórkowej okrzemek, ponieważ w ścianie komórkowej roślin również może występować krzemionka, np. u traw i u skrzypów. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do tłuszczów jako materiału zapasowego okrzemek, ponieważ w komórkach roślin również występują tłuszcze.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające obecność w komórkach okrzemek chloroplastów, w których zachodzi proces fotosyntezy, której jednym z produktów jest tlen. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Na poniższej mikrofotografii (A) oraz na rysunku (B) przedstawiono budowę protista – eugleny (Euglena gracilis). Mikrofotografię A wykonano z użyciem mikroskopu świetlnego. Rysunek B wykonano na podstawie tej mikrofotografii.
1. wić / flagellum / wić długa 2. chloroplast / ciałko zieleni 3. jądro komórkowe
2 pkt – za podanie poprawnych nazw trzech organellów. 1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch organellów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Test diagnostyczny CKE grudzień, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
W latach 60. XX wieku wprowadzono w Polsce program szczepień ochronnych. Podobne działania podejmowano także w innych państwach na całym świecie. Dzięki szczepieniom niektóre choroby zakaźne udało się w zasadzie wyeliminować z ludzkiej populacji. Przykładem jest ospa prawdziwa.
Uzupełnij tabelę – do każdej nazwy choroby przyporządkuj odpowiedni czynnik chorobotwórczy, który jest jej przyczyną, oraz podaj główną drogę zarażenia lub zakażenia się człowieka.
| Nazwa choroby | Czynnik chorobotwórczy (wirus / bakteria / protist) | Główna droga zarażenia lub zakażenia się człowieka |
|---|---|---|
| ospa prawdziwa | ||
| gruźlica |
Czynnik chorobotwórczy Główna droga zarażania Nazwa choroby (wirus / bakteria / protist) lub zakażania się człowieka ospa prawdziwa wirus kropelkowa / oddechowa gruźlica bakteria kropelkowa / oddechowa malaria protist ukłucie komara / odzwierzęca
2 pkt – za poprawne uzupełnienie trzech wierszy tabeli. 1 pkt – za poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli ALBO za poprawne uzupełnienie jednej kolumny tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Etapy Kolejność Aktywne limfocyty T wchodzą w interakcję z kompetentnymi limfocytami B. 2 Komórki plazmatyczne wydzielają przeciwciała, łączące się z antygenami. 4 Limfocyty B różnicują się w kierunku komórek plazmatycznych i komórek 3 pamięci. Limfocyty T ulegają aktywacji, dzielą się i wydzielają cytokiny. 1
1 pkt – za wpisanie poprawnej kolejności etapów odpowiedzi immunologicznej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 pkt – za określenie, że człowiek po przyjęciu szczepionki zawierającej obcy antygen uzyskuje odporność swoistą, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do rozwoju odporności humoralnej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Swoista, ponieważ po przyjęciu antygenu powstaną przeciwciała, wiążące się z tym antygenem. • Po podaniu antygenu rozwinie się odporność swoista, polegająca na wytworzeniu przez limfocyty B specyficznych przeciwciał. • Układ odpornościowy po rozpoznaniu obcego antygenu wytworzy plazmocyty oraz komórki pamięci, biorące udział w zwalczaniu konkretnego patogenu, a więc jest to odporność swoista. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłączenie do definicji odporności swoistej, np. „Jest to odpowiedź swoista, bo jest ona skierowana przeciwko konkretnemu patogenowi”.
C
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
B
rozwiązań zadań ludzkiego. Zdający objaśnia funkcjonowanie 4. Protisty i rośliny pierwotnie wodne. organizmu ludzkiego […]. Zdający: VI. Postawa wobec przyrody i środowiska. 4) wymienia najważniejsze protisty Zdający […] prezentuje postawę szacunku wywołujące choroby człowieka ([…] wobec siebie […]. czerwonka pełzakowa) […], przedstawia drogi zakażenia oraz przedstawia podstawowe zasady profilaktyki chorób wywoływanych przez protisty.
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Trofozoity dostają się wraz z krwią z jelita do wątroby człowieka
Które działanie stanowi profilaktykę pełzakowicy? Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych.
C
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
B
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
• Toksoplazmozą nie można się zarazić od drugiego człowieka – źródłem zarażenia są albo gleba skażona odchodami, albo mięso. • Dorośli mogą się zarazić toksoplazmozą tylko drogą pokarmową albo przez transfuzję krwi. • Mimo że toksoplazmoza u matki jest groźna dla płodu, to ciężarne nie mogą się zarazić przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem, np. przez podanie ręki. • Codzienny kontakt z drugim człowiekiem nie prowadzi do transmisji choroby, nie jest to choroba przenoszona drogą kropelkową. Uwaga: Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do „zakażenia” zamiast do „zarażenia”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do teoretycznych możliwości transmisji pasożyta zamiast do zasad profilaktyki, np. „Rozstrzygnięcie: tak; Uzasadnienie: ponieważ kobieta może się zarazić przez kontakt z krwią lub nasieniem innej osoby”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku możliwości transmisji pasożyta między ludźmi, np. „Człowiek nie może się zarazić od drugiego człowieka”. Nie uznaje się odpowiedzi tautologicznych, nieodnoszących się do rodzaju kontaktu, np. „Nie, bo nie mogą się zarazić przez kontakt z drugim człowiekiem”. Nie uznaje się odpowiedzi, odwołujących się do kotowatych jako jedynej drogi zakażenia, np. „Nie, ponieważ żywicielem ostatecznym są wyłącznie kotowate i to one są przenosicielami pasożytów”.
rozwiązań zadań Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do braku możliwości transmisji pasożyta między ludźmi, np. „Człowiek nie może się zarazić od drugiego człowieka”. Nie uznaje się odpowiedzi tautologicznych, nieodnoszących się do rodzaju kontaktu, np. „Nie, bo nie mogą się zarazić przez kontakt z drugim człowiekiem”. Nie uznaje się odpowiedzi, odwołujących się do kotowatych jako jedynej drogi zakażenia, np. „Nie, ponieważ żywicielem ostatecznym są wyłącznie kotowate i to one są przenosicielami pasożytów”.
• Toksoplazmozą nie można się zarazić od drugiego człowieka – źródłem zarażenia są albo gleba skażona odchodami, albo mięso. • Dorośli mogą się zarazić toksoplazmozą tylko drogą pokarmową albo przez transfuzję krwi. • Mimo że toksoplazmoza u matki jest groźna dla płodu, to ciężarne nie mogą się zarazić przez zwykły kontakt z drugim człowiekiem, np. przez podanie ręki. • Codzienny kontakt z drugim człowiekiem nie prowadzi do transmisji choroby, nie jest to choroba przenoszona drogą kropelkową. Uwaga: Dopuszcza się odpowiedzi odnoszące się do „zakażenia” zamiast do „zarażenia”. Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do teoretycznych możliwości transmisji pasożyta zamiast do zasad profilaktyki, np. „Rozstrzygnięcie: tak; Uzasadnienie: ponieważ kobieta może się zarazić przez kontakt z krwią lub nasieniem innej osoby”.
| malaria |
Uzupełnij tabelę – uporządkuj w odpowiedniej kolejności etapy odpowiedzi humoralnej organizmu na pojawienie się patogenu w organizmie. Wpisz numery 2.–4. w odpowiednie miejsca tabeli. Etap najwcześniejszy oznaczono numerem 1.
| Etapy | Kolejność |
|---|---|
| Aktywne limfocyty T wchodzą w interakcję z kompetentnymi limfocytami B. | |
| Przez komórki plazmatyczne są wydzielane przeciwciała, łączące się z antygenami. | |
| Limfocyty B różnicują się w kierunku komórek plazmatycznych i komórek pamięci. | |
| Limfocyty T ulegają aktywacji, dzielą się i wydzielają cytokiny. | 1 |
Określ, czy człowiek po przyjęciu szczepionki zawierającej obcy antygen uzyskuje odporność swoistą, czy – nieswoistą. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do mechanizmów odporności rozwijanych po przyjęciu szczepionki.