Biologia · 2026
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023)
Poziom rozszerzony · Formuła 2023
Zadanie 13.
(5 pkt)Krew i jej składniki są substancjami medycznymi pochodzenia ludzkiego. Pod pojęciem krwi pełnej jest rozumiana krew pobrana od zdrowego dawcy, zawierająca wszystkie składniki krwi. Obecnie przetaczanie krwi pełnej w zasadzie nie jest już stosowane, a pacjentom są przetaczane jedynie składniki krwi, których niedobór występuje u danej osoby. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera jednak pewną ilość osocza, ponieważ otrzymuje się go z krwi pełnej, a proces usuwania osocza nie ma 100% wydajności. Przetoczenie krwi jest poprzedzone dwukrotnym oznaczeniem grupy krwi biorcy w układzie ABO oraz próbą zgodności serologicznej, podczas której jest weryfikowana zgodność grup krwi dawcy i biorcy. Do oznaczania przynależności grupowej krwi w układzie ABO służą hemotesty, zawierające aglutyniny anty-A (α) uzyskane z krwi grupy B, aglutyniny anty-B (β) uzyskane z krwi grupy A oraz aglutyniny anty-A (α) i anty-B (β) uzyskane z krwi grupy O. Technika oznaczania grupy krwi polega na dodaniu do surowicy testowej zawiesiny badanych krwinek w soli fizjologicznej oraz na obserwacji, czy zachodzi ich aglutynacja (zlepianie się). Niebezpieczeństwo powikłań po przetoczeniu krwi jest minimalizowane przez stosowanie do transfuzji krwi grupy jednoimiennej, czyli takiej, jaką ma pacjent. Jeżeli grupa krwi biorcy nie jest znana, a występują bezpośrednie zagrożenie życia chorego i konieczność natychmiastowego przetoczenia, lekarz może podjąć decyzję o podaniu KKCz grupy O. Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez allele kodominujące IA i IB oraz allel recesywny i.
13.1. (0–1 pkt)
Podaj grupę krwi układu ABO, której krwinki nie ulegają aglutynacji w żadnej z surowic testowych.
13.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, dlaczego przetoczenie KKCz grupy O może być szkodliwe dla biorcy, który ma grupę krwi B. W odpowiedzi odnieś się do układu ABO.
13.3. (0–3 pkt)
Rodzice, z których matka ma grupę krwi AB, a ojciec – grupę krwi O, spodziewają się kolejnego dziecka.
Podaj genotypy rodziców. Wykonaj krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ wszystkie możliwe grupy krwi potomstwa oraz prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB u kolejnego dziecka tej pary rodziców. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.
Odpowiedzi
13.1.
Poprawna odpowiedź
O / grupa krwi O
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne podanie grupy krwi układu ABO. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
13.2.
Zasady oceniania
rozwiązań zadań IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej a) rozróżnia odporność […] komórkową wiedzy do rozwiązywania problemów i humoralną, biologicznych. Zdający: e) wyjaśnia, na czym polega zgodność 1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki tkankowa […]. przyczynowo-skutkowe między procesami SZKOŁA PODSTAWOWA i zjawiskami, formułuje wnioski. III. Organizm człowieka. 4. Układ krążenia. Zdający: 4) wymienia grupy krwi układu ABO […].
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające występowanie aglutynin β (przeciwciał anty-B) w niewielkiej objętości osocza zawartego w preparacie KKCz grupy O ORAZ możliwość aglutynacji czerwonych krwinek grupy B u biorcy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Po przetoczeniu KKCz krwi grupy O we krwi biorcy pojawią aglutyniny β w niewielkim stężeniu – pochodzące z osocza pozostałego w KKCz od dawcy – które mogą spowodować aglutynację krwinek biorcy.
13.3.
Zasady oceniania
3 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców, zapis krzyżówki genetycznej, określenie możliwych grup krwi potomstwa oraz określenie prawdopodobieństwa wystąpienia grupy krwi AB u dziecka. 2 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców oraz zapis krzyżówki genetycznej. 1 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.