Arkusz maturalny
Ładowanie…
Arkusz maturalny
Na podstawie: http://msjensen.cehd.umn.edu/webanatomyarchive/Images/Histology/default.htm Podaj dwie cechy wspólne dla tych nabłonków, widoczne na rysunku, ale inne niż obecność lub umiejscowienie jądra w komórkach.
(2 pkt) Na rysunkach przedstawiono trzy typy nabłonków występujących w organizmie człowieka.
(2 pkt) W warstwie twórczej naskórka dochodzi najpierw do intensywnej produkcji komórek, w których następnie powoli odkłada się białko, bardzo odporne na działanie różnych czynników. Wypełnia ono komórki, które tworzą zrogowaciałą warstwę naskórka. a) Zaznacz nazwę białka opisanego w tekście. b) Przedstaw, w jaki sposób z żywych komórek warstwy twórczej naskórka powstają martwe komórki jego wierzchniej warstwy.
(1 pkt) Nieprawidłowe odżywianie się człowieka, zarówno pod względem jakościowym jak i ilościowym, uznane zostało za czynnik ryzyka wielu chorób.
Zaznacz w tabeli wiersz, w którym prawidłowo zestawiono skutki zdrowotne wywołane zbyt niską zawartością wapnia i żelaza w organizmie człowieka. Wapń Żelazo A kamienie żółciowe spadek odporności B krzywica kości nadciśnienie tętnicze C nadciśnienie tętnicze marskość wątroby D osteoporoza niedokrwistość
(3 pkt) W tabeli przedstawiono dzienne normy wybranych witamin zalecane dla kobiet i mężczyzn w wieku 19–60 lat oraz powyżej 60 lat, wyrażone w miligramach na osobę.
(1 pkt) Ważnym składnikiem pokarmów roślinnych jest błonnik, gdyż odgrywa on istotną rolę w prawidłowym funkcjonowaniu przewodu pokarmowego, np. w żołądku ma zdolność wiązania nadmiaru kwasu solnego, a dzięki zdolności pęcznienia zwiększa objętość treści pokarmowej. Natomiast w jelitach pobudza ich ruchy robaczkowe. W jego obecności zmniejsza się wchłanianie cholesterolu i kwasów tłuszczowych. Na podstawie powyższego tekstu podkreśl chorobę, której można zapobiegać stosując dietę bogatą w błonnik. zaparcia, bulimia, cukrzyca, miażdżyca, osteoporoza
(2 pkt) Człowiek najczęściej zaraża się włośniem krętym – wywołującym chorobę włośnicę – poprzez zjedzenie mięsa wieprzowego zawierającego otorbione larwy. W przewodzie pokarmowym larwy wydostają się z otoczek. W jelicie cienkim dojrzewają i są zdolne do rozrodu płciowego. Po kopulacji samice rodzą około 1500 larw. Larwy te przedostają się do naczyń krwionośnych i z krwią wędrują do mięśni poprzecznie prążkowanych, głównie przepony i mięśni międzyżebrowych. Po wniknięciu do włókna mięśniowego zwijają się spiralnie i otorbiają, tworząc cystę. W takiej postaci mogą przeżyć nawet kilkadziesiąt lat.
(2 pkt) Poniżej przedstawiono wybrane właściwości enzymów – biokatalizatorów. A. Są specyficzne względem substratu. B. Tracą aktywność w wyniku denaturacji. C. Przyspieszają przebieg reakcji chemicznych. D. Dany enzym najlepiej funkcjonuje w określonym przedziale pH. E. Przeprowadzają reakcje wielokrotnie, nie zużywając się podczas reakcji. Spośród wymienionych właściwości enzymów wypisz oznaczenie literowe tej, która powoduje, że pepsyna 1. trawi w żołądku białka, a nie trawi tłuszczów. .................................................................... 2. nie może trawić białek w jelicie cienkim. ............................................................................. 5
(1 pkt) W tabeli przedstawiono dzienne zapotrzebowanie energetyczne ludzi w różnych grupach wiekowych oraz ze względu na rodzaj wykonywanej pracy. Przedstawione dane pozwalają na sformułowanie pewnych uogólnień dotyczących wpływu różnych czynników na zapotrzebowanie energetyczne ludzi.
(1 pkt) Narząd ten jest gruczołem produkującym soki trawienne i wydzielającym je do dwunastnicy. Wydziela też do krwi hormony wytwarzane przez odmienne komórki, zgrupowane w niewielkich skupiskach zwanych „wyspami”.
Podaj nazwę jednego z hormonów produkowanych przez opisany gruczoł oraz określ funkcję tego hormonu w organizmie człowieka. Nazwa hormonu ........................................................................................................................... Funkcja ......................................................................................................................................... 6
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń dotyczących witamin. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, lub literę F, jeśli stwierdzenie jest fałszywe. P/F 1. Witaminy lub prowitaminy dostarczane są do organizmu człowieka wyłącznie z pożywieniem. 2. Witaminy, podobnie jak wszystkie inne składniki pokarmowe, podlegają w przewodzie pokarmowym hydrolizie enzymatycznej. 3. Witaminy rozpuszczalne w tłuszczach mogą być magazynowane w organizmie w tkance tłuszczowej lub wątrobie.
(2 pkt) Drogi oddechowe tworzą system kanałów doprowadzających powietrze do płuc, w których pobrane powietrze jest dostosowywane do sprawnej wymiany gazowej. Na rysunku przedstawiono układ oddechowy człowieka.
(1 pkt) W płucach dorosłego człowieka pomieścić się może około 5 litrów powietrza. Jest to tzw. pojemność całkowita płuc. Składa się na nią powietrze określane jako: oddechowe, zalegające, zapasowe i dopełniające. Pojemnością życiową płuc nazywamy największą ilość powietrza, jaką można usunąć z płuc podczas maksymalnego wydechu. Korzystając z tekstu, wyjaśnij, na czym polega różnica między pojemnością życiową płuc a pojemnością całkowitą płuc człowieka.
(1 pkt) Wentylacja płuc u człowieka polega na rytmicznych ruchach klatki piersiowej i obejmuje dwie fazy – wdech i wydech.
Zaznacz proces, który występuje tylko podczas wdechu.
(1 pkt) Na wykresie przedstawiono zapis zmian pojemności wyrzutowej serca oraz tętna u dzieci w okresie od pierwszego do piętnastego roku życia.
(1 pkt) Badanie krwi ma dużą wartość diagnostyczną, ponieważ niektórym chorobom towarzyszą charakterystyczne zmiany składu i właściwości krwi. Każdej z wymienionych chorób przyporządkuj najbardziej prawdopodobną zmianę w obrazie morfotycznym krwi człowieka chorego na tę chorobę. Choroba Zmiana w obrazie morfotycznym krwi
(1 pkt) Mioglobina jest czerwonym barwnikiem mięśni należącym, podobnie jak i hemoglobina, do białek z grupy hemoprotein. Mioglobina zbudowana jest z jednego łańcucha polipeptydowego połączonego z jedną cząsteczką hemu, w odróżnieniu od hemoglobiny, która jest zbudowana z czterech łańcuchów polipeptydowych połączonych z czterema cząsteczkami hemu. Wiąże tlen znacznie mocniej niż hemoglobina, tworząc związek zwany oksymioglobiną. Maksymalne wysycenie tlenem mioglobiny następuje przy wartościach ciśnienia tlenu o wiele niższych, niż dla hemoglobiny. Na podstawie informacji zawartych w tekście i własnej wiedzy uzupełnij tabelę porównującą hemoglobinę z mioglobiną.
| Porównywana cecha | Hemoglobina | Mioglobina |
|---|---|---|
| Liczba łańcuchów polipeptydowych w cząsteczce | ||
| Powinowactwo do tlenu (większe / mniejsze) | ||
| Nazwa związku powstałego z połączenia z tlenem |
(1 pkt)
Oceń prawdziwość informacji dotyczących cyklu pracy serca człowieka. Wpisz w odpowiednie miejsca tabeli literę P, jeśli informacja jest prawdziwa, lub literę F, jeśli informacja jest fałszywa. P/F 9 1. Zamknięcie zastawek przedsionkowo-komorowych wywołane jest skurczem komór. 2. Zastawki półksiężycowate otwierają się, kiedy ciśnienie w komorach jest niższe niż w tętnicach. 3. Spośród faz cyklu pracy serca (pauza, skurcz przedsionków, skurcz komór) najdłużej trwa skurcz przedsionków.
(2 pkt) Na podstawie analizy rysunków porównaj budowę kręgosłupa noworodka z budową kręgosłupa człowieka dorosłego. Podaj jedno podobieństwo i jedną różnicę. Podobieństwo .................................................................................................................................... Różnica ..............................................................................................................................................
(2 pkt) Wypełnij tabelę dotyczącą budowy czterech podstawowych odcinków kręgosłupa człowieka dorosłego. 10
| Odcinek kręgosłupa | Nazwa odcinka kręgosłupa | Liczba kręgów |
|---|---|---|
| I | ||
| II | ||
| III | ||
| IV |
(2 pkt) W siatkówce oka człowieka występują dwa rodzaje komórek receptorowych tzw. fotoreceptorów. a) Podaj nazwy obu rodzajów komórek receptorowych siatkówki. b) Określ, na czym polega choroba zwana ślepotą zmierzchową (kurzą ślepotą), i podaj najczęstszą przyczynę jej powstania, wynikajacą z błędów żywieniowych.
(1 pkt) Narząd równowagi zlokalizowany jest w uchu i odpowiada za odczuwanie oraz utrzymanie równowagi ciała.
Podaj nazwę części ucha i elementu jego budowy, w którym zlokalizowany jest narząd równowagi. Część ucha ....................................................................................................................................
(1 pkt) Uszkodzenie tej części mózgu powoduje przede wszystkim niezborność koordynacji ruchowej organizmu oraz niezdolność przystosowania siły skurczu mięśni szkieletowych do utrzymania właściwej postawy ciała.
Zaznacz właściwe dokończenie zdania.
(2 pkt)
Zaznacz dwie cechy, które wyróżniają człowieka spośród innych ssaków. 11
(3 pkt) W celu wywołania odporności na drobnoustroje chorobotwórcze lekarze zalecają szczepienia ochronne. Tradycyjna szczepionka zawiera martwe lub żywe drobnoustroje chorobotwórcze, o osłabionej zjadliwości. Najczęściej podawana jest przez iniekcję (w zastrzyku). Rozwój technik inżynierii genetycznej umożliwia zastąpienie szczepionek tradycyjnych, szczepionkami wytwarzanymi w modyfikowanych genetycznie roślinach, co ilustruje schemat.
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę plemnika człowieka.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono sposób dziedziczenia jednej z chorób genetycznych człowieka.
(3 pkt) Z jądra diploidalnej komórki nabłonkowej jelita człowieka otrzymano 2,60 10 –27 g DNA.
Podaj przybliżoną zawartość DNA w wymienionych niżej komórkach tego samego osobnika. A. dojrzały erytrocyt ................................................................, B. dojrzały plemnik .................................................................., C. komórka nabłonka płaskiego …………............................... . 13
(3 pkt) Wiek 52 lata, wzrost wysoki (180 cm), sylwetka wysportowana, krótkie włosy blond, oczy jasnoniebieskie. Cechy charakterystyczne – leworęczność oraz szeroka blizna na prawym policzku. Mężczyzna jest chory na hemofilię i wymaga regularnego podawania leków. a) Wymień trzy cechy podane w opisie tego mężczyzny, które są uwarunkowane genetycznie. Dla każdej z nich określ sposób dziedziczenia, korzystając z informacji w tabeli. b) Spośród cech podanych w opisie wymień jedną tzw. cechę ilościową, której dziedziczenie nie zawsze jest zgodne z prawami Mendla. Cecha mężczyzny Sposób dziedziczenia cechy (autosomalna / sprzężona z płcią)
(2 pkt) Polana śródleśna to środowisko bogate w różne gatunki organizmów. W trawie żyją roślinożerne gryzonie, np. nornik polny, oraz owady, np. koniki polne, na które polują żaby, np. żaba trawna. Można tu spotkać żmiję zygzakowatą, której pokarmem są drobne ssaki i płazy. Na drobne gryzonie poluje także krążący nad polaną myszołów, a w nocy puszczyk zwyczajny. a) Podaj nazwę zależności międzygatunkowej między żabą trawną a konikiem polnym. b) Korzystając z tekstu, wpisz w wyznaczone miejsca (1–4) poniższego fragmentu sieci pokarmowej nazwy odpowiednich organizmów, żyjących na polanie śródleśnej. 14
(1 pkt) Podczas sesji rady miasta poświęconej poprawie stanu zdrowia mieszkańców jednego z miast 1. Rozbudowa kanalizacji oraz miejskiej oczyszczalni ścieków. 2. Obowiązkowa segregacja i recykling odpadów organicznych. 3. Wybudowanie obwodnicy dla samochodów ciężarowych i tirów. 4. Rozszerzenie sieci placówek handlowych zajmujących się sprzedażą zdrowej żywności. 5. Preferencyjne ulgi podatkowe dla firm i mieszkańców domków jednorodzinnych stosujących ogrzewanie gazowe. Spośród zaproponowanych rozwiązań (1–5) wybierz dwa, które w największym stopniu mogą przyczynić się do ograniczenia zachorowalności na choroby układu oddechowego mieszkańców tego miasta. Wybór krótko uzasadnij. Rozwiązanie nr .......... i .........., ponieważ ...................................................................................
(1 pkt) Sposób odżywiania się gąbek wymaga nieustającego filtrowania wody. Organizmy te mogą przefiltrować od 100 do 2000 litrów wody w ciągu doby na 10 cm3 swego ciała. Pochłaniają z niej wapń, krzem, bakterie, cząstki zawiesiny organicznej i niektóre zanieczyszczenia, pod warunkiem, że ich stężenie jest niewysokie i nie przekracza wartości krytycznych dla gąbek.