Biologia – Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023)

Ładowanie…

Biologia – Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) | Biolchem

1.1. (0–2 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące RuBisCO są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	W pełni funkcjonalny kompleks białkowy RuBisCO składa się z 8 łańcuchów polipeptydowych.
2	Łańcuchy L enzymu RuBisCO są syntezowane w stromie chloroplastu.
3	Jednym z substratów reakcji katalizowanej przez RuBisCO w cyklu Calvina jest rybulozo-1,5-bisfosforan.

1.2. (0–1 pkt)

Na przykładzie budowy RuBisCO wykaż, że chloroplasty są organellami półautonomicznymi.

Odpowiedź:

1.1.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	W pełni funkcjonalny kompleks białkowy RuBisCO składa się z 8 łańcuchów polipeptydowych.	✓	✓
2	Łańcuchy L enzymu RuBisCO są syntezowane w stromie chloroplastu.	✓	✓
3	Jednym z substratów reakcji katalizowanej przez RuBisCO w cyklu Calvina jest rybulozo-1,5-bisfosforan.	✓	✓

1. – F, 2. – P, 3. – P.

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń. 1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

1.2.

Zasady oceniania

1 pkt – za poprawną odpowiedź, odnoszącą się do kodowania części białek budujących RuBisCO przez geny występujące w DNA jądrowym lub przez geny znajdujące się w DNA chloroplastowym. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Chloroplasty są organellami półautonomicznymi, ponieważ pomimo własnego DNA i obecności rybosomów część białek budujących RuBisCO jest kodowana przez geny występujące w DNA jądrowym. • Tylko część białek budujących Rubisco jest kodowana przez genom chloroplastowy, dlatego chloroplasty należy uznać za półautonomiczne. • Chloroplasty są częściowo autonomiczne ze względu na to, że mają one swój kolisty genom zawierający gen rbcL, kodujący większy łańcuch RuBisCO. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych, nieodnoszących się do RuBisCO, a podających jedynie definicję organellów półautonomicznych.

Zadanie 3.

4 pkt

Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Rośliny Metody badawcze i doświadczenia Sformułuj problem badawczy / hipotezę / wniosek Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Przeprowadzono obserwację zjawiska plazmolizy w komórkach roślinnych. Do obserwacji mikroskopowej przygotowano następujące materiały: • świeżą czerwoną cebulę – wykorzystano zewnętrzną skórkę liścia spichrzowego cebuli, która zawiera barwnik w dużej ilości • szkiełka mikroskopowe: podstawowe i nakrywkowe • wodę wodociągową • nasycony roztwór NaCl • pipetę • skalpel. Obserwację przeprowadzono w dwóch etapach. • Etap 1. – wykonano przyżyciowy preparat mikroskopowy ze skórki liścia spichrzowego cebuli i przeprowadzono obserwację mikroskopową tego preparatu (fotografia 1.). • Etap 2. – w celu zaobserwowania zjawiska plazmolizy do tego preparatu dodano nasycony roztwór NaCl i ponownie przeprowadzono obserwację mikroskopową preparatu (fotografia 2.).

3.1. (0–1 pkt)

Opisz, w jaki sposób należy przygotować preparat mikroskopowy przedstawiony na fotografii 1. W opisie uwzględnij materiały wybrane spośród wymienionych we wprowadzeniu do zadania.

Odpowiedź:

3.2. (0–2 pkt)

Opisz zaobserwowane zmiany w wyglądzie komórek przedstawionych na fotografiach 1. i 2. Wyjaśnij mechanizm prowadzący do zmian zaobserwowanych w tym doświadczeniu.

Opis zmian wyglądu komórek:Wyjaśnienie zaobserwowanych zmian:

3.3. Odpowiedzi

3.1.

Zasady oceniania

1 pkt – za podanie poprawnego opisu uwzględniającego: 1) wycięcie za pomocą skalpela skrawka z zewnętrznej (dolnej, odosiowej) skórki liścia spichrzowego cebuli 2) umieszczenie skrawka cebuli w kropli wody na szkiełku podstawowym 3) przykrycie skrawka cebuli szkiełkiem nakrywkowym. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Z dolnej strony liścia spichrzowego cebuli (warstwy z pigmentem) należy wyciąć za pomocą skalpela cienki skrawek i umieścić go w kropli wody na szkiełku podstawowym, a następnie przykryć szkiełkiem nakrywkowym. • Przygotowanie preparatu mikroskopowego wymaga przecięcia skalpelem wierzchniej warstwy liścia cebuli, umieszczenia skrawka cebuli w kropli wody na szkiełku podstawowym i przykrycia skrawka szkiełkiem nakrywkowym. Uwaga: Uznaje się odpowiedzi, w których odwrócono kolejność działań – najpierw położenie skrawka na szkiełku podstawowym, a następnie dodanie kropli wody.

3.2.

Zasady oceniania

2 pkt – za poprawne opisanie widocznych zmian – odstawanie protoplastów od ścian komórek (plazmoliza) oraz poprawne wyjaśnienie tych zmian uwzględniające zachodzenie osmotycznego wypływu wody z komórek po umieszczeniu komórek w roztworze hipertonicznym. 1 pkt – za poprawne opisanie widocznych zmian – odstawanie protoplastów od ścian komórek (plazmoliza). 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Opis zmian wyglądu komórek: obkurczanie się protoplastów, które zaczęły odstawać od ścian komórkowych. Wyjaśnienie zaobserwowanych zmian: umieszczenie fragmentu skórki liścia spichrzowego w hipertonicznym roztworze NaCl spowodowało odpływ wody z komórek. • Opis zmian wyglądu komórek: doszło do plazmolizy w tych komórkach. Wyjaśnienie zaobserwowanych zmian: tkanka widoczna na fotografii 2. została umieszczona w roztworze hipertonicznym, co wywołało osmotyczny wypływ wody z komórek.

3.3.

Zasady oceniania

Zadanie 4.

3 pkt

Metabolizm Kręgowce Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj / wymień

Cząsteczki tRNA transportują w trakcie translacji odpowiednie aminokwasy na rybosomy. Przyłączenie aminokwasu do właściwego tRNA – reakcja aminoacylacji tRNA – odbywa się zasadniczo w dwóch etapach: aktywacji aminokwasu oraz powstania aminoacylo-tRNA. Na poniższym rysunku przedstawiono sposób działania enzymu katalizującego te reakcje – syntetazy aminoacylo-tRNA. aminoacylo-AMP AMP specyficzny tRNA aminoacylo-tRNA

4.1. (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące aminoacylacji tRNA są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Aby doszło do reakcji aminoacylacji tRNA, konieczna jest hydroliza ATP.
2	Specyficzny tRNA z określonym antykodonem może transportować różne aminokwasy.

Odpowiedzi

4.1.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Aby doszło do reakcji aminoacylacji tRNA, konieczna jest hydroliza ATP.	✓	✓
2	Specyficzny tRNA z określonym antykodonem może transportować różne aminokwasy.	✓

Zadanie 6.

3 pkt

Prokarionty Metabolizm Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij Podaj / wymień

Fag T4 jest niezwykle rozpowszechniony w środowisku i należy do fagów ogonkowych – jest zbudowany z główki oraz z kurczliwego ogonka. Genom faga T4 stanowi dwuniciowy DNA. Jednym z gospodarzy faga T4 jest bakteria Escherichia coli. Pierwszym etapem infekcji jest adsorpcja faga na powierzchni bakterii. Ten proces wymaga obecności – na powierzchni bakterii – odpowiednich receptorów. Wprowadzenie DNA do wnętrza bakterii następuje po enzymatycznym strawieniu związku wchodzącego w skład ściany komórkowej bakterii. Kilka minut po infekcji dochodzi do ekspresji genu imm faga T4, który to gen koduje białko Imm, wbudowujące się w błonę wewnętrzną bakterii. Na poniższych schematach przedstawiono: (A) etap wnikania faga T4 do komórki bakterii E. coli oraz (B) lokalizację i sposób działania białka Imm podczas próby zakażenia tej samej komórki kolejnym fagiem. A. wnikanie faga T4 do B. lokalizacja i sposób działania białka komórki bakterii E. coli Imm podczas próby zakażenia tej samej

6.1. (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych informacji wykaż, że wytworzenie białka lmm zapobiega wtórnej infekcji komórek E. coli kolejnym fagiem T4.

Odpowiedź:

6.2. (0–1 pkt)

Podaj nazwę głównego składnika ściany komórkowej bakterii E. coli zapewniającego bakteriom ochronę przed uszkodzeniami mechanicznymi oraz przed wpływem czynników fizycznych i chemicznych.

Odpowiedź:

6.3. (0–1 pkt)

Określ, czy E. coli jest bakterią Gram-dodatnią czy Gram-ujemną. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do widocznej na schemacie jednej cechy budowy tej bakterii.

Odpowiedź:

Zadanie 7.

5 pkt

Prokarionty Kręgowce Skład organizmów Rośliny Sformułuj problem badawczy / hipotezę / wniosek Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres

Zdolność wiązania i redukcji azotu atmosferycznego mają m.in. bakterie z rodzaju Rhizobium żyjące w brodawkach roślin bobowatych oraz wolnożyjące bakterie z rodzaju Azotobacter, które występują w strefie korzeniowej roślin. Substancjami odżywczymi Azotobacter chroococcum są węglowodany oraz inne związki organiczne (np. mannitol) wydzielane przez korzenie roślin. Sformułowano następujące pytanie badawcze: Czy obecność dwóch szczepów A. chroococcum (AC1 i AC10) pozwala na ograniczenie podczas uprawy bawełny dawki nawozu azotowego – mocznika? W tym celu z wykorzystaniem sześciu donic uprawianej bawełny przeprowadzono następujące badanie: • w pierwszych trzech donicach roślin bawełny stosowano nawożenie mocznikiem w różnych stężeniach – 100%, 75% albo 50% – w stosunku do dawki zalecanej przez producenta • w pozostałych trzech donicach roślin bawełny wprowadzano do gleby szczepy A. chroococcum oraz 50% dawkę nawozu w następujących kombinacjach: ‒ szczep AC1 oraz nawóz ‒ szczep AC10 oraz nawóz ‒ szczepy AC1 i AC10 wraz z nawozem. Następnie zmierzono długości pędu i korzeni. Wykonano trzy niezależne powtórzenia każdego z wariantów doświadczenia. Średnie wyniki przedstawiono na wykresach I i II. W badaniu sprawdzano również obecność substancji wydzielanych do gleby przez bakterie i wykazano obecność: auksyn, enzymów proteolitycznych oraz ureazy, rozkładającej mocznik do jonów amonowych i dwutlenku węgla. Wykres I Wykres II 160 80 pędu, 140 120 70 60 korzenia, 100 50 cm 80 cm 40 długość 60 30 długość 40 20 średnia 20 10 średnia 0 0 warianty doświadczenia warianty doświadczenia 100% mocznika AC1 + 50% mocznika 75% mocznika AC10 + 50% mocznika 50% mocznika AC1 + AC10 + 50% mocznika

7.1. (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych wyników badania sformułuj odpowiedź na postawione pytanie badawcze.

Odpowiedź:

7.2. (0–1 pkt)

Wykaż związek pomiędzy obecnością ureazy wydzielanej do gleby przez A. chroococcum a wzrostem bawełny.

Odpowiedź:

7.3. (0–2 pkt)

Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. W każdym nawiasie podkreśl właściwe określenie. Bakteria A. chroococcum jest (chemoautotrofem / heterotrofem). Prowadzi (pasożytniczy / saprobiontyczny) tryb życia, ponieważ (wydziela enzymy proteolityczne / pobiera substancje pokarmowe wydzielane przez korzenie roślin).

Odpowiedź:

Zadanie 8.

4 pkt

Metabolizm Ekologia Genetyka Skład organizmów Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Susłogon arktyczny (Urocitellus parryii) to gatunek gryzonia występującego na Alasce, w północnej Kanadzie oraz na Syberii. Zbadano wpływ temperatury środowiska na następujące parametry susłogona arktycznego podczas hibernacji: • całkowite tempo przemiany materii (wyrażone ilością zużytego tlenu w przeliczeniu na jednostkę masy ciała) • wewnętrzną temperaturę ciała • współczynnik oddechowy. Stan hibernacji u susłogona ma charakter przystosowawczy, który zwiększa jego tolerancję wobec niesprzyjających warunków środowiskowych. Wartość współczynnika oddechowego pozwala określić, jakie substancje są głównym źródłem energii dla danego organizmu. Współczynnik oddechowy wynosi: • dla cukrów prostych 1 • dla białek ok. 0,8 • dla tłuszczów nasyconych ok. 0,7. Badaniom poddano osiem zwierząt: cztery samce i cztery samice, wszystkie pochodzące z tej samej populacji żyjącej na Alasce. Przed przejściem w stan hibernacji zwierzęta były żywione paszą dla gryzoni z dodatkiem marchwi oraz nasion kukurydzy. Na wykresie przedstawiono średnie arytmetyczne otrzymanych wyników. całkowite tempo przemiany materii h−1 wewnętrzna temperatura ciała 0,20 24 0,95 g−1 współczynnik oddechowy

8.1. (0–2 pkt)

Wypisz z powyższego opisu przeprowadzonych badań po jednym przykładzie zmiennej niezależnej, zmiennej zależnej i zmiennej kontrolowanej.

Zmienna niezależna:Zmienna zależna:Zmienna kontrolowana:

8.2. (0–1 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przedstawionych wyników badań są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F

Odpowiedzi

8.1.

Zasady oceniania

rozwiązań zadań

2 pkt – za poprawne podanie po jednym przykładzie zmiennej niezależnej, zależnej i kontrolowanej. 1 pkt – za poprawne podanie po jednym przykładzie zmiennej niezależnej i zależnej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Zmienna niezależna: temperatura otoczenia Zmienna zależna: całkowite tempo przemiany materii / wewnętrzna temperatura / współczynnik oddechowy Zmienna kontrolowana: pochodzenie zwierząt (z jednej populacji) / sposób karmienia przed zapadnięciem w stan hibernacji.

8.2.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	W temperaturach otoczenia poniżej 0 °C – im niższa jest temperatura otoczenia, tym niższe jest tempo metabolizmu badanych zwierząt.	✓

Zadanie 9.

4 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Skład organizmów Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Na rysunku przedstawiono widok jamy ustnej człowieka od strony przyśrodkowej, uwzględniający śliniankę podjęzykową, śliniankę podżuchwową oraz ich przewody odprowadzające: • przewód podżuchwowy • przewód większy ślinianki podjęzykowej • przewody mniejsze ślinianki podjęzykowej.

9.1. (0–1 pkt)

Określ, czy ślinianki podjęzykowa i podżuchwowa są gruczołami wydzielania wewnętrznego, czy – wydzielania zewnętrznego. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do informacji przedstawionych na rysunku.

Odpowiedź:

9.2. (0–1 pkt)

Który rodzaj zęba oznaczono na schemacie literą X? Zaznacz odpowiedź spośród podanych.

A.siekaczB.kieł

Zadanie 10.

6 pkt

Tkanki Anatomia i fizjologia człowieka Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres

Podstawową jednostką funkcjonalno-strukturalną nerki jest nefron. W początkowej części nefronu znajduje się ciałko nerkowe, zbudowane z kłębuszka nerkowego oraz otaczającej go torebki Bowmana. Śródbłonek kapilar kłębuszka jest zespolony z nabłonkiem blaszki trzewnej torebki Bowmana, co sprawia, że płyn przefiltrowany przez kapilary kłębuszka przepływa bezpośrednio do światła torebki Bowmana, a następnie – do kanalika bliższego nefronu. Część osocza krwi przepływającej przez naczynia włosowate kłębuszków nerkowych ulega przefiltrowaniu do światła torebki Bowmana. Związki przefiltrowane do przesączu kłębuszkowego przepływają następnie przez kanaliki nerkowe, gdzie dochodzi do wchłaniania zwrotnego. W tabeli przedstawiono zawartość wybranych związków w przesączu kłębuszkowym oraz ilości tych związków ulegające wchłanianiu zwrotnemu u zdrowego człowieka.

Nazwa związku	Zawartość w przesączu kłębuszkowym, g/doba	Ilość ulegająca wchłanianiu zwrotnemu, g/doba	Ilość pozostająca w moczu, g/doba
glukoza	180	180	0
jony sodu	588	584	4

10.1. (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące procesów zachodzących w nefronie zdrowego człowieka są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Budowa ciałka nerkowego uniemożliwia przemieszczanie się elementów morfotycznych krwi do światła kanalika nerkowego.
2	Podczas filtracji kłębuszkowej większość białek osocza przemieszcza się do światła kanalika nerkowego.

Odpowiedzi

10.1.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Budowa ciałka nerkowego uniemożliwia przemieszczanie się elementów morfotycznych krwi do światła kanalika nerkowego.	✓	✓
2	Podczas filtracji kłębuszkowej większość białek osocza przemieszcza się do światła kanalika nerkowego.	✓

Zadanie 13.

5 pkt

Choroby człowieka Anatomia i fizjologia człowieka Genetyka Podaj i uzasadnij / wyjaśnij Podaj / wymień

Krew i jej składniki są substancjami medycznymi pochodzenia ludzkiego. Pod pojęciem krwi pełnej jest rozumiana krew pobrana od zdrowego dawcy, zawierająca wszystkie składniki krwi. Obecnie przetaczanie krwi pełnej w zasadzie nie jest już stosowane, a pacjentom są przetaczane jedynie składniki krwi, których niedobór występuje u danej osoby. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera jednak pewną ilość osocza, ponieważ otrzymuje się go z krwi pełnej, a proces usuwania osocza nie ma 100% wydajności. Przetoczenie krwi jest poprzedzone dwukrotnym oznaczeniem grupy krwi biorcy w układzie ABO oraz próbą zgodności serologicznej, podczas której jest weryfikowana zgodność grup krwi dawcy i biorcy. Do oznaczania przynależności grupowej krwi w układzie ABO służą hemotesty, zawierające aglutyniny anty-A (α) uzyskane z krwi grupy B, aglutyniny anty-B (β) uzyskane z krwi grupy A oraz aglutyniny anty-A (α) i anty-B (β) uzyskane z krwi grupy O. Technika oznaczania grupy krwi polega na dodaniu do surowicy testowej zawiesiny badanych krwinek w soli fizjologicznej oraz na obserwacji, czy zachodzi ich aglutynacja (zlepianie się). Niebezpieczeństwo powikłań po przetoczeniu krwi jest minimalizowane przez stosowanie do transfuzji krwi grupy jednoimiennej, czyli takiej, jaką ma pacjent. Jeżeli grupa krwi biorcy nie jest znana, a występują bezpośrednie zagrożenie życia chorego i konieczność natychmiastowego przetoczenia, lekarz może podjąć decyzję o podaniu KKCz grupy O. Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez allele kodominujące IA i IB oraz allel recesywny i.

13.1. (0–1 pkt)

Podaj grupę krwi układu ABO, której krwinki nie ulegają aglutynacji w żadnej z surowic testowych.

Odpowiedź:

13.2. (0–1 pkt)

Wyjaśnij, dlaczego przetoczenie KKCz grupy O może być szkodliwe dla biorcy, który ma grupę krwi B. W odpowiedzi odnieś się do układu ABO.

Odpowiedź:

13.3. (0–3 pkt)

Rodzice, z których matka ma grupę krwi AB, a ojciec – grupę krwi O, spodziewają się dziecka.

Podaj genotypy rodziców. Na podstawie krzyżówki genetycznej określ wszystkie możliwe grupy krwi potomstwa oraz prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB u dziecka tej pary rodziców. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.

Zadanie 14.

3 pkt

Ekologia Kręgowce Genetyka Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Wąż zbożowy (Elaphe guttata) ma charakterystyczne ubarwienie w postaci pomarańczowych plam otoczonych czarną obwódką – jest to tzw. ubarwienie typu dzikiego (zdjęcie A). Te plamy są nieregularnie rozmieszczone na całym ciele węża, które jest zabarwione na kolor żółtawy. Ubarwienie tego gada kontrolują dwa geny: • dominujący allel R jest odpowiedzialny za wytwarzanie barwnika pomarańczowego, natomiast recesywny allel r odpowiada za brak barwnika pomarańczowego • dominujący allel B warunkuje powstanie barwnika czarnego, natomiast recesywny allel b uniemożliwia syntezę czarnego pigmentu. W populacji występują zarówno węże mające pomarańczowe plamy bez czarnych obwódek (zdjęcie B), jak i węże z czarnymi obwódkami, ale bez ich pomarańczowego wypełnienia (zdjęcie C). Natomiast podwójne homozygoty recesywne są formami albinotycznymi, na których ciele występują jednak blade plamy w tej samej liczbie i w tych samych miejscach, co kolorowe plamy ubarwienia typu dzikiego (zdjęcie D). W poniższej tabeli przedstawiono częstości poszczególnych genotypów i odpowiadających im fenotypów otrzymane po skrzyżowaniu podwójnie heterozygotycznych osobników o ubarwieniu dzikim.

Częstość genotypu	Genotyp	Fenotyp
1/16	RRBB	dziki
2/16	RRBb	dziki
1/16	RRbb	pomarańczowe plamy bez czarnych obwódek
2/16	RrBB	dziki
4/16	RrBb	dziki

14.1. (0–1 pkt)

Na podstawie przedstawionych wyników krzyżówki określ, czy geny warunkujące ubarwienie węża zbożowego są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij.

Odpowiedź:

14.2. (0–2 pkt)

Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące dziedziczenia ubarwienia ciała węża zbożowego są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Allel B wykazuje niepełną dominację względem allelu b.

Odpowiedzi

14.1.

Zasady oceniania

1 pkt – za określenie, że geny R i B nie są ze sobą sprzężone, wraz z poprawnym uzasadnieniem, uwzględniającym otrzymane w krzyżówce podwójnych heterozygot rozszczepienie fenotypowe 9 : 3 : 3 : 1, typowe dla niezależnej segregacji chromosomów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Geny R i B nie są ze sobą sprzężone, ponieważ w krzyżówce podwójnych heterozygot rozszczepienie fenotypowe wynosi 9 : 3 : 3 : 1, a jest to typowe dla niezależnej segregacji chromosomów. • Oba geny nie są ze sobą sprzężone – w krzyżówce podwójnych heterozygot otrzymane rozszczepienie fenotypowe to 9 : 3 : 3 : 1, a otrzymanie takiego rozszczepienia jest możliwe tylko wtedy, gdy geny dziedziczą się niezależnie od siebie.

14.2.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Allel B wykazuje niepełną dominację względem allelu b.	✓

Zadanie 15.

5 pkt

Choroby człowieka Anatomia i fizjologia człowieka Metabolizm Skład organizmów Zamknięte

Przyczyną anemii sierpowatej jest mutacja w położonym na 11 chromosomie genie kodującym β-globinę: na nici kodującej (sensownej) tego genu – zamiast sekwencji GAG, kodującej kwas glutaminowy – znajduje się sekwencja GTG. W jednej z metod prenatalnego diagnozowania anemii sierpowatej próbki DNA płodu amplifikuje się metodą PCR w celu uzyskania fragmentu genu kodującego β-globinę. Następnie ten DNA traktuje się enzymem restrykcyjnym MstII, a uzyskane w ten sposób fragmenty DNA rozdziela się ze względu na ich długość i porównuje się wyniki tego rozdziału między badanymi próbkami. W tym teście wykorzystuje się fakt, że w obrębie sekwencji nukleotydowej rozpoznawanej i przecinanej przez enzym MstII znajduje się sekwencja GAG. Mutacja powodująca anemię sierpowatą skutkuje tym, że w allelu warunkującym tę chorobę nie ma miejsca restrykcyjnego enzymu MstII. Na poniższym zdjęciu przedstawiono wynik analizy pozwalającej stwierdzić obecność zmutowanego allelu β-globiny opisaną powyżej metodą dla trzech różnych płodów – 1., 2. i 3.

15.1. (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Ostatni etap opisanej metody – rozdzielanie fragmentów DNA ze względu na ich długość – to

A.hybrydyzacja DNA.B.elektroforeza DNA.C.trawienie restrykcyjne DNA.D.sekwencjonowanie DNA.

15.2. (0–2 pkt)

Odpowiedzi

15.1.

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

1 pkt – za wybór poprawnej odpowiedzi. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

rozwiązań zadań

15.2.

Poprawna odpowiedź

Przyczyną anemii sierpowatej jest mutacja genowa polegająca na (substytucji / delecji). Ta mutacja powoduje zmianę kodowanego aminokwasu z kwasu glutaminowego na (histydynę / walinę). Anemia sierpowata (jest / nie jest) chorobą sprzężona z płcią.

Zasady oceniania

2 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w trzech nawiasach. 1 pkt – za podkreślenie właściwych określeń w dwóch nawiasach. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.

15.3.

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F

Zadanie 16.

2 pkt

Tkanki Kręgowce Genetyka Budowa i funkcje komórki Zamknięte

(0–2) Jedną z metod badań nad przebiegiem cyklu komórkowego zachodzącego w komórkach somatycznych ssaków jest stosowanie inhibitorów cyklu komórkowego. Dzięki temu jest

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Jeżeli do hodowli tkankowej doda się metotreksat, to cykl komórkowy zatrzymuje się w fazie M.
2	Kolchicyna zatrzymuje kariokinezę poprzez zahamowanie tworzenia wrzeciona kariokinetycznego.

Odpowiedzi

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Jeżeli do hodowli tkankowej doda się metotreksat, to cykl komórkowy zatrzymuje się w fazie M.	✓	✓
2	Kolchicyna zatrzymuje kariokinezę poprzez zahamowanie tworzenia wrzeciona kariokinetycznego.	✓

Zadanie 17.

2 pkt

Wpływ człowieka na środowisko i jego ochrona Genetyka Rośliny Zamknięte Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Rodzina storczykowatych jest jedną z grup systematycznych roślin najbardziej zagrożonych wyginięciem w skali światowej. Jednym z głównych powodów tego zagrożenia są zmiany zachodzące w siedliskach zajmowanych przez storczyki. Miodokwiat krzyżowy (Herminium monorchis), należący do rodziny storczykowatych, jest rośliną niezwykle rzadką, światłożądną, niewielkich rozmiarów, kwitnącą od maja do sierpnia i zapylaną przez owady. W Europie rośnie na ciepłolubnych murawach i na wilgotnych łąkach. W Polsce ze wszystkich wcześniej zidentyfikowanych naturalnych stanowisk zachowało się do chwili obecnej tylko jedno – znajdujące się w obszarze chronionego krajobrazu „Dolina Rospudy”. To stanowisko w Puszczy Augustowskiej liczyło w 1987 r. około 100 roślin kwitnących i 50 płonnych, rosnących w skupieniach po 2 do 8 osobników, na powierzchni około dwóch hektarów. W Puszczy Augustowskiej miodokwiat rośnie na silnie nawodnionym, rozległym torfowisku. Dla ochrony tego stanowiska zaproponowano utworzenie rezerwatu. Ten projekt nie doczekał się jednak realizacji, ale wprowadzono zabiegi ochrony czynnej polegające m.in. na usuwaniu siewek drzew i krzewów. Miodokwiat krzyżowy podlega ścisłej ochronie gatunkowej oraz ochronie na mocy konwencji CITES.

17.1. (0–1 pkt)

Wykaż, że usuwanie siewek drzew i krzewów na terenie występowania miodokwiatu krzyżowego w Puszczy Augustowskiej sprzyja przetrwaniu tego gatunku.

Odpowiedź:

17.2. (0–1 pkt)

Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych. Miodokwiat krzyżowy podlega ochronie na mocy konwencji CITES, co oznacza, że

A.handel okazami tego gatunku podlega ograniczeniom.B.konieczna jest ochrona terenów podmokłych na terenie występowania tego gatunku.

Zadanie 18.

2 pkt

Ekologia Kręgowce Genetyka Zamknięte

(0–2) Powszechne prawie na całym świecie komary Culex pipiens są wektorami wielu poważnych chorób odzwierzęcych, głównie dlatego, że licznie występują na obszarach miejskich.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Na podstawie nazw łacińskich komarów C. pipiens f. molestus i C. pipiens f. pipiens można stwierdzić, że te komary są klasyfikowane jako jeden gatunek.
2	Brak przepływu genów między opisywanymi populacjami komarów wskazuje, że należą one do różnych gatunków biologicznych.

Odpowiedzi

Poprawna odpowiedź

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Na podstawie nazw łacińskich komarów C. pipiens f. molestus i C. pipiens f. pipiens można stwierdzić, że te komary są klasyfikowane jako jeden gatunek.	✓	✓
2	Brak przepływu genów między opisywanymi populacjami komarów wskazuje, że należą one do różnych gatunków biologicznych.	✓

Zadanie 19.

2 pkt

Ekologia Protisty Rośliny Metody badawcze i doświadczenia Sformułuj problem badawczy / hipotezę / wniosek Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres

U wybrzeży Australii przeprowadzono badanie wpływu roślinożernych jeżowców na rozprzestrzenianie się brunatnic. Uważa się, że jeżowce są biotycznym czynnikiem ograniczającym rozprzestrzenianie się tych glonów. Aby odróżnić efekty wywołane przez jeżowce od efektu wywołanego przez ślimaka żywiącego się wodorostami – czareczki – przygotowano trzy poletka doświadczalne: • z pierwszego usunięto zarówno jeżowce, jak i czareczki • z drugiego usunięto tylko jeżowce • z trzeciego usunięto tylko czareczki. Wyniki porównano z próbą kontrolną, w której występowały oba gatunki żywiące się brunatnicami. Wyniki obserwacji zilustrowano na poniższym wykresie. 100 usunięte jeżowce i czareczki % 80 usunięte jeżowce 60 glonami, 40 usunięte czareczki pokrycie 20 próba kontrolna (występują 0 jeżowce i czareczki) sierpień 1982 r. luty 1983 r. sierpień 1983 r.

19.1. (0–1 pkt)

Na podstawie analizy wykresu rozstrzygnij, które zwierzęta – jeżowce czy czareczki – miały decydujący wpływ na rozprzestrzenianie się brunatnic w badanym ekosystemie morskim. Odpowiedź uzasadnij.

Rozstrzygnięcie:Uzasadnienie:

19.2. (0–1 pkt)

Jeżowce stanowią ważną część pożywienia wydr morskich.

Wyjaśnij, jak spadek liczebności wydr wpłynie na liczebność brunatnic w badanym ekosystemie. W odpowiedzi uwzględnij zależności pokarmowe między obserwowanymi organizmami.

Odpowiedź:

15.3. (0–2 pkt)

Na podstawie przedstawionych wyników badań oceń, które z poniższych stwierdzeń są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Płód 1. ma obydwa allele β-globiny prawidłowe.
2	Płód 2. jest nosicielem tylko jednej kopii zmutowanego genu β-globiny.
3	Płód 3. ma jeden allel normalny i jeden allel warunkujący anemię sierpowatą.

1	W temperaturach otoczenia poniżej 0 °C – im niższa jest temperatura otoczenia, tym niższe jest tempo metabolizmu badanych zwierząt.
2	Wraz ze wzrostem temperatury otoczenia z 0 °C do 12 °C wzrastają zarówno wewnętrzna temperatura ciała, jak i całkowite tempo metabolizmu badanych zwierząt.

Odpowiedzi

1.1. (0–2 pkt)

1.2. (0–1 pkt)

1.1.

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

1.2.

Zasady oceniania

Odpowiedzi

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

3.1. (0–1 pkt)

3.2. (0–2 pkt)

3.3.

Odpowiedzi

3.1.

Zasady oceniania

3.2.

Zasady oceniania

3.3.

Zasady oceniania

4.1. (0–2 pkt)

Odpowiedzi

4.1.

Poprawna odpowiedź

5.1. (0–1 pkt)

5.2. (0–2 pkt)

Odpowiedzi

5.1.

Zasady oceniania

5.2.

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

6.1. (0–1 pkt)

6.2. (0–1 pkt)

6.3. (0–1 pkt)

Odpowiedzi

6.1.

Zasady oceniania

6.2.

Zasady oceniania

6.3.

Zasady oceniania

7.1. (0–1 pkt)

7.2. (0–1 pkt)

7.3. (0–2 pkt)

Odpowiedzi

7.1.

Zasady oceniania

7.2.

Zasady oceniania

7.3.

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

8.1. (0–2 pkt)

8.2. (0–1 pkt)

Odpowiedzi

8.1.

Zasady oceniania

8.2.

Poprawna odpowiedź

9.1. (0–1 pkt)

9.2. (0–1 pkt)

Odpowiedzi

9.1.

Zasady oceniania

9.2.

Poprawna odpowiedź

Zasady oceniania

9.3.

Zasady oceniania

10.1. (0–2 pkt)

Odpowiedzi

10.1.

Poprawna odpowiedź

11.1. (0–1 pkt)

11.2. (0–1 pkt)

Odpowiedzi

11.1.

Zasady oceniania