Arkusz maturalny
(2 pkt) W budowie komórki eukariotycznej i prokariotycznej występują podobieństwa i różnice.
Uzupełnij wolne rubryki tabeli, wykorzystując poniższe rysunki, które ilustrują schematycznie budowę komórki zwierzęcej i komórki bakterii. Lp. Organella komórki eukariotycznej Organella komórki prokariotycznej nr na rysunku nazwa nr na rysunku nazwa 1. 13 błona komórkowa 2. 1 nukleoid 3. mitochondrium 14 4. lizosom 4
(2 pkt) Poniżej przedstawiono schematycznie wybrane fazy podziału jądra komórki z określoną liczbą chromosomów. Na podstawie porównania rysunków określ po jednej różnicy w przebiegu dwóch tych samych faz (A, B) podziału mitotycznego i mejotycznego. Określenie różnic
przyporządkuj właściwemu podziałowi komórki. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) Poniżej schematycznie zilustrowano podziały komórek różniące się szybkością. Na podstawie analizy i interpretacji rysunków sformułuj wniosek dotyczący dzielenia się chloroplastów w przedstawionych komórkach. W poniższej tabeli zestawiono informacje dotyczące wybranych cech organizmów w systemie pięciu królestw. Informacje wykorzystaj do rozwiązania zadań: 33., 34., 35., 36. Plus oznacza, że określona cecha jest powszechna w danej grupie, minus zaś, że jej brak. Plus w nawiasie informuje, że określona cecha występuje bardzo rzadko. Cecha Bakterie Protisty Rośliny Grzyby Zwierzęta Budowa komórki: - jądro - chloroplasty - mitochondria - ściana komórkowa + +/– +/– +/– + + + + – + + – + Budowa ciała: - jednokomórkowa - wielokomórkowa - tkankowa + – – + + –/(+) –/(+) + + + + – – + + Sposób odżywiania: - cudzożywny - samożywny + + + + –/(+) + + – + – Sposób oddychania: - beztlenowy - tlenowy + + + + – + + + (+) +
(1 pkt)
Uzupełnij rubryki tabeli w wierszu dotyczącym występowania ściany komórkowej w komórkach różnych grup organizmów. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt) Różnorodność biologiczną można opisywać, stosując wiele kryteriów. Na podstawie informacji z tabeli określ, którą grupę organizmów cechuje największa różnorodność w zakresie wymienionych cech. Odpowiedź uzasadnij.
(1 pkt) Na wybranym przykładzie cech ujawnionych w tabeli przedstaw związek między budową i czynnościami życiowymi grzybów.
(1 pkt) Sposoby oddychania zwierząt oznaczono w tabeli, używając odpowiednio symboli (+), +.
Przedstaw biologiczne uzasadnienie przewagi ilościowej jednego ze sposobów oddychania w świecie zwierząt.
(2 pkt) Organizmy można porządkować według różnych kryteriów.
Przyporządkuj nazwy niżej wymienionych rodzajów zwierząt do grup, z których jedną charakteryzuje wytwarzanie w czasie rozwoju błon płodowych, a drugą zapłodnienie zewnętrzne. Rodzaje zwierząt: gołąb, karp, niedźwiedź, zaskroniec, lis, żaba.
(2 pkt) Zdolność ptaków do lotu wiąże się z wieloma przystosowaniami w ich budowie i fizjologii. Spośród niżej wymienionych cech charakterystycznych dla ptaków wybierz te, które stanowią przystosowanie do lotu i podziel je na przystosowania anatomiczne oraz fizjologiczne (posługuj się oznaczeniami literowymi cech). A – redukcja odcinka ogonowego w kręgosłupie E – różnobarwne upierzenie B – częste usuwanie kału F – podwójne oddychanie C – występowanie wola w przewodzie pokarmowym G – dobry słuch D – odżywianie się różnorodnym pokarmem H – worki powietrzne Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) W tabeli zebrano wyniki pewnych badań dotyczących czterech gatunków żab. Nazwa gatunkowa
Sformułuj prawdopodobny problem badawczy, do rozwiązania którego mogą być wykorzystane wyniki tego doświadczenia. Rodzaj czynnika badanego w czasie rozwoju Rana sylvatica Rana pipiens Rana palustris Rana clamitans Optymalna temperatura wody w czasie rozwoju 10oC 12oC 15oC 25oC Dolna granica tolerancji termicznej 2,5oC 6oC 7oC 11oC Górna granica tolerancji termicznej 24oC 28oC 30oC 35oC
(2 pkt) Tkankę miękiszową dzieli się na kilka rodzajów w zależności od pełnionych funkcji. Na przykładzie dwóch rodzajów miękiszu (podaj ich nazwy) przedstaw dla każdego z nich charakterystyczną cechę budowy i związaną z nią pełnioną funkcję.
(2 pkt) Rysunki ilustrują modyfikacje organów wegetatywnych roślin na przykładzie cebuli (Allium cepa) i kaktusa (Echinocactus ornatus).
Wyjaśnij, na czym polegają przystosowania tych roślin do określonych warunków środowiska, związane z wykształceniem zmodyfikowanych liści (wskazanych na rysunkach). Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt) Wykres ilustruje przebieg absorpcji i transpiracji wody w ciągu doby. Wykorzystując dane z wykresu, wyjaśnij: – czy o godzinie 1500 bilans wodny rośliny jest dodatni czy ujemny, – od której godziny podlewanie roślin zapewnia utrzymanie właściwego bilansu wodnego.
| Rodzaj rośliny | Średnia z obu stron liścia | Średnia na stronie liścia | |
|---|---|---|---|
| górnej | dolnej | ||
| Lucerna | 15350 | 16900 | 13800 |
| Jabłoń | 14700 | 0 | 29400 |
(2 pkt) W tabeli zebrano wyniki obserwacji mikroskopowych dotyczące rozmieszczenia i liczby aparatów szparkowych na cm2 liści różnych roślin. Liczba aparatów szparkowych na cm2 Interpretując dane z tabeli, określ, który rodzaj rośliny z takiej samej powierzchni liści (w zbliżonych warunkach) wyparuje więcej wody, mimo że obie rośliny posiadają zbliżoną średnią liczbę aparatów szparkowych przypadającą na cm2 liścia. Wyjaśnij, dlaczego tak się dzieje. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) Poniżej w uproszczony sposób zilustrowano wyniki pewnego doświadczenia.
Sformułuj wniosek na podstawie analizy przedstawionych graficznie wyników doświadczenia.
(2 pkt) W tabeli umieszczono przykładowe wartości dla dwóch rodzajów roślin, dotyczące wzrostu i intensywności fotosyntezy przy różnej intensywności światła.
Wskaż dwa sformułowania, których treść nie jest poprawną interpretacją przedstawionych danych. A. Niecierpek i groch różnie reagują na światło o takiej samej intensywności. B. Intensywność wzrostu u obu gatunków roślin jest podobna. C. Im większa intensywność fotosyntezy, tym szybszy wzrost obu roślin. D. Wzrost intensywności światła nie zawsze zwiększa intensywność fotosyntezy obu roślin. E. Im mniejsza intensywność światła, tym mniejsza intensywność wzrostu obu roślin. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II Intensywność światła w % Fotosynteza (netto) µmole CO /m2/sek 2 Wzrost mm/godz Niecierpek Groch Niecierpek Groch 100 11 18 0,9 1,8 50 14 16 0,98 1,1 25 8 10 0,73 0,63 10 6 4 0,64 0,38 5 5 1 0,43 0,09
(2 pkt) Wykorzystując dane z tabeli w poprzednim zadaniu, zilustruj wykresem słupkowym wpływ intensywności światła na wzrost niecierpka.
(2 pkt) Wykres ilustruje wrażliwość różnych części roślin na stężenie hormonów wzrostu (auksyn).
Porównaj wpływ stężenia auksyn 10 –6 na wzrost łodygi i pędów bocznych. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) Poniższy uproszczony zapis dotyczy biosyntezy białka w komórce. transkrypcja translacja DNA RNA białko Spośród przedstawionych sformułowań wskaż to, które prawidłowo uzupełnia informacje zilustrowane schematem. A. Cząsteczki DNA przed transkrypcją ulegają samopowieleniu. B. Synteza RNA odbywa się tylko na jednej nici DNA. C. Synteza polipeptydów tworzących białka odbywa się w jądrze komórkowym. D. W translacji uczestniczy dwuniciowy RNA.
(2 pkt) Przedstawione krzyżówki ilustrują dziedziczenie barwy kwiatów (fenotypów) u dwóch różnych gatunków roślin. Krzyżówka 1. Krzyżówka 2. P: kwiaty czerwone X kwiaty białe P: kwiaty czerwone X kwiaty białe F1: kwiaty różowe F1: kwiaty czerwone
Wyjaśnij, dlaczego mimo takich samych barw kwiatów u form rodzicielskich (homozygotycznych) osobniki potomne z krzyżówki 1. wytwarzają kwiaty różowe, a z krzyżówki 2. – czerwone.
(2 pkt) W wyniku nieprawidłowego przebiegu mejozy powstały dwa rodzaje plemników. Jedne zawierały oba chromosomy płci (X i Y), drugie nie zawierały żadnego z nich.
Zapisz symbolami możliwe składy zygot pod względem chromosomów płci po połączeniu każdego rodzaju plemnika z prawidłowo wytworzoną komórką jajową. Określ rodzaj mutacji, do którego należy zaliczyć zmianę genetyczną zilustrowaną przedstawionym przykładem. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt) Poniżej przedstawiono pączkowanie stułbi i jeden ze sposobów rozmnażania się poziomki.
(2 pkt) Na podstawie poniższego tekstu określ dwie cechy bakterii, które sprawiają, że te organizmy wykorzystywane są na skalę przemysłową w procesach biotechnologicznych (nie cytuj sformułowań z tekstu). Biotechnologia wykorzystuje dla celów przemysłowych techniki stosowane w biologii molekularnej. Najczęściej jest nią inżynieria genetyczna. Dzięki niej można skłonić proste organizmy jednokomórkowe do produkcji na dużą skalę potrzebnych człowiekowi białek. Obiektem często wykorzystywanym przez biotechnologów są organizmy prokariotyczne – bakterie. Te mikroskopijnej wielkości organizmy, występujące w całej biosferze, między innymi nie mają wykształconego jądra komórkowego, plastydów i mitochondriów. Niektóre bakterie dzielą się nawet kilka razy w ciągu godziny.
(2 pkt) Po przeczytaniu tekstu (opracowanego na podstawie artykułu z poczytnego tygodnika) – niezależnie od swoich poglądów – sformułuj dwa argumenty popierające badania nad przekształcaniem dojrzałych komórek skóry w komórki macierzyste. Uczeni od dawna starają się znaleźć źródło zastępczych tkanek i narządów dla chorych ludzi. Wykonano wiele obiecujących doświadczeń z tzw. embrionalnymi komórkami macierzystymi. Eksperymenty te wywołują jednak silny sprzeciw natury etycznej. W 2001 roku podano informację, że zespołowi (jego trzon stanowili uczeni, którzy sklonowali owieczkę Dolly) udało się przeprogramować w pełni dojrzałe komórki zwierząt. Prawdopodobnie za pomocą odpowiedniej substancji chemicznej uczeni zmusili dojrzałe komórki skóry bydlęcej do przekształcenia się w komórki macierzyste. Komórki te następnie skierowane na inną drogę rozwoju przekształciły się w komórki serca. Gdyby udało się eksperyment powtórzyć z komórkami ludzkiej skóry, może bylibyśmy świadkami przełomu w poszukiwaniach indywidualnego magazynu części zamiennych dla każdego z nas. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) Rysunki przedstawiają profile czaszek różnych form w ewolucji człowiekowatych.
(2 pkt) Współczesna nauka traktuje ewolucję nie jako ciąg zmian postępowych, prowadzących od form gorszych do lepszych, lecz jako historię dostosowywania się (adaptacji) organizmów do środowiska, w którym żyją.
Określ, który ciąg rysunków (A czy B), według współczesnej koncepcji, odzwierciedla przebieg ewolucji koniowatych oraz wyjaśnij, co oznaczono na schemacie literami X. Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt) W otaczającym nas środowisku przyrodniczym można wyróżnić wiele tworzących go elementów.
Określ kryterium i uporządkuj według niego przedstawione niżej elementy środowiska przyrodniczego, posługując się ich oznaczeniami literowymi. A. populacja, B. ekosystem, C. osobnik, D. biocenoza, E. biosfera.
(2 pkt) Wykorzystując informacje z poniższego tekstu,
określ czynnik sprzyjający rozprzestrzenianiu się pasożytów. Odpowiedź uzasadnij. W stadach zebr i antylop w Afryce jest większe zagrożenie wystąpienia epidemii niż wśród dużych ssaków kopytnych, żyjących pojedynczo w puszczach tropikalnych. W przypadku ludzi na przykład epidemie grypy to zjawisko typowo miejskie.
(2 pkt) Interpretując informacje z poniższego tekstu, wyjaśnij, dlaczego wprowadzenie do Jeziora Wiktorii populacji okonia może doprowadzić do naruszenia równowagi biocenotycznej w tym ekosystemie. Nieodpowiedzialna działalność człowieka w przyrodzie może doprowadzić do naruszenia równowagi. Na przykład do Jeziora Wiktorii (Afryka), charakteryzującego się ogromną różnorodnością ryb z rodziny pielęgnicowatych (wielkość ryb 20 – 40 cm), wprowadzono okonia nilowego, drapieżnika (ostatnie ogniwo w łańcuchach pokarmowych) osiągającego 2 m długości. Okoń poza pielęgnicami żywi się krewetkami i mniejszymi okazami własnego gatunku (jest kanibalem).