Arkusz maturalny
Biologia2005INNEformuła starszaPOBIERZ
Zadanie 29.
2 pkt(2 pkt) Z powyższego tekstu podaj numery dwóch zdań, które definiują metabolizm.
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(2 pkt) Z powyższego tekstu podaj numery dwóch zdań, które definiują metabolizm.
(1 pkt) W zdaniu III wymieniono jedną z właściwości enzymów. Przedstaw jej wpływ na przebieg reakcji metabolicznych.
(1 pkt)
Sformułuj hipotezę, wyjaśniającą opisane w zdaniu VI następstwo uwolnienia enzymów z lizosomów do cytoplazmy. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 3 Biologia – grudzień 2005 r.
(2 pkt)
Podaj nazwy i litery, którymi oznaczono na rysunku dwa składniki plazmatyczne komórki, z których jeden jest związany z procesem katabolicznym, a drugi – z syntezą glikoprotein.
(1 pkt) Organellum oznaczone na rysunku literą c posiada w swojej budowie cechę, stanowiącą przystosowanie do wymiany substancji z cytoplazmą. Podaj nazwę tego organellum oraz cechę jego budowy.
(2 pkt) W organellum oznaczonym na rysunku komórki roślinnej literą d zachodzą różne przemiany. Jedną z nich schematycznie przedstawiono poniżej. Na podstawie powyższych informacji określ zmianę poziomu energetycznego i stopnia utlenienia produktu (Y) tej przemiany w stosunku do substratu (X).
(2 pkt) Zakreśl znakiem X literę P, jeżeli odpowiedź w tym wierszu tabeli jest prawdziwa, jeżeli jest fałszywa – zakreśl literę F.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | 1. określony substrat organiczny | ||
| 2 | 2. ADP i P (fosforan nieorganiczny) i | ||
| 3 | 3. tlen, jako ostatni akceptor wodoru w łańcuchu oddechowym |
(2 pkt) Poniższymi wykresami zilustrowano wpływ temperatury na intensywność fotosyntezy i oddychania komórkowego u pewnego gatunku roślin, mierzoną w różnych jednostkach umownych.
(2 pkt) Różnorodność biologiczna, czyli rozmaitość form oraz struktur żywej materii, jest efektem uzewnętrzniania się informacji genetycznej organizmów. Pełny zakres różnorodności jeszcze nie został poznany. Na Ziemi jest co najmniej 10 tys. typów ekosystemów (lądowych i wodnych), w których żyje prawdopodobnie 5 – 30 mln gatunków. Poznanych i opisanych jest tylko około 1,5 mln gatunków.
Określ dwa rodzaje (aspekty) różnorodności biologicznej organizmów przedstawione w powyższym tekście. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 5 Biologia – grudzień 2005 r.
(1 pkt) Jednym z systemów stosowanych w klasyfikacji organizmów jest system pięciu królestw. Poniżej przedstawiono schematycznie cztery organizmy (bez zachowania proporcji wielkości), z których każdy należy do innego królestwa.
(2 pkt) Bakterie występują w całej biosferze.
Przedstaw dwie wybrane cechy bakterii, sprzyjające rozpowszechnianiu się tej grupy organizmów w biosferze.
(2 pkt) Przez długi czas grzyby zaliczano do roślin. Różnią się od nich jednak wieloma cechami i dlatego wydzielono je w odrębne królestwo. Spośród wymienionych niżej cech budowy i funkcji organizmów wypisz (stosując a) dwie cechy roślin różniące je od grzybów. b) dwie cechy grzybów różniące je od roślin. Cechy budowy i funkcji organizmów A. Budują je komórki nieposiadające ukształtowanego jądra. B. Są zbudowane z komórek eukariotycznych. C. Celuloza jest głównym składnikiem ich ścian komórkowych. D. Ściany ich komórek są zbudowane przeważnie z chityny. E. Organizmy te magazynują głównie skrobię. F. Organizmy te są wyłącznie cudzożywne. G. Mogą rozmnażać się przez zarodniki. 6 Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania Biologia – grudzień 2005 r.
(2 pkt) Częstość występowania grup krwi jest różna w różnych populacjach. Kilka przykładów zawarto w poniższej tabeli. Na jednym układzie współrzędnych w formie diagramu słupkowego zobrazuj porównanie częstości występowania poszczególnych grup krwi u Finów i Eskimosów. Populacja Grupa krwi (%) 0 A B AB Anglicy 46,7 41,7 8,6 3,0 Finowie 34,1 41,0 18,0 6,9 Polacy 33,4 38,5 19,5 8,6 Arabowie 33,8 36,8 18,4 10,8 Eskimosi 54,2 38,5 4,8 2,0
(2 pkt) Różnice w budowie organów roślin mają związek z funkcjami pełnionymi przez te organy.
Wykaż słuszność powyższego stwierdzenia na przykładzie skórki korzenia i liścia roślin okrytonasiennych. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 7 Biologia – grudzień 2005 r.
(2 pkt) Organizmy mogą rozmnażać się wegetatywnie, bezpłciowo i płciowo.
Porównaj wpływ rozmnażania płciowego i wegetatywnego na różnorodność potomstwa, uwzględniając istotę (naturę biologiczną) tych procesów.
(2 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono dane dotyczące wybranych cech różnych ssaków.
Sformułuj przykład problemu badawczego, do rozwiązania którego można wykorzystać dane zebrane w tabeli oraz wniosek, wynikający z interpretacji tych danych. Rodzaj zwierząt Okres ciąży (dni) Masa osobnika dorosłego (kg) Dzik 126 200 Koń 336 700 Lis 52 10 Słoń 600 5700 Żubr 290 1000
(2 pkt) Dla zbadania wpływu głębokości siewu na kiełkowanie nasion pewnego gatunku rośliny a) nasiona (niezależnie od wielkości) wysiane na różnych głębokościach kiełkują niejednocześnie, b) z nasion posianych głęboko tylko nasiona duże wytwarzają siewki, c) z nasion posianych płytko tylko nasiona małe wytwarzają siewki.
Przedstaw słownie lub w formie schematycznego rysunku propozycję doboru wielkości nasion i sposobu ich rozmieszczenia (w jednym pojemniku z glebą) do doświadczenia, umożliwiającego równoczesne sprawdzenie słuszności wszystkich powyższych hipotez. 8 Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania Biologia – grudzień 2005 r.
(2 pkt) Poniżej przedstawiono jeden z przykładów przejawu różnorodności organizmów w świecie zwierząt (ssaki z rodziny psowatych). A. Piesiec (żyje w rejonach arktycznych) B. Lis (pospolity w strefie umiarkowanej) C. Fenek (mieszkaniec terenów pustynnych strefy gorącej, podzwrotnikowej) a) sformułuj prawidłowość, której przejawem jest zróżnicowanie wielkości uszu u przedstawionych zwierząt, b) podaj znaczenie przystosowawcze tej cechy do środowiska życia przedstawionych zwierząt.
(2 pkt) Rys. A Rys. B Rys. C Rośliny o liściach przedstawionych na rysunku B powstają w wyniku krzyżowania się w warunkach eksperymentalnych osobników o liściach takich, jak na rysunkach A i C. Forma B jest płodna i krzyżuje się z formami rodzicielskimi A i C, które mają w naturze odmienne zasięgi geograficzne, nieco na siebie zachodzące. Tam, gdzie formy A i C występują obok siebie, licznie występują także mieszańce B. Na podstawie analizy powyższych informacji ustal, czy rośliny o liściach takich, jak na rysunkach A i C należą do jednego czy dwóch gatunków. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 9 Biologia – grudzień 2005 r.
(1 pkt) k K Gamety osobnika zawierającego w komórkach macierzystych parę chromosomów taką, jak przedstawiona obok na schematycznym rysunku, mogą zawierać różne kombinacje genów, ale nigdy Kk lub Nn (pomijając N n mutacje).
Wyjaśnij, wykorzystując treść prawa Mendla, dlaczego w składzie opisanych gamet nie mogą być obecne kombinacje genów Kk lub Nn.
(2 pkt) Poniższymi rysunkami w sposób schematyczny przedstawiono owoce pewnej rośliny ozdobnej wytwarzane przez osobniki, zawierające w komórkach różną liczbę chromosomów.
Podaj nazwę mutacji genomowej (chromosomowej) zilustrowanej rysunkami B i C oraz określ jedną z prawdopodobnych przyczyn powstawania tego rodzaju mutacji.
(2 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono krótką charakterystykę rodzajów doboru naturalnego. Zakreśl znakiem X literę P, jeżeli odpowiedź w tym wierszu tabeli jest w pełni
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Dobór stabilizujący faworyzuje cechy o wartościach średnich dla danej populacji, a eliminuje wartości skrajne. Działa w obrębie populacji, które osiągnęły wysoki stopień przystosowania w niestabilnym środowisku. Prowadzi do zmian ewolucyjnych. | ||
| 2 | Dobór stabilizujący faworyzuje cechy o wartościach średnich dla danej populacji, a eliminuje wartości skrajne. Działa w obrębie populacji, które osiągnęły wysoki stopień przystosowania w stabilnym środowisku. Nie prowadzi do zmian ewolucyjnych. |
(1 pkt)
Zaznacz odpowiedź (spośród A, B, C, D), która zawiera numery prawdziwych stwierdzeń sformułowanych wyłącznie na podstawie tekstu I. I. Europejczycy i Azjaci pochodzą z tej samej linii rozwojowej potomków Afrykanów. II. Potomkowie Afrykanów opanowali Azję wcześniej niż Australię. III. Amerykanie nie są bezpośrednimi potomkami Afrykanów. IV. Wszyscy ludzie mają wspólnych przodków pochodzących z Afryki. V. Mutacja M168 umożliwia śledzenie wędrówki naszych przodków.
(2 pkt) Na podstawie tekstu I i II porównaj informacje dotyczące miejsca narodzin gatunku ludzkiego oraz czasu rozpoczęcia kolonizacji Ziemi przez naszych przodków. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 11 Biologia – grudzień 2005 r.
(2 pkt) Modyfikacje genetyczne organizmów można wykorzystać w różny sposób. Na przykład tworzy się transgeniczne rośliny dla poprawy ich wartości odżywczych lub dla ochrony roślin przed szkodnikami. W jednym z polskich tygodników w połowie 2003 roku zamieszczono informację, że australijscy badacze zamierzają wprowadzić do populacji karpia zmienione geny, aby doprowadzić do wyginięcia w Australii karpia sprowadzonego z Europy. Europejska odmiana karpia hodowlanego stała się w Australii zagrożeniem dla wielu innych gatunków ryb oraz roślin wodnych. Doświadczenie proponowane przez naukowców byłoby pierwszą próbą świadomego i celowego wyeliminowania gatunku za pomocą modyfikacji genetycznych. Na razie naukowcy sprawdzają skuteczność metody w warunkach laboratoryjnych. Niezależnie od swoich poglądów sformułuj po jednym argumencie za i przeciw takim eksperymentom naukowców, jak opisane powyżej.
(2 pkt) Poniższe informacje dotyczą zanieczyszczenia atmosfery siarką. Bilans importu i eksportu zanieczyszczeń atmosfery siarką dla Polski i wybranych krajów europejskich w 1991 r. (w setkach ton czystej siarki) (wg GUS 1994) Zawartość siarki ogólnej w igłach sosny zwyczajnej (Wg Informacji o realizacji ustawy o ochronie i kształtowaniu środowiska w 1988 r.) 1 – zawartość siarki do 0,09% S, 2 – zawartość siarki od 0,091 do 0,120% S, 3 – zawartość siarki od 0,121 do 0,150% S, 4 – zawartość siarki powyżej 0,150% S. Interpretując przedstawione dane, podaj dwie prawdopodobne przyczyny takiego, jak na mapce rozmieszczenia zanieczyszczeń siarką w Polsce. 12 Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania Biologia – grudzień 2005 r. Kraj Import Eksport Austria Belgia Bułgaria Czechy Dania Finlandia Francja Niemcy Węgry Włochy Holandia Norwegia Rumunia Hiszpania Szwecja Szwajcaria Turcja Ukraina 10 36 12 732 38 3 81 2191 170 39 23 1 91 18 6 4 1 152 67 7 43 251 51 86 49 391 117 67 18 54 183 4 188 8 52 785 Razem 3608 2421
(2 pkt) Organizmy mają swój zakres tolerancji w odniesieniu do oddziaływujących na nie czynników środowiska. Poniżej przedstawiono tolerancję temperatury przez jeden z gatunków zwierząt wodnych. a) opisz funkcjonowanie organizmów tego gatunku w jego optimum termicznym. b) na osi poziomej zaznacz i podpisz zakres tolerancji temperatury dla tego gatunku.
(2 pkt) Materia i energia są podstawą funkcjonowania każdego ekosystemu.
Wyjaśnij, dlaczego funkcjonowanie ekosystemu samowystarczalnego i zrównoważonego wymaga stałego dopływu energii, a nie wymaga dopływu materii. Materiał pomocniczy do doskonalenia nauczycieli w zakresie diagnozowania, oceniania i egzaminowania 13 Biologia – grudzień 2005 r.
| 4 | 4. mitochondria z odpowiednimi enzymami |
| 3 | Dobór kierunkowy faworyzuje jedno optimum, które nie pokrywa się ze średnią wartością cechy w danej populacji. Działa w warunkach progresywnie zmieniającego się środowiska i prowadzi do osiągnięcia nowego stanu przystosowania populacji. |
| 4 | Dobór rozrywający faworyzuje jednocześnie więcej niż jedno optimum wartości cechy, ale nie eliminuje form pośrednich, co w skrajnym przypadku może doprowadzić do rozbicia populacji na odrębne grupy, a nawet może dojść do powstania nowych gatunków. |