Arkusz maturalny
Biologia2008INNEformuła 2007POBIERZ
Zadanie 1.
2 pkt(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę komórki nerwowej (neuronu).
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę komórki nerwowej (neuronu).
| Element budowy | Nazwa | Funkcja |
|---|---|---|
| X | ||
| Y |
(2 pkt) Oko jest narządem zmysłu zbudowanym z takich elementów, które w zmieniających się warunkach otoczenia umożliwiają organizmowi prawidłowe widzenie różnych obiektów.
Podaj nazwę elementu budowy oka, który jest zdolny do adaptacji oraz określ, na czym ta adaptacja polega. Nazwa elementu budowy ............................................................................................................ Adaptacja .....................................................................................................................................
(2 pkt) Wśród naczyń krwionośnych wyróżnia się tętnice, żyły i naczynia włosowate. Wpisz do tabeli podane poniżej określenia (lub ich oznaczenia cyfrowe) tak, by poprawnie charakteryzowały tętnicę i żyłę. 1. – ma zastawki, 2. – ma grubą warstwę mięśniową, 3. – wytrzymuje wysokie ciśnienie, 4 –doprowadza krew do serca, 5. – odprowadza krew z serca, 6. – zapobiega cofaniu się krwi. Przykładowy zestaw zadań z biologii
| Struktura | Kierunek przepływu krwi | Cecha budowy | Znaczenie cechy w transporcie krwi |
|---|---|---|---|
| Tętnica | |||
| Żyła |
(2 pkt) W tabeli porównano cechy trzech rodzajów tkanek mięśniowych, oznaczonych jako I, II i III.
Podaj, w której z kolumn (I, II lub III) opisano tkankę mięśniową: Cecha I II III Kształt włókna / komórki tkanki mięśniowej cylindryczny, rozgałęziony cylindryczny wrzecionowaty Liczba jąder komórkowych kilka wiele jedno Skurcz niezależny od woli zależny od woli niezależny od woli
(2 pkt) Za odczuwanie głodu lub sytości odpowiadają ośrodki nerwowe znajdujące się w podwzgórzu, zaznaczone na schemacie jako A i B. a) bodziec, który uaktywnia ośrodek A, b) reakcję, jaką wyzwala działanie tego ośrodka. a) Bodziec – .................................................................................. b) Reakcja – .................................................................................. 4 Przykładowy zestaw zadań z biologii
(1 pkt)
Uzupełnij poniższe zdanie tak, by poprawnie opisywało proces filtracji, wpisując trzy krew, limfa, białko, glukoza, pierwotny, ostateczny Filtracja polega na przenikaniu substancji drobnocząsteczkowych, m.in. wody, ........................................., mocznika z ..................................... do wnętrza torebki kłębuszka naczyniowego (Bowmana), w wyniku czego powstaje mocz ............................................... spływający do kanalika.
(1 pkt)
Określ, widoczną na schemacie, cechę budowy ciałka nerkowego, która przyczynia się do wzrostu ciśnienia krwi w kłębuszku.
(1 pkt) Skład moczu i jego ilość zależy m.in. od stanu fizjologicznego organizmu. Mocz zdrowego człowieka ma zabarwienie żółte lub bursztynowe a jego średnia dobowa ilość w normalnych warunkach wynosi około 1500 ml. Około połowę rozpuszczonych w moczu substancji stanowi mocznik. Oprócz niego w moczu znajdują się określone ilości m.in.: kwasu moczowego, kreatyniny, soli mineralnych oraz barwników, np. urobilinogenu. Przeanalizuj tekst i uzasadnij, posługując się jednym argumentem, że wynik badania laboratoryjnego moczu może być źródłem informacji o stanie zdrowia człowieka. Przykładowy zestaw zadań z biologii 5
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę układu oddechowego człowieka. a) Wpisz (obok liter od A do D), nazwy zaznaczonych na rysunku elementów budowy układu oddechowego. b) Podaj nazwę procesu zachodzącego w płucach. Informacja do zadań nr 10 i 11. Główną przyczyną zgonów w Polsce są choroby układu krążenia, takie jak zawał serca (martwica fragmentu mięśnia sercowego) i udar mózgu. Większość z nich jest konsekwencją miażdżycy. Złogi tłuszczu, głównie cholesterolu, osadzające się na ścianach naczyń krwionośnych, powodują ich twardnienie i utrudniają, a czasem uniemożliwiają przepływ krwi. Przez właściwe postępowanie możemy w znacznym stopniu zmniejszyć ryzyko zachorowania na choroby serca i naczyń. Lekarze zalecają między innymi stosowanie odpowiedniej diety – ograniczenie spożycia tłuszczów zwierzęcych, aktywny tryb życia – regularne ćwiczenia fizyczne.
(1 pkt)
Wyjaśnij związek między miażdżycą naczyń wieńcowych a zawałem serca.
(1 pkt) Wypisz z tekstu jedno z zaleceń lekarzy i uzasadnij, w jaki sposób jego przestrzeganie zapobiega miażdżycy. 6 Przykładowy zestaw zadań z biologii
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono procentowy udział głównych grup krwi z określonym czynnikiem Rh w pewnej populacji.
Narysuj diagram słupkowy (w układzie współrzędnych), przedstawiający sumaryczny udział każdej z głównych grup krwi (A, 0, B i AB) w tej populacji.
(1 pkt) Choroby przenoszone drogą płciową są poważnym problemem współczesnej medycyny.
Podaj po jednym przykładzie chorób, wirusowej i bakteryjnej, przenoszonych drogą płciową. Przykładowy zestaw zadań z biologii 7
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono w uproszczeniu współdziałanie układów umożliwiające X oznacza proces zachodzący w układzie pokarmowym, Y oznacza proces zachodzący w układzie oddechowym. a) Podaj nazwy procesów oznaczonych na schemacie jako X i Y. X .......................................................................... Y .......................................................................... b) Opisz na podstawie schematu rolę, jaką spełnia układ krwionośny dla komórkowej przemiany materii.
(2 pkt) Stres jest czynnikiem zaburzającym homeostazę i uruchamiającym szereg reakcji organizmu. napięcie mięśni, przyspieszony oddech, pocenie się, rozszerzenie źrenic, rozkład glikogenu w wątrobie, zwężenie naczyń skórnych – zblednięcie. Spośród wymienionych powyżej objawów stresu wypisz te dwa, które umożliwiają komórkom wytworzenie większej ilości energii niezbędnej organizmowi w pokonaniu stresu. 8 Przykładowy zestaw zadań z biologii
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono zmiany zachodzące podczas cyklu owulacyjno-menstruacyjnego kobiety niekończącego się ciążą.
Opisz, na podstawie schematu, zmiany zachodzące w jajniku i macicy od momentu jajeczkowania do krwawienia miesiączkowego włącznie. Zmiany w jajniku – ...................................................................................................................... Zmiany w macicy – ......................................................................................................................
(2 pkt) W przewodzie pokarmowym człowieka działają enzymy trawienne, na przykład: pepsyna, trypsyna, lipaza trzustkowa, amylaza ślinowa, amylaza trzustkowa. Wypisz spośród wymienionych enzymów ten, który trawi tłuszcze, i podaj nazwę odcinka przewodu pokarmowego, w którym działa ten enzym. Nazwa enzymu .............................................
(1 pkt) Bulimia jest jedną z form zaburzeń wpływających na sposób odżywiania się człowieka.
Podaj, na czym polega zaburzenie w odżywianiu się u osób z bulimią. Przykładowy zestaw zadań z biologii 9
(2 pkt) Poszczególne odcinki przewodu pokarmowego człowieka mają cechy wspólne, ale posiadają również swoiste cechy związane z przystosowaniem do pełnionych funkcji.
Porównaj wybrane cechy przełyku i żołądka, wstawiając w odpowiednie komórki tabeli znak „+”, jeżeli dana cecha występuje, lub "-", jeżeli nie występuje. Swoista cecha adaptacyjna Przełyk Żołądek Środowisko wewnętrzne o pH silnie kwaśnym Cylindryczny kształt Obecność mięśni okrężnych i podłużnych, umożliwiających wykonywanie ruchów robaczkowych Obecność komórek gruczołowych, wytwarzających enzymy trawienne
(3 pkt) W tabeli przedstawiono procent osób z niedowagą w poszczególnych przedziałach wiekowych w Polsce w roku 1996. Dane zaokrąglono do liczb całkowitych. a) Podaj przedział wiekowy, w którym niedowaga występuje najrzadziej: ...................... b) Podaj najbardziej prawdopodobną przyczynę niedowagi u osób w przedziałach 25-29 lat ....................................................................................................................................... 80 i więcej lat .............................................................................................................................. 10 Przykładowy zestaw zadań z biologii Przedziały wiekowe Procent osób z niedowagą Procent osób z niedowagą w całej populacji (wartość średnia) 15-24 28 ≈ 11 25-29 13 30-34 10 35-39 7 40-44 5 45-49 4 50-54 4 55-59 4 60-64 3 65-69 4 70-74 6 75-79 9 80 i więcej 11
(2 pkt) Jedną z metod wykrywania chorób genetycznych u rozwijającego się płodu jest analiza kariotypu (zestawu chromosomów w komórce somatycznej o charakterystycznej liczbie i morfologii) w komórkach pobranych z wód płodowych.
Podaj nazwę jednej choroby, którą można zdiagnozować podaną metodą, oraz określ, na czym polegają zmiany w kariotypie dziecka chorego na tę chorobę, umożliwiające jej rozpoznanie.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono dwa etapy ekspresji informacji genetycznej w komórce eukariotycznej.
Uzupełnij tabelę, wypisując ze schematu procesu I etapu procesu i jego produktu, II etapu procesu i jego produktu.
| Etap | Produkt |
|---|---|
| I ....................................... | |
| II ...................................... |
(3 pkt) Grupy krwi u człowieka uwarunkowane są występowaniem alleli wielokrotnych: IA, IB, i. Matka z grupą krwi 0 wskazała jako ojca swojego dziecka o grupie 0 – mężczyznę, który ma grupę krwi AB. a) Zapisz genotyp matki i wskazanego przez nią mężczyzny. b) Określ, czy wskazany mężczyzna może być ojcem tego dziecka. Uzasadnij odpowiedź zapisem odpowiedniej krzyżówki. Przykładowy zestaw zadań z biologii 11
(2 pkt) W ostatnich latach często pojawiają się informacje o zmniejszaniu się różnorodności biologicznej w tempie grożącym zachwianiem równowagi czy wręcz wystąpieniem katastrofy ekologicznej. Główną przyczyną tego zagrożenia jest działalność człowieka, który jednocześnie od lat stara się chronić przyrodę.
Wybierz dwa działania człowieka (spośród podanych poniżej) i przedstaw ich wpływ na różnorodność biologiczną. wypalanie traw, chemizacja rolnictwa, tworzenie parków narodowych, wycinanie lasów 1. Działanie człowieka ...........................................................................; wpływ tego działania: 2. Działanie człowieka ...........................................................................; wpływ tego działania:
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono sieć zależności pokarmowych w morzu.
Podaj nazwę zwierzęcia, które w przedstawionej na schemacie sieci zależności 12 Przykładowy zestaw zadań z biologii
(1 pkt) Dla populacji gawronów, występujących w oddaleniu od miast i wysypisk śmieci główne źródło pokarmu stanowi fauna bezkręgowców glebowych, których obfitość i różnorodność maleje wraz ze wzrostem zanieczyszczenia gleby.
Wyjaśnij, dlaczego korzystniejsze dla zdrowia jest spożywanie warzyw pochodzących z pól, na których żerują gawrony.
(2 pkt) Na wykresie przedstawiono emisję SO2 przy produkcji cynku (Zn) w pewnej hucie w latach 1989-2002. a) określ tendencję zmian w wielkości emisji SO2 oraz produkcji cynku w latach 1989- 1991. b) podaj prawdopodobną przyczynę zmian w emisji SO2 w latach 1992-2002 w porównaniu z okresem 1989-1991. Przykładowy zestaw zadań z biologii 13