Arkusz maturalny
(1 pkt)
Przyporządkuj wymienionym przykładom białek (A-C) odpowiednie struktury (1.-4.), w których występują w organizmie człowieka. A. Miozyna Krew B. Kolagen 2. Włosy i paznokcie C. Albuminy 3. Mięśnie 4. Kości i chrząstki A …………… B …………… C ……………
(1 pkt) Nabłonek migawkowy to rodzaj nabłonka, którego komórki posiadają liczne rzęski. Ich poruszanie pozwala na transport substancji oraz usuwanie ciał obcych.
Podaj przykład narządu człowieka, w którym występuje nabłonek migawkowy i określ funkcję tego nabłonka w danym narządzie. Nazwa narządu Funkcja nabłonka migawkowego
(1 pkt) Tkankę nerwową tworzą obok komórek nerwowych, czyli neuronów także komórki glejowe, np. lemocyty. Na rysunku przedstawiono fragment tkanki nerwowej.
Określ liczbę komórek nerwowych i glejowych, przedstawionych na rysunku. liczba neuronów ............, liczba komórek glejowych .............. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(3 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę dolnych dróg oddechowych człowieka i pojedynczą chrząstkę pierścieniowatą, budującą tchawicę a) Podaj nazwę i funkcję narządu oznaczonego X na rysunku. 1. odruchem kaszlu .................................................................................................................... 2. położeniem przełyku ..............................................................................................................
(3 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę stawu.
Podaj nazwy elementów oznaczonych na rysunku X i Y oraz określ ich wspólną rolę w funkcjonowaniu stawu. X …………………………………………… Y ……………………….....................………... Rola …….………………………………………………………………………………………. 4 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt)
Zaznacz dwa określenia, które charakteryzują mięsień dwugłowy ramienia (biceps).
(2 pkt) Uczeń narysował schemat ilustrujący przepływ powietrza do płuc podczas wdechu, jednak popełnił w nim błędy. nozdrza zewnętrzne → jama nosowa → krtań →gardło → przełyk → tchawica → oskrzela → oskrzeliki → pęcherzyki płucne
Podkreśl na schemacie błędy popełnione przez ucznia. Zapisz właściwy schemat.
(2 pkt) Regulacja wentylacji płuc, czyli częstości i głębokości oddechów, odbywa się za pośrednictwem ośrodka oddechowego, znajdującego się w obrębie centralnego układu nerwowego. Do tego ośrodka docierają impulsy, wysyłane między innymi przez chemoreceptory, występujące w tętnicach szyjnych i aorcie. a) Podaj nazwę części centralnego układu nerwowego, w której znajdują się ośrodki oddechowe, regulujące rytm wdechów i wydechów. b) Podkreśl parametry krwi, które zmieniają się podczas intensywnego wysiłku i stanowią bodziec do zwiększenia wentylacji płuc.
(2 pkt) Na rysunkach przedstawiono budowę naczyń krwionośnych człowieka.
Zaznacz rysunek (A czy B), który ilustruje budowę tętnicy i wymień dwie, widoczne na rysunku cechy budowy, które pozwalają na odróżnienie tętnicy od żyły. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 5 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(3 pkt) Serce człowieka, tak jak wszystkie inne narządy, do prawidłowego funkcjonowania potrzebuje tlenu i substancji odżywczych. Pomimo tego, że serce jest zawsze wypełnione krwią, nie dociera ona bezpośrednio do budujących je komórek, by je odżywić, dostarczyć tlen i odebrać szkodliwe metabolity. Funkcje te spełnia system naczyń wieńcowych serca. a) Określ, na podstawie podanych informacji, rolę żył i tętnic wieńcowych w prawidłowym funkcjonowaniu komórek mięśnia sercowego człowieka. żyły wieńcowe ………………………………………………………………………………….. tętnice wieńcowe………………………………………………………………………………... b) Uwzględniając kierunek przepływu krwi w żyłach i tętnicach wieńcowych serca
podaj, które z nich odchodzą od aorty.
(1 pkt) Faza snu SEM (sen wolnofalowy) charakteryzuje się snem głębokim, podczas którego mięśnie wiotczeją, obniża się ciśnienie krwi, maleje częstotliwość bicia serca i oddechów. Z kolei w fazie REM (sen paradoksalny) mięśnie się napinają, wzrasta ciśnienie krwi oraz częstotliwość bicia serca i oddechów.
Określ, w której fazie (snu głębokiego czy REM) śpiący może mówić przez sen. Odpowiedź uzasadnij.
(3 pkt) Mechanizmy odporności nieswoistej chronią organizm człowieka przed różnymi drobnoustrojami. Odporność nieswoista wynika z naturalnych barier ochronnych. a) Zaznacz krwinki, które działają wyłącznie w obrębie mechanizmów odporności nieswoistej. b) Podaj dwa przykłady mechanizmów odporności nieswoistej, związanych z funkcjonowaniem układu pokarmowego. 6 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt) Wydzielanie śliny i soku żołądkowego u człowieka odbywa się odruchowo pod ścisłą kontrolą układu nerwowego. Już sama obecność pożywienia w ustach stymuluje ślinianki i żołądek do produkcji ich wydzielin. Jest to reakcja, która zachodzi w wyniku impulsu przekazywanego za pośrednictwem nerwu błędnego. Myślenie o pokarmie, który lubimy, także pobudza wydzielanie śliny i soku żołądkowego.
Podaj, w którym z wymienionych w tekście przypadków czynność wydzielnicza ślinianek i żołądka jest stymulowana na zasadzie odruchu bezwarunkowego. Odpowiedź uzasadnij.
(3 pkt) Poniżej wymieniono gruczoły należące do układu pokarmowego człowieka. 1. ślinianki 2. wątroba 3. trzustka 4. gruczoły żołądkowe 5. gruczoły jelita cienkiego Podanym składnikom pokarmowym przyporządkuj odpowiednie gruczoły (1-5), których wydzielina zawiera enzymy trawiące dany składnik. białka i peptydy ……………… tłuszcze ……………. węglowodany ……………
(1 pkt)
Określ, czy poniższe stwierdzenia, dotyczące układu pokarmowego są prawdziwe. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. P/F 1. Pokarm jest przesuwany w przełyku do żołądka dzięki ruchom perystaltycznym. 2. Żółć i enzymy trzustkowe odprowadzane są do dwunastnicy. 3. Najdłuższym odcinkiem przewodu pokarmowego człowieka jest jelito cienkie.
(1 pkt) Bulimia nerwowa (żarłoczność psychiczna) to choroba, która polega na celowym głodzeniu się, które przerywane jest objadaniem się. Po najedzeniu się chorzy wymuszają wymioty. Zdarza się, że bulimia jest wykrywana przez lekarza badającego gardło lub dentystę.
Wyjaśnij, odnosząc się do składu soku żołądkowego, dlaczego laryngolog lub dentysta mogą wykryć bulimię podczas badania pacjenta. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 7 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) Dietetycy zalecają, aby osoby walczące z nadwagą zjadły dziennie pięć posiłków zamiast trzech.
Podaj dwa argumenty, uzasadniające słuszność takiego zalecenia przy zapobieganiu otyłości.
(2 pkt) Naukowcy z Uniwersytetu Surrey przeprowadzili badania dotyczące wpływu na dzieci tartazyny, czyli E102, jednego z powszechnie stosowanych barwników spożywczych. Dwie grupy dzieci otrzymywały przez określony, dłuższy czas identycznie wyglądające i smakujące napoje, tyle że w jednej grupie stosowano napoje zawierające tartazynę, a w drugiej napoje bez tego barwnika. Badania wykazały, że dzieci, które piły napoje z tartazyną, miały po zakończeniu badania znacznie niższy poziom cynku we krwi w porównaniu z drugą grupą. Cynk jest niezbędny w organizmie do wytwarzania przeciwciał oraz zapewnia prawidłowy stan skóry i błon śluzowych. a) Określ, która grupa dzieci w przedstawionym badaniu stanowiła grupę kontrolną. b) Wyjaśnij, dlaczego spożywanie dużych ilości produktów, zawierających tartazynę może być przyczyną większej podatności na zachorowania w okresie wzmożonych infekcji.
(1 pkt)
Określ, czy informacje, dotyczące roli błonnika w przewodzie pokarmowym, są prawdziwe. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. 8 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014 P/F 1. Jest źródłem energii. 2. Pobudza perystaltykę jelit. 3. Ułatwia wchłanianie tłuszczów z pokarmu.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono przebieg procesu replikacji cząsteczki kwasu dezoksyrybonukleinowego (DNA). a) Zaznacz numery par nici w potomnych cząsteczkach DNA, które w swoim składzie mają taką samą kolejność nukleotydów. B.1. i 4. b) Wyjaśnij znaczenie procesu replikacji DNA w komórkach, które zachowują zdolność do podziałów przez całe życie człowieka.
(1 pkt) Badając cząsteczkę DNA wyizolowaną z pewnego organizmu stwierdzono, że nukleotydy z guaniną stanowią 20% liczby wszystkich nukleotydów.
Uzupełnij poniższą tabelę, wpisując procentowy udział pozostałych zasad azotowych w budowie badanej cząsteczki DNA. DNA A % C % G % T % U % 20 Razem wszystkich zasad = 100%
(1 pkt)
Zaznacz zdanie, które zawiera właściwą informację, określającą, że kod genetyczny jest zdegenerowany. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 9 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt) Pewien polipeptyd składa się z 72 aminokwasów.
Zaznacz minimalną liczbę kodonów w odcinku cząsteczki mRNA, który był matrycą do syntezy tego polipeptydu. Uzasadnij odpowiedź.
(2 pkt) Allel, wywołujący fenyloketonurię, jest recesywny i niesprzężony z płcią. a) Zaznacz, jakie jest prawdopodobieństwo urodzenia chorego dziecka, jeśli zdrowi rodzice mają już syna z objawami tej choroby. b) Wśród wymienionych chorób człowieka zaznacz tę, która jest dziedziczona w ten sam sposób jak fenyloketonuria.
(3 pkt) Daltonizm jest warunkowany przez recesywny allel (d) znajdujący się w chromosomie X. Kobieta prawidłowo rozróżniająca barwy, mająca ojca daltonistę, urodziła córkę, której ojciec także jest daltonistą. a) Zapisz genotyp kobiety i ojca jej dziecka. genotyp kobiety .................................... genotyp ojca dziecka ......................... b) Zapisz krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie
określ, jakie jest prawdopodobieństwo (w%), że dziewczynka nie będzie daltonistką. 10 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt) Jednym z osiągnięć inżynierii genetycznej, mających coraz częstsze zastosowanie w medycynie jest tzw. terapia genowa. Przykładem zastosowania terapii genowej jest leczenie objawów mukowiscydozy. Chorym podaje się, drogą inhalacji, preparaty zawierające kopie prawidłowego genu, którego mutacja jest przyczyną choroby.
Wyjaśnij, dlaczego w przedstawiony sposób można leczyć tylko objawy mukowiscydozy, a nie doprowadzi się do wyleczenia tej choroby.
(2 pkt) Wróble i inne niewielkie ptaki śpiewające często zakładają swe gniazda pomiędzy gałęziami wchodzącymi w skład konstrukcji gniazda bociana białego. Obecność tych dodatkowych budowli jest dla bocianiego gniazda obojętna, wróble zaś uzyskują dobrą lokalizację gniazda, którego odnalezienie przez drapieżnika jest utrudnione. Ponadto wszelkie drapieżniki są odganiane przez gnieżdżące się tam bociany. Zdarza się jednak, że bociany, gdy zlokalizują gniazdo wróbli, wyjadają z nich pisklęta.
Podaj nazwy dwóch opisanych w tekście zależności międzygatunkowych pomiędzy wróblami domowymi a bocianami białymi.
(2 pkt) Pod względem jakości powietrza Polska zajmuje przedostatnie miejsce w Unii Europejskiej. Obecnie trwają prace nad ustawą wprowadzającą zakaz opalania domów i mieszkań węglem oraz innymi paliwami stałymi. Zakaz używania paliw stałych nie będzie dotyczył elektrowni i zakładów przemysłowych, które nadal będą mogły stosować węgiel. Eksperci tłumaczą, że zdecydowana większość z nich stosuje skomplikowane systemy, ograniczające emitowane zanieczyszczenia. W Krakowie, gdzie zanieczyszczenie powietrza jest jednym z najwyższych w kraju, powstał ruch społeczny, który walczy o poprawę jakości powietrza w mieście, prowadząc kampanię na rzecz wprowadzenia zakazu palenia węglem i drewnem w piecach domowych. Działacze ruchu wieszają plakaty i organizują wystawy pod hasłem „Kraków chce oddychać!”, uświadamiając społeczeństwu, jakie skutki niesie tak silnie zanieczyszczenie powietrza oraz, że stałe nim oddychanie jest niebezpieczne dla zdrowia ludzi.
Wymień dwa przykłady substancji, występujących w zanieczyszczonym powietrzu, które pochodzą ze spalania węgla oraz drewna w piecach i określ, w jaki sposób każda z nich negatywnie wpływa na zdrowie człowieka. https://biologhelp.pl .