Arkusz maturalny
Produktem deaminacji (dezaminacji) w ludzkich komórkach są jony amonowe. Powstająca przy ich udziale glutamina (amid kwasu glutaminowego) jest uwalniana do krwi, z którą wędruje do wątroby. Zachodząca w wątrobie deamidacja powoduje ponowne uwolnienie jonów amonowych. Poniżej przedstawiono reakcję syntezy glutaminy z glutaminianu zachodzącą w organizmie człowieka. glutaminian glutamina
Zaznacz właściwe dokończenie zdania wybrane spośród A–B oraz jego poprawne uzasadnienie wybrane spośród 1.–3. Glutamina dla organizmu człowieka jest aminokwasem
Wyjaśnij, dlaczego jony amonowe są transportowane do wątroby w postaci glutaminy. W odpowiedzi uwzględnij właściwości amoniaku oraz sposób jego neutralizacji w organizmie człowieka.
B2.
1 p. – za poprawne zaznaczenie dokończenia zdania i jego uzasadnienia. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające toksyczność jonów amonowych, ich transport w formie związanej we krwi, deamidację w wątrobie i ich neutralizację w cyklu mocznikowym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Jony amonowe są toksyczne dla organizmu (alkalizują środowisko – osocze krwi), dlatego we krwi są przenoszone w postaci związanej / aminokwasu (glutaminy), od którego w wątrobie jony te są ponownie oddzielane i neutralizowane w cyklu mocznikowym.
(0–1) Wakuole w komórkach roślinnych to struktury, których główną funkcją jest magazynowanie wody, soli mineralnych oraz związków organicznych.
Określ, które ze związków chemicznych wymienionych w tabeli mogą być gromadzone w wakuoli komórki roślinnej. Zaznacz T (tak), jeśli ten związek chemiczny występuje w wakuoli komórki roślinnej, albo N (nie) – jeśli w niej nie występuje. 1. białko T N 2. szczawian wapnia T N 3. chlorofil T N
1. – T 2. – T 3. – N
1 p. – za zaznaczenie wszystkich trzech prawidłowych odpowiedzi. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Informacja 1. Antocyjany – grupa rozpuszczalnych w wodzie barwników gromadzonych w wakuolach komórek roślinnych. Występują powszechnie w płatkach kwiatów oraz w owocach, np. borówki czernicy. Rzadziej spotkane są w innych organach roślinnych, np. w liściach kapusty czerwonej. W organach wegetatywnych antocyjany gromadzą się głównie w skórce, gdzie pochłaniają promieniowanie UV, dzięki czemu obniżają ryzyko uszkodzenia DNA. Właściwości lecznicze antocyjanów, znane od dawna w medycynie ludowej, są coraz szerzej wykorzystywane we współczesnym przemyśle farmaceutycznym. Uważa się, że antocyjany w organizmie człowieka m.in. przeciwdziałają kruchości naczyń krwionośnych, korzystnie wpływają na profil lipidowy, a także chronią rodopsynę przed uszkodzeniem. Barwa antocyjanów zależy od pH soku komórkowego: w środowisku obojętnym mają barwę fioletową, w kwaśnym – czerwoną, a w alkalicznym – niebieską. Jeżeli jednak występują w kompleksie z jonami glinu lub żelaza, np. w kwiatach chabra bławatka, to wtedy niezależnie od pH środowiska mają niebieską barwę.
Na podstawie przedstawionych informacji uzupełnij tabelę – wpisz oczekiwany wynik dotyczący obserwowanej barwy roztworów antocyjanów w zestawie II i III dla obu badanych roślin.
| Barwa roztworu | ||
|---|---|---|
| Zestawy doświadczalne | liście czerwonej kapusty | kwiaty chabra bławatka |
| zestaw I – woda (pH 7) | fioletowa | niebieska |
| zestaw II – dodano HCl | czerwona | |
| zestaw III – dodano NaOH |
Barwa roztworu Zestawy doświadczalne liście czerwonej kapusty kwiaty chabra bławatka zestaw I – woda (pH 7) fioletowa niebieska zestaw II – dodano HCl czerwona niebieska zestaw III – dodano NaOH niebieska niebieska 3
1 p. – za poprawne uzupełnienie wszystkich trzech informacji w tabeli. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe stwierdzenie, że za pomocą tego doświadczenia można określić, jakiego rodzaju antocyjany występują w roślinie i poprawne uzasadnienie odnoszące się do możliwości kontroli pH soku komórkowego u roślin i obserwacji zmian lub braku zmian zabarwienia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Tak, można określić jakiego rodzaju antocyjany występują w roślinie, kontrolując pH roztworu, ponieważ brak zmian niebieskiego zabarwienia przesądza o połączeniu antocyjanów z jonami glinu lub żelaza. • Można określić jakiego rodzaju antocyjany występują w roślinie, kontrolując pH roztworu, ponieważ, gdy nie są one w kompleksie z glinem lub żelazem, o ujawniającym się fioletowym lub czerwonym kolorze antocyjanów decyduje pH soku komórkowego.
2 p. – za prawidłowe określenie roli antocyjanów w zwabianiu owadów / zwierząt w celu zapylenia kwiatów oraz zwabienia ptaków / zwierząt w celu rozsiewania nasion. 1 p. – za prawidłowe określenie roli antocyjanów tylko w zwabianiu owadów / zwierząt w celu zapylenia kwiatów lub tylko zwabienia ptaków / zwierząt w celu rozsiewania nasion. 0 p. – za odpowiedź niespełniająca powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania 1. • nadają płatkom kwiatów odpowiednią barwę, co zwabia owady/zwierzęta, które zapylają kwiaty. • ich barwa przywabia zapylacze. 2. • nadają skórce owoców barwę, co świadczy o dojrzałości owoców i zwabia ptaki/ zwierzęta odżywiające się tymi owocami, a to skutkuje roznoszeniem nasion. • stanowią ochronę materiału genetycznego nasion znajdujących się wewnątrz owocu przed mutagennym promieniowaniem UV.
Na poniższym schemacie przedstawiono transport elektronów zachodzący podczas reakcji świetlnych fotosyntezy u roślin.
Na podstawie schematu opisz, na czym polega udział fotosystemu II w fotolizie wody.
Na podstawie schematu i własnej wiedzy uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Kompleks cytochromów znajduje się w (zewnętrznej błonie otoczki chloroplastu / błonie tylakoidu). Pompa protonowa transportuje protony (do wnętrza tylakoidu / na zewnętrz tylakoidu). Powstaje gradient protonowy, dzięki któremu następuje (fotoliza wody / synteza ATP / synteza NADPH + H+).
Spośród poniższych odpowiedzi A–D wybierz i zaznacz tę, która zawiera poprawne informacje dotyczące fotosystemów uczestniczących w transporcie elektronów zachodzącym w sposób niecykliczny oraz produktów reakcji towarzyszących temu transportowi. Fotosystem/y Produkt/y A. tylko PS I tylko ATP B. tylko PS I ATP oraz NADPH + H+ C. PS I i PS II tylko ATP D. PS I i PS II ATP oraz NADPH + H+
1 p. – za poprawny opis uwzględniający wybicie elektronów ze wzbudzonego chlorofilu i uzupełnianie powstałej „dziury” elektronami pochodzącymi z fotolizy wody, zachodzącej pod wpływem enzymu wchodzącego w skład fotosystemu II. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Z fotosystemu II są wybijane elektrony, a powstała „dziura” jest zapełniana przez elektrony pochodzące z wody rozszczepionej przez enzym wchodzący w skład PS II. • Ze wzbudzonego przez światło chlorofilu w fotosystemie II wybijane są elektrony, które przechodzą na łańcuch transportu elektronów w błonie tylakoidu, a brakujące elektrony w fotosystemie II są uzupełniane z cząsteczki wody rozszczepianej przez enzym fotosystemu II. • Wzbudzony przez światło chlorofil w fotosystemie II pełni funkcję pompy przyciągającej elektrony (zasysa elektrony) z wody, powodując jej enzymatyczny rozkład i przekazuje elektrony układowi przenośników elektronów.
Kompleks cytochromów znajduje się w (zewnętrznej błonie otoczki chloroplastu / błonie tylakoidu). Pompa protonowa transportuje protony (do wnętrza tylakoidu / na zewnętrz tylakoidu). Powstaje gradient protonowy, dzięki któremu następuje (fotoliza wody / synteza ATP / synteza NADPH + H+). 5
1 p. – za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
D.
Na rysunkach przedstawiono kolejne etapy podziału mitotycznego komórki roślinnej.
Na podstawie rysunków uporządkuj przedstawione w tabeli opisy etapów mitozy w kolejności ich zachodzenia w komórce roślinnej. Wpisz w tabelę numery 2.–5.
| Opis etapu | Kolejność |
|---|---|
| Wskutek skracania się mikrotubul wrzeciona kariokinetycznego chromatydy każdego chromosomu rozdzielają się i wędrują do przeciwległych biegunów komórki. | |
| Chromosomy zostają przyłączone do mikrotubul wrzeciona kariokinetycznego i ustawiają się w płaszczyźnie równikowej komórki. | |
| Chromatyna jest skondensowana. Zanika jąderko. Następuje początek formowania się wrzeciona kariokinetycznego. | 1 |
| Wyodrębniają się chromosomy, z których każdy zawiera po dwie chromatydy siostrzane. Zanika otoczka jądrowa. |
kolejność: 4, 3, 1, 2, 5
1 p. – za poprawne uporządkowanie wszystkich opisów etapów mitozy. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1. D. 2. B.
1 p. – za podanie poprawnych oznaczeń obu wskazanych w poleceniu etapów mitozy. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe zaznaczenie przykładu tkanki roślinnej, w której odbywają się intensywne podziały mitotyczne oraz poprawne określenie znaczenia tych podziałów dla rośliny. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania A. kolenchyma B. drewno C. miazga D. łyko Znaczenie: • umożliwiają przyrost wtórny rośliny na grubość. • dają początek łyku i drewnu (w wiązkach przewodzących pędów i korzeni). • powodują wytworzenie wtórnych tkanek przewodzących. 6
Stosowane powszechnie w przemyśle piekarniczym i piwowarskim drożdże szlachetne (Saccharomyces cerevisiae) są wykorzystywane również w przemyśle farmaceutycznym i biotechnologii. Są stosowane np. do produkcji szczepionki rekombinowanej przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (WZW B), która zazwyczaj jest trzykrotnie podawana osobie szczepionej. Poniżej na rysunku A przedstawiono budowę komórki drożdży, a na rysunku B – rozmnażanie się drożdży.
Na podstawie rysunku A uzupełnij poniższe zdania – podkreśl w nawiasach właściwe określenia, oraz w wyznaczonych miejscach wpisz nazwy odpowiednich organellów komórkowych. Przedstawiona na rysunku A komórka jest (prokariotyczna / eukariotyczna), ponieważ ma ……………………………………………………… . Cechami odróżniającymi jej budowę od budowy typowej komórki zwierzęcej jest obecność ………………………..………………………. i ………………………………...…………… . Obecność glikogenu jako materiału zapasowego jest cechą odróżniającą tę komórkę od komórki (roślinnej / zwierzęcej).
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące drożdży są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Są wielokomórkowymi grzybami, które rozmnażają się przez pączkowanie. |
Przedstawiona na rysunku A komórka jest (prokariotyczna / eukariotyczna), ponieważ ma jądro komórkowe. Cechami odróżniającymi budowę tej komórki od typowej komórki zwierzęcej jest obecność wakuoli i ściany komórkowej / ściany komórkowej i wakuoli. Obecność glikogenu jako materiału zapasowego jest cechą odróżniającą tę komórki od komórki (roślinnej / zwierzęcej).
1 p. – za poprawne uzupełnienie trzech nazw struktur komórkowych oraz podkreślenie właściwych określeń w dwóch nawiasach. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Są wielokomórkowymi grzybami, które rozmnażają się przez pączkowanie. | ✓ |
Węgorze występują w rzekach i jeziorach zachodniej i środkowej Europy. Po osiągnięciu dojrzałości płciowej wędrują do Morza Sargassowego. Przejście z wód słodkich do morskich wymaga zmian w osmoregulacji u tych ryb, dlatego dość długi okres spędzają one w strefie ujścia rzek, gdzie zasolenie wody jest niewielkie. Po tarle osobniki dorosłe giną, a larwy węgorza unoszone są przez Prąd Zatokowy i po ok. 2 latach docierają do wybrzeży Europy. Po przeobrażeniu małe węgorze wędrują do rzek i jezior, gdzie żyją średnio ok. 10 lat. W osoczu krwi węgorzy znajduje się niebezpieczna dla ssaków ichtiotoksyna – białko mające działanie podobne do jadu węży. Traci ona swoje toksyczne właściwości w temperaturze powyżej 58 ºC.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie opisywały mechanizm osmoregulacji u węgorza. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Węgorze przebywające w wodzie słodkiej mają płyny ustrojowe o (wyższej / niższej) osmolalności niż otaczająca je woda, dlatego (stale piją wodę / nie piją wody). Ich komórki solne znajdujące się w skrzelach stale (wychwytują / wydalają) sole mineralne. W wodzie słonej u węgorzy (zmienia się / pozostaje bez zmian) działanie komórek solnych, które muszą stale (wychwytywać / wydalać) sole mineralne, aby utrzymać stężenie płynów ustrojowych na właściwym poziomie, natomiast woda musi być stale (wydalana / uzupełniana).
Na podstawie tekstu wyjaśnij, dlaczego pomimo obecności szkodliwej dla ssaków ichtiotoksyny, mięso węgorza może być – pod pewnym warunkiem – spożywane przez ludzi. Uwzględnij właściwości tej trucizny.
Węgorze przebywające w wodzie słodkiej mają płyny ustrojowe o (wyższej / niższej) osmolalności niż otaczająca je woda, dlatego (stale piją wodę / nie piją wody). Ich komórki solne znajdujące się w skrzelach stale (wychwytują / wydalają) sole mineralne. W wodzie słonej u węgorzy (zmienia się / pozostaje bez zmian) działanie komórek solnych, które muszą stale (wychwytywać / wydalać) sole mineralne aby utrzymać stężenie płynów ustrojowych na właściwym poziomie, a woda musi być stale (wydalana / uzupełniana).
2 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach wszystkich sześciu określeń. 1 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach pięciu określeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie uwzględniające właściwości trucizny, czyli denaturację ichtiotoksyny w temperaturze powyżej 58ºC oraz spożywanie przez człowieka mięsa poddanego obróbce termicznej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Mięso węgorza może być spożywane przez człowieka, ponieważ człowiek spożywa mięso wędzone / gotowane / smażone / poddane obróbce termicznej, a w temperaturze powyżej 58ºC ichtiotoksyna, która jest białkiem ulega denaturacji i nie jest toksyczna. 8
Rozkład glikogenu do glukozy jest katalizowany m.in. przez enzym fosforylazę glikogenową. Ten enzym występuje w formie nieaktywnej w komórkach, w których jest magazynowany glikogen. Jednym z czynników wpływających na przejście enzymu w postać aktywną jest adrenalina. Zwiększone stężenie cyklicznego AMP (cAMP) w cytozolu uruchamia kaskadę reakcji, której końcowym efektem jest aktywacja fosforylazy glikogenowej. Na schemacie przedstawiono wpływ adrenaliny na aktywację fosforylazy glikogenowej.
Na podstawie schematu uzupełnij poniższe zdania tak, aby poprawnie opisywały mechanizm aktywacji fosforylazy glikogenowej. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Adrenalina jest (pochodną aminokwasu / hormonem peptydowym). Receptor wiążący adrenalinę znajduje się (w błonie komórkowej / w cytoplazmie). Związanie adrenaliny przez receptor prowadzi do (powstania / rozpadu) kompleksu białka G. W aktywacji cyklazy adenylanowej uczestniczy (cAMP / GTP) oraz podjednostka (α / γ). Aktywna cyklaza adenylanowa przekształca (cAMP do ATP / ATP do cAMP).
Podkreśl poniżej nazwy dwóch narządów w organizmie człowieka, w których komórkach zachodzi proces aktywacji fosforylazy glikogenowej przedstawiony na schemacie. jelito cienkie wątroba mózg mięsień szkieletowy naczynie krwionośne
Uzupełnij poniższe zdania – wpisz w wyznaczone miejsca nazwy odpowiednich hormonów oraz narządów z nimi związanych w organizmie człowieka. Hormonem, innym niż adrenalina, który także wywołuje rozkład glikogenu do glukozy, jest ……………….…..…. . Powstaje on w komórkach ……………………………………. i przenoszony jest z krwią do …………………………. . Ten hormon działa antagonistycznie do …………………………… .
Adrenalina jest (pochodną aminokwasu / hormonem peptydowym). Receptor wiążący adrenalinę znajduje się (w błonie komórkowej / w cytoplazmie). Związanie adrenaliny przez receptor prowadzi do (powstania / rozpadu) kompleksu białka G. W aktywacji cyklazy adenylowej uczestniczy (cAMP / GTP) oraz podjednostka (α / γ). Aktywna cyklaza adenylowa przekształca (cAMP do ATP / ATP do cAMP).
2 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach wszystkich sześciu określeń. 1 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach pięciu określeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
jelito cienkie wątroba mózg mięsień szkieletowy naczynie krwionośne
1 p. – za poprawne podkreślenie dwóch narządów. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Hormonem, innym niż adrenalina, który wywołuje rozkład glikogenu do glukozy jest glukagon. Powstaje on w komórkach (alfa) trzustki i przenoszony jest z krwią do wątroby. Hormon ten działa antagonistycznie do insuliny.
1 p. – za wpisanie w zdaniach wszystkich czterech poprawnych określeń (dwóch nazw hormonów i dwóch nazw narządów) organizmu człowieka. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Banany są bogatym źródłem składników mineralnych, witamin z grupy B, witaminy C oraz kwasu foliowego. Zawierają również dużo białka oraz węglowodanów, których zawartość jest znacznie wyższa niż w innych owocach. W niedojrzałych, zielonych owocach banana cukry występują głównie pod postacią skrobi, która w miarę dojrzewania owoców prawie w całości ulega rozkładowi na cukry proste. Wadą tych owoców jest to, że wykazują one stosunkowo krótką trwałość i dlatego przywozi się owoce niedojrzałe, które dojrzewają dopiero na miejscu ich przeznaczenia.
Określ, w jaki sposób można sprawdzić, czy w probówkach zawierających zawiesinę przygotowaną z całkowicie dojrzałego owocu banana jest jeszcze obecna skrobia (probówka 1.) i czy występują już cukry proste (probówka 2.). W odpowiedzi dla każdej z prób uwzględnij nazwę zastosowanego odczynnika i sposób odczytania wyniku. 1. probówka 1. – wykrywanie skrobi: ………………………………………………………..… 2. probówka 2. – wykrywanie cukrów prostych: …………………………………….…………
Podaj pełną nazwę tkanki roślinnej, w której są zmagazynowane węglowodany w owocach bananów.
Spośród odpowiedzi A–D wybierz i zaznacz prawidłowe dokończenie poniższego zdania. W celu przyśpieszenia procesu dojrzewania owoców banana można użyć
2 p. – za prawidłowe określenie sposobów sprawdzenia w dojrzałym owocu banana obecności skrobi i obecności cukrów prostych, uwzględniających podanie poprawnej nazwy odczynnika oraz prawidłowy sposób odczytania wyniku dla każdego z nich. 1 p. – za określenie sposobu sprawdzenia w dojrzałym owocu banana obecności: –tylko skrobi albo tylko cukrów prostych – uwzględniającego podanie poprawnej nazwy odczynnika i prawidłowy sposób odczytania wyniku. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania 1. probówka 1.: wykrywanie skrobi – do probówki z zawiesiną sporządzoną z dojrzałego owocu banana należy dodać odczynnik płyn Lugola (wodny roztwór jodu w jodku potasu). Pojawia się niebieskofioletowy kolor zawiesiny świadczący o obecności skrobi. 2. probówka 2.: wykrywanie cukrów prostych – do probówki z zawiesiną sporządzoną z dojrzałego owocu banana należy dodać odpowiedni odczynnik: płyn Fehlinga I i Fehlinga II / odczynnik Trommera Cu(OH)2 / odczynnik Benedicta, a następnie zawartość probówki podgrzać nad palnikiem. Po podgrzaniu pojawia się ceglastoczerwony kolor zawiesiny świadczący o obecności cukrów prostych. Uwaga: Uznaje się: użycie odczynnika Tollensa ale tylko dla fruktozy. Obserwację obecności osadu Cu2O dla odczynnika Trommera. 10
miękisz spichrzowy Uwaga: W odpowiedzi powinna być pełna nazwa określająca rodzaj tkanki miękiszowej.
1 p. – za podanie poprawnej nazwy tkanki. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
D.
(0–1) Każdej z wymienionych poniżej witamin przyporządkuj wybrany spośród 1.–4. skutek jej niedoboru w organizmie człowieka. Wpisz numery w wyznaczone miejsca. 1. wady cewy nerwowej u płodu 2. szkorbut 3. krzywica u dzieci 4. tzw. kurza ślepota witamina A ……...…. witamina B9 (kwas foliowy) ……..…... witamina C …………..
witamina A – 4. witamina B9 (kwas foliowy) – 1 witamina C – 2
1 p. – za prawidłowe przyporządkowanie wszystkim trzem witaminom skutków ich niedoboru. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
(0–1)
Oceń, czy poniższe informacje dotyczące funkcjonowania oka ludzkiego są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Barwnik obecny w czopkach składa się z witaminy A oraz białka, natomiast w pręcikach obecne są trzy różne barwniki. | ||
| 2 | Promieniowanie świetlne wnikające do oka wywołuje reakcje fotochemiczne w czopkach i pręcikach. | ||
| 3 | Największe zagęszczenie czopków występuje w dołku środkowym (w centrum plamki żółtej) na siatkówce oka. |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Barwnik obecny w czopkach składa się z witaminy A oraz białka, natomiast w pręcikach obecne są trzy różne barwniki. | ✓ | ✓ |
| 2 | Promieniowanie świetlne wnikające do oka wywołuje reakcje fotochemiczne w czopkach i pręcikach. | ✓ |
Kręgowce lądowe, w tym także człowiek, są przystosowane do oddychania tlenem atmosferycznym. Wymiana gazowa odbywa się u nich za pomocą płuc.
Wymień jedną cechę budowy płuc człowieka charakterystyczną wyłącznie dla ssaków.
Wyjaśnij, w jaki sposób oddycha płód człowieka, i podaj, kiedy płuca płodu wypełniają się powietrzem.
• płuca zbudowane z pęcherzyków płucnych / budowa pęcherzykowa • obecność opłucnej 12.2 (0–1)
1 p. – za podanie prawidłowej cechy budowy płuc człowieka. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. 11
1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie sposobu wymiany gazowej u płodu uwzględniającego obecność owodni i udział łożyska w wymianie gazowej oraz stwierdzenie, że płuca wypełniają się powietrzem podczas pierwszego kontaktu dziecka ze środowiskiem zewnętrznym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Płód rozwijając się wewnątrz owodni ma płuca wypełnione płynem i nie ma kontaktu z powietrzem atmosferycznym, a tlen otrzymuje poprzez łożysko bezpośrednio od matki, dzięki pępowinie. • Płód człowieka oddycha dzięki krążeniu płodowemu, tzn. krew płodu ulega utlenowaniu przepływając przez łożysko. Płuca płodu wypełniają się powietrzem zaraz po porodzie / po pierwszym kontakcie dziecka ze środowiskiem zewnętrznym / zaraz po urodzeniu się dziecka / podczas pierwszego krzyku dziecka / podczas zachłyśnięcia się powietrzem.
1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie sposobu wymiany gazowej u płodu uwzględniającego obecność owodni i udział łożyska w wymianie gazowej oraz stwierdzenie, że płuca wypełniają się powietrzem podczas pierwszego kontaktu dziecka ze środowiskiem zewnętrznym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Płód rozwijając się wewnątrz owodni ma płuca wypełnione płynem i nie ma kontaktu z powietrzem atmosferycznym, a tlen otrzymuje poprzez łożysko bezpośrednio od matki, dzięki pępowinie. • Płód człowieka oddycha dzięki krążeniu płodowemu, tzn. krew płodu ulega utlenowaniu przepływając przez łożysko. Płuca płodu wypełniają się powietrzem zaraz po porodzie / po pierwszym kontakcie dziecka ze środowiskiem zewnętrznym / zaraz po urodzeniu się dziecka / podczas pierwszego krzyku dziecka / podczas zachłyśnięcia się powietrzem.
Na schemacie, w sposób ogólny, przedstawiono mechanizm regulacji stężenia glukozy we krwi człowieka.
Uzupełnij powyższy schemat tak, aby ilustrował zaburzenie homeostazy glukozowej, które zostało spowodowane pominięciem posiłku. W tym celu spośród odpowiedzi zamieszczonych w każdej ramce 1.–4. wybierz i zaznacz w kwadraciku znakiem X odpowiedź właściwą.
Spośród procesów zachodzących w wątrobie (punkt 3. na schemacie) wybierz i zapisz nazwę tego, który będzie stymulowany przez długotrwałą głodówkę.
Uwaga W pkt 3. dopuszcza się zaznaczenie dwóch odpowiedzi: i glikogenoliza i glukoneogeneza . 12
1 p. – za prawidłowe uzupełnienie wszystkich czterech pól schematu. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
glukoneogeneza
1 p. – za wskazanie poprawnej nazwy procesu zachodzącego w wątrobie. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Prawidłowy produkt genu RB1, znajdującego się na 13 chromosomie, zapewnia właściwą kontrolę podziałów komórkowych. Recesywna mutacja genu RB1 może prowadzić do rozwinięcia się siatkówczaka – groźnego nowotworu siatkówki oka. Zaobserwowano, że ok. połowa chorych dziedziczy tylko jeden zmutowany allel od rodzica, a drugi pojawia się dopiero w czasie rozwoju zarodkowego. Stwierdzono, że przyczyną pojawienia się drugiego recesywnego allelu może być zdarzający się błąd podczas podziału mitotycznego. Skutkiem tego jest powstanie komórki zawierającej w danej parze chromosomów homologicznych – trzy, a nie dwa chromosomy potomne. Zdarza się, że dodatkowy chromosom jest w dalszych etapach rozwojowych gubiony i w ten sposób powstają komórki o prawidłowej liczbie chromosomów. Proces przejścia od komórki heterozygotycznej do homozygotycznej nazywany jest utratą heterozygotyczności. Na schemacie przedstawiono etapy mitozy (A–D) podczas rozwoju zarodkowego kończące się powstaniem siatkówczaka (E). Uwaga: W celu uproszczenia, komórka macierzysta na schemacie zawiera tylko trzy pary chromosomów homologicznych, z których jeden zawiera recesywny, zmutowany allel (oznaczony kropką). A B C D E
Podaj, na którym z etapów przemian A–E prowadzących do powstania siatkówczaka nastąpiła utrata heterozygotyczności komórki, skutkująca rozwojem siatkówczaka.
Wybierz ze schematu ten etap mitozy A–D, w którym doszło do błędu w rozchodzeniu się chromosomów, i określ, na czym ten błąd polega.
Na podstawie tekstu określ, w jakim przypadku dziecko rodziców, którzy są zdrowi, ale jedno z nich jest nosicielem recesywnego allelu, może zachorować na siatkówczaka oka. Odpowiedź uzasadnij, odnosząc się do genotypów rodziców i genotypu chorego dziecka.
przemiana: E
1 p. – za podanie przemiany, w której doszło do utraty heterozygotyczności, skutkującej rozwojem siatkówczaka. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe podanie etapu mitozy, w którym doszło do błędu w rozchodzeniu się chromosomów i określenie, na czym ten błąd polega. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Etap C / (anafaza) ten, w którym do przeciwległych biegunów komórki rozchodzą się połówki chromosomów / chromatydy, natomiast w przedstawionym przypadku jeden z chromosomów wędruje do bieguna w całości / w postaci dwóch chromatyd. • Etap C – jeden z chromosomów przechodzi do przeciwległego bieguna komórki w całości / niepodzielony na chromatydy / przechodzi cały chromosom zamiast jego połówki. Uwaga: Odpowiedź dopuszczalna: „B / C – błąd zaszedł już w metafazie (B), gdzie nieprawidłowo były połączone włókna z wrzecionem, ale ujawnił się dopiero w anafazie (C) podczas rozchodzenia się chromosomów homologicznych”.
1 p. – za prawidłowe uzasadnienie odnoszące się do przekazania dziecku recesywnego genu przez rodzica-nosiciela oraz do utraty heterozygotyczności w rozwoju zarodkowym i zmiany genotypu dziecka na homozygotę recesywną względem genu RB1. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. 13 Przykładowe rozwiązanie Jeżeli jedno ze zdrowych rodziców (nosiciel) ma recesywny allel, to może go przekazać dziecku. Będzie ono heterozygotą, ale będzie chore tylko wtedy, jeśli na skutek błędów w trakcie podziałów komórkowych w czasie rozwoju zarodkowego dojdzie do utraty heterozygotyczności i stanie się ono homozygotą recesywną pod względem tego allelu.
(0–1) Geny organizmów eukariotycznych mogą być przechowywane w tzw. bibliotekach genów. 1. biblioteki genomowe – są otrzymywane przez wyizolowanie i oczyszczenie całego genomowego DNA danego organizmu, a następnie przez pocięcie go i umieszczenie w wektorach. 2. biblioteki cDNA – zbiór klonów komórek bakteryjnych, np. Escherichia coli, zawierający cDNA komplementarny do mRNA całego transkryptomu danego organizmu.
Podaj, którą z bibliotek genów organizmu eukariotycznego – genomową czy cDNA – należy wykorzystać w celu uzyskania produktów białkowych w komórkach bakterii. Odpowiedź uzasadnij.
1 p. – za prawidłowe wskazanie rodzaju biblioteki genów i poprawne uzasadnienie uwzględniające obecność intronów w DNA z biblioteki genomowej lub obecność samych eksonów (z mRNA) w genach z biblioteki cDNA oraz brak możliwości przeprowadzenia splicingu przez bakterie. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Biblioteka genomowa DNA reprezentuje cały genom, a więc zawiera zarówno sekwencje kodujące, jak i sekwencje niekodujące, dlatego nie można jej zastosować do produkcji białka w przypadku bakterii, które nie mają możliwości wycinania intronów / przeprowadzenia splicingu. • Biblioteka cDNA zawiera tylko eksony, a więc takie DNA można użyć do produkcji konkretnego białka w komórkach bakterii, ponieważ nie wymaga obróbki potranskrypcyjnej, której bakterie nie mogą przeprowadzić.
(0–2) Allel a warunkuje u lisów srebrzysty kolor sierści, allel A – platynowy kolor sierści, natomiast allel Ab odpowiada tylko za biały kolor pyska: takie lisy nazywają się białopyskie. Oba allele dominujące, które powstały na drodze mutacji allelu a, w stanie homozygotycznym dają efekt letalny. Taki sam skutek daje również ich układ heterozygotyczny – AAb.
Podaj genotypy oraz fenotypy samicy i samca, u których w potomstwie wystąpią równocześnie lisy białopyskie, platynowe i srebrzyste. Zapisz odpowiednią krzyżówkę uzasadniającą odpowiedź.
2 p. – za podanie prawidłowych fenotypów i genotypów obojga rodziców oraz za zapisanie prawidłowej krzyżówki między lisem białopyskim i lisem platynowym. 1 p. – za podanie tylko genotypów i prawidłowe zapisanie krzyżówki. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Genotyp: Aba x Aa Fenotyp: białopyski platynowy 14 Ab a AAb Aa A (letalne) (platynowe) Aba aa a (białopyskie) (srebrzyste) Uwaga: Oznaczenie płci nie ma znaczenia dla poprawności odpowiedzi.
(0–2) Do poradni genetycznej zgłosił się mężczyzna, którego ojciec zmarł na hemofilię. Ten mężczyzna nie jest chory na hemofilię i planuje potomstwo ze zdrową kobietą. W całej, licznej rodzinie kobiety od pokoleń nikt nie chorował na hemofilię.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby utworzyły prawdziwą informację, którą mógłby otrzymać mężczyzna w poradni genetycznej, dotyczącą ryzyka wystąpienia hemofilii u jego przyszłego potomstwa. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. U Pańskiej partnerki, która nie jest chora na hemofilię, ani nie było w jej rodzinie takich przypadków, prawdopodobieństwo nosicielstwa jest (wysokie / niskie). Pan (może / nie może) być nosicielem tej choroby, ponieważ jest ona chorobą determinowaną przez gen znajdujący się na (autosomie / chromosomie Y / chromosomie X). Dlatego (mógł / nie mógł) go Pan odziedziczyć po swoim ojcu. Z tych względów niebezpieczeństwo wystąpienia hemofilii (tylko u synów / tylko u córek / u dzieci bez względu na płeć) jest bardzo (niskie / wysokie).
U Pańskiej partnerki, która nie jest chora na hemofilię, ani nie było w jej rodzinie takich przypadków, prawdopodobieństwo nosicielstwa jest (wysokie / niskie). Pan (może / nie może) być nosicielem tej choroby, ponieważ jest ona chorobą determinowaną przez gen znajdujący się na (autosomie / chromosomie Y / chromosomie X). Dlatego (mógł / nie mógł) go Pan odziedziczyć po swoim ojcu. Z tych względów niebezpieczeństwo wystąpienia hemofilii (tylko u synów / tylko u córek / u dzieci bez względu na płeć) jest bardzo (niskie / wysokie).
2 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach wszystkich sześciu określeń. 1 p. – za prawidłowe podkreślenie w zdaniach pięciu określeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
(0–1) Cztery geny – a, b, c i d – są ze sobą sprzężone. Ustalono następujące odległości między parami a – c = 10 cM c – b = 13 cM b – a = 3 cM d – a = 8 cM d – c = 18 cM.
Podaj kolejność ułożenia na chromosomie genów: a, b, c i d.
kolejność: d, b, a, c lub c, a, b, d 15
1 p. – za podanie prawidłowej kolejności ułożenia wszystkich czterech genów na chromosomie. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
(0–2) Przykładem rośliny pasożytniczej jest kanianka pospolita (Cuscuta europaea). Jest to roślina jednoroczna, o czerwonawych, bezzieleniowych, bezlistnych pędach do 1 m długości. Ta roślina owija się wokół rośliny żywicielskiej, z której czerpie wodę i substancje organiczne za pomocą ssawek wyrastających z łodygi. Ssawki wrastają do wiązek przewodzących rośliny żywicielskiej. Korzenie zanikają po wykiełkowaniu rośliny. Kanianka pospolita ma różowe kwiaty obupłciowe, zebrane w pęczki. Owocem jest torebka, a jej nasiona są zdolne do kiełkowania nawet po 30 latach.
2 p. – za prawidłowe wykazanie, że kanianka jest rośliną pasożytniczą, polegające na podaniu na podstawie tekstu jednej cechy budowy kanianki jako rośliny i jednej cechy budowy kanianki jako pasożyta. 1 p. – za uzasadnienie polegające na podaniu na podstawie tekstu tylko jednej cechy budowy kanianki jako rośliny lub tylko jednej cechy budowy kanianki jako pasożyta. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Kanianka jest rośliną, ponieważ: • ma organy roślinne takie jak pęd / korzenie / barwne obupłciowe kwiaty • wykształca owoce z nasionami. Kanianka jest pasożytem, ponieważ: • ma bezlistne pędy / nie wykształca (zielonych) liści • ma pędy o czerwonawej barwie / nie ma chlorofilu, • ma haustoria (za pomocą których pobiera z rośliny żywicielskiej wszystkie związki chemiczne niezbędne do życia).
Rdestowiec ostrokończysty (Reynoutria japonica) jest rośliną pochodzącą z południowej Azji. Do Europy został sprowadzony w XIX wieku jako roślina ozdobna. Samorzutnie rozprzestrzenił się nadmiernie, przez co wyparł rodzime gatunki roślin, i obecnie występuje dość pospolicie w całej Polsce. Rdestowiec jest wieloletnią rośliną zielną, silnie rozgałęziającą się i dorastającą nawet do 3 m wysokości. Ma drobne kwiaty, zebrane w wiechowaty kwiatostan. Jako owoce wytwarza oskrzydlone drobne orzeszki. Rośnie na różnych glebach i łatwo akumuluje w organizmie metale ciężkie. Jego podziemne części tworzą liczne rozłogi, za pomocą których rozmnaża się wegetatywnie: tworzy gęste jednorodne łany. Rdestowiec ostrokończysty jest uznawany za gatunek inwazyjny. Zalecane jest usuwanie go przed okresem kwitnienia i późniejsze niszczenie mechaniczne. Bezwzględnie powinien być usuwany z obszarów chronionej przyrody.
Na podstawie tekstu podaj dwie cechy rdestowca ostrokończystego, które zadecydowały, że w Polsce stał się on gatunkiem inwazyjnym. Każdą z odpowiedzi uzasadnij, odnosząc się do konkurencji międzygatunkowej.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące rdestowca ostrokończystego są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Rdestowiec ostrokończysty może mieć zastosowanie jako bioindykator jakości gleb. |
2 p. – za podanie dwóch prawidłowych cech rdestowca decydujących o jego inwazyjności, tj. odnoszących się do jego wegetatywnego rozmnażania, lub do małych wymagań siedliskowych, lub do dużych rozmiarów wraz z prawidłowym uzasadnieniem dla każdej z tych cech, uwzględniającym wygrywanie konkurencji międzygatunkowej w opanowywanym przez niego środowisku. 1 p. – za podanie jednej prawidłowej cechy wraz z prawidłowym uzasadnieniem. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Rdestowiec ostrokończysty uznawany jest za gatunek inwazyjny, ponieważ: • łatwo rozmnaża się wegetatywnie, co powoduje, że w miejscu występowania szybko zajmuje coraz większy obszar. • ma małe wymagania w stosunku do warunków środowiska, dzięki czemu może rosnąć praktycznie wszędzie. • osiąga duże rozmiary, więc łatwo wygrywa konkurencję np. o światło z innymi (rodzimymi) gatunkami roślin. 16
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Rdestowiec ostrokończysty może mieć zastosowanie jako bioindykator jakości gleb. | ✓ |
Na schemacie przedstawiono fragment sieci troficznej w lesie liściastym. mysz sowa rośliny zielne łasica liście drzew i krzewów owady roślinożerne sikora modra owoce, nasiona drzew i krzewów
Wypisz ze schematu dwa przykłady organizmów, które zajmują więcej niż jeden poziom troficzny, oraz dla każdego z nich określ wszystkie poziomy troficzne, które zajmuje ten organizm w opisanym ekosystemie.
Wybierz ze schematu i zapisz dwa przykłady par organizmów, które konkurują o pokarm w tym ekosystemie.
2 p. – za wypisanie ze schematu dwóch prawidłowych przykładów organizmów (łasica i sikora modra) wraz z podaniem wszystkich właściwych poziomów troficznych dla każdego z nich. 1 p. – za wypisanie ze schematu jednego przykładu organizmu i podanie wszystkich właściwych dla niego poziomów troficznych lub tylko wypisanie dwóch prawidłowych przykładów organizmów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Łasica – konsument II-rzędu/ trzeci poziom troficzny, konsument III-rzędu/ czwarty poziom troficzny. Sikora modra – konsument I-rzędu/ drugi poziom troficzny, konsument II-rzędu/ trzeci poziom troficzny.
1 p. – za poprawne podanie na podstawie schematu dwóch par organizmów, które konkurują o pokarm. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. 17 Przykładowe rozwiązanie • łasica i sowa • owady roślinożerne i mysz
Rafy koralowe powstają z zewnętrznych szkieletów wapiennych wytwarzanych przez polipy koralowców. Koralowce pozyskują tlen i związki organiczne od jednokomórkowych, fotosyntetyzujących glonów żyjących w ich komórkach. Przestrzeń między szkieletami koralowców zasiedlają różne organizmy morskie, np. gąbki, ostrygi, skorupiaki, rozgwiazdy, ślimaki morskie, różne gatunki ryb, a także łodziki – należące do głowonogów. Zagrożeniem dla rafy koralowej mogą być sami jej mieszkańcy. Niektóre rozgwiazdy kruszą muszle ślimaków i małży, a gatunek rozgwiazdy zwany koroną cierniową zjada polipy koralowców. Żarłoczna rozgwiazda sama z kolei pada ofiarą trytonów – ślimaków morskich. W wielu krajach, np. Australii i Indonezji, te ślimaki zostały wzięte pod ochronę, jednak wciąż są nielegalnie odławiane ze względu na swoje piękne, ozdobne muszle.
Określ przynależność systematyczną wymienionych w tabeli zwierząt, będących mieszkańcami raf koralowych. Wstaw znak X w odpowiednie komórki tabeli. parzydełkowce mięczaki szkarłupnie koralowce łodziki rozgwiazdy trytony
Wyjaśnij, dlaczego masowe odławianie trytonów może być poważnym zagrożeniem dla rafy koralowej. W odpowiedzi uwzględnij zależności międzygatunkowe.
parzydełkowce mięczaki szkarłupnie koralowce X łodziki X rozgwiazdy X trytony X
1 p. – za prawidłowe określenie przynależności systematycznej wszystkich czterech wymienionych w tabeli zwierząt. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie uwzględniające przyczynę, czyli odławianie trytonów, mechanizm, czyli spadek liczebności trytonów, które żywią się rozgwiazdami i skutek, czyli wzrost liczebności rozgwiazd niszczących rafę poprzez zjadanie polipów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Nadmierne odławianie trytonów powoduje spadek liczebności populacji trytonów, co z kolei przyczyni się do wzrostu liczebności rozgwiazd zjadających polipy koralowców tworzących rafę. • Trytony zjadają koronę cierniową. Ich brak spowoduje wzrost liczebności korony cierniowej, która bezpośrednio niszczy rafy koralowe.
Zmiany w składzie i strukturze biocenoz lądowych są najbardziej widoczne po silnych zaburzeniach równowagi, np. takich, jakie miały miejsce w okresach zlodowaceń niszczących całą roślinność, co skutkowało pozostawieniem skały macierzystej. Tereny odsłaniane przez cofający się lodowiec były kolonizowane przez nieliczną grupę organizmów, w tym przez porosty, mchy oraz dębika ośmiopłatkowego, który współżyje z bakteriami wiążącymi azot atmosferyczny. Rozwój tych organizmów umożliwił późniejszy wzrost innym gatunkom roślin. Obecnie dębik ośmiopłatkowy będący pozostałością roślinności z okresu zlodowaceń, występuje w północnej Europie i w górach Europy, w Ameryce Północnej, na Grenlandii i na Kaukazie. W Polsce występuje w Tatrach i na nielicznych stanowiskach w Pieninach.
Na podstawie tekstu oceń, czy poniższe informacje dotyczące dębika ośmiopłatkowego, występującego w górach Europy, są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Dębik ośmiopłatkowy w Pieninach jest przykładem gatunku reliktowego. | ||
| 2 | Dębik ośmiopłatkowy w Tatrach jest przykładem gatunku zawleczonego |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Dębik ośmiopłatkowy w Pieninach jest przykładem gatunku reliktowego. | ✓ | ✓ |
| 2 | Dębik ośmiopłatkowy w Tatrach jest przykładem gatunku zawleczonego | ✓ |
Określ, czy za pomocą takiego doświadczenia można stwierdzić, jakiego rodzaju antocyjany – połączone czy niepołączone z żelazem lub glinem – występują w komórkach innych roślin. Odpowiedź uzasadnij.
Określ, w jaki sposób do rozmnażania roślin przyczyniają się antocyjany nadające barwę: 1. płatkom kwiatów – …………………..………..……………….…………………………… 2. skórce soczystych owoców – ….……………………………………..….…………………..
Uzasadnij, że pochodzące z medycyny ludowej przekonanie, iż jedzenie owoców borówki czernicy korzystnie wpływa na wzrok – może być prawdziwe. W odpowiedzi odwołaj się do odbioru bodźców świetlnych.
1 p. – za prawidłowe uzasadnienie uwzględniające osłonowe działanie antocyjanów na rodopsynę i odnoszące się do udziału rodopsyny w odbieraniu bodźców świetlnych, lub do warunkowania prawidłowego funkcjonowania pręcików, lub do tego, że jest to barwnik komórek siatkówki oka. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. 4 Przykładowe rozwiązania • Antocyjany w owocach borówki chronią przed uszkodzeniem rodopsynę, która jest barwnikiem w komórkach siatkówki oka, odpowiedzialnym za odbiór bodźców świetlnych. • Owoce borówki czernicy zawierają dużo antocyjanów, a te działają osłonowo na rodopsynę, która jest barwnikiem warunkującym prawidłowe funkcjonowanie pręcików.
| Tworzą się jądra potomne, a pomiędzy nimi powstaje przegroda pierwotna, która powiększając się, rozdziela całkowicie dwie komórki potomne. |
Spośród etapów podziału mitotycznego komórki przedstawionych na rysunkach (A–E)
wybierz i podaj oznaczenie literowe tego etapu, na którym: 1. rozpoczynają się podział cytoplazmy i wytwarzanie ściany komórkowej ……..……… . 2. chromosomy są najlepiej widoczne i mogą być wykorzystywane do określenia kariotypu komórki …………….……………… .
Wybierz spośród poniższych (A–D) i zaznacz nazwę tkanki roślinnej, w której zachodzą intensywne podziały mitotyczne, oraz określ, jakie znaczenie dla rozwoju rośliny mają podziały komórek tej tkanki.
| 2 | Wytwarzają owocniki zbudowane z nibytkanki (plektenchymy). |
| 3 | W warunkach beztlenowych drożdże przeprowadzają fermentację alkoholową. |
Spośród podanych poniżej wybierz i podkreśl trzy rodzaje odporności uzyskiwanej dzięki szczepieniu przeciwko WZW. swoista nieswoista czynna bierna naturalna sztuczna
Wyjaśnij, dlaczego szczepionkę przeciwko WZW typu B powtarza się trzykrotnie.
| 2 | Wytwarzają owocniki zbudowane z nibytkanki (plektenchymy). | ✓ | ✓ |
| 3 | W warunkach beztlenowych drożdże przeprowadzają fermentację alkoholową. | ✓ | ✓ |
1 – F 2 – F 3 – P
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
swoista nieswoista czynna bierna naturalna sztuczna
1 p. – za poprawne podkreślenie wszystkich trzech nazw rodzajów odporności. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające reakcję antygen-przeciwciało oraz wytworzenie komórek pamięci / pamięci immunologicznej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub brak odpowiedzi. 7 Przykładowe rozwiązania • Szczepionkę tę powtarza się trzykrotnie po to, aby uzyskać w organizmie odpowiednio wysoki poziom przeciwciał w surowicy oraz odpowiednią liczbę kompetentnych i komórek pamięci immunologicznej, dzięki czemu w przypadku kontaktu z wirusem będzie mógł go od razu zwalczać. • Jednorazowe podanie antygenu powierzchniowego wirusa HBV (HBsAg) powoduje przede wszystkim wytwarzanie przeciwciał przeciw wirusowi w celu jego zwalczenia, a po (drugim i trzecim) powtórzeniu szczepienia będzie w organizmie wystarczająca ilość komórek pamięci, dzięki czemu w przypadku kontaktu z wirusem będzie mógł go od razu zwalczać.
Spośród poniższych reakcji wybierz i zaznacz dwie, które są skutkiem działania adrenaliny.
Wyjaśnij, w jaki sposób wzrost poziomu adrenaliny we krwi wpływa na intensywniejszą pracę mięśni w sytuacji zagrożenia.
B. D. 9
1 p. – za zaznaczenie dwóch prawidłowych odpowiedzi. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
: 1 p. – za prawidłowe wyjaśnienie, uwzględniające stymulację rozkładu glikogenu do glukozy oraz zwiększenie intensywności oddychania komórkowego i wytworzenia ATP/uzyskania energii do pracy mięśni. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Wzrost poziomu adrenaliny zwiększa ilość rozkładanego glikogenu, co skutkuje podniesieniem poziomu glukozy we krwi, która jest substratem do przemian energetycznych w mięśniach, dzięki czemu mięśnie mogą pracować intensywniej. • Wzrost poziomu adrenaliny stymulującej rozkład glikogenu powoduje wzrost poziomu glukozy we krwi –substratu oddychania komórkowego, co skutkuje zwiększeniem ilości ATP i umożliwia intensywniejszą pracę mięśni. • Adrenalina przyspiesza bicie serca i ogranicza krążenie w skórze, zwiększając tym samym przepływ krwi przez mięśnie, dzięki czemu dociera do nich więcej tlenu, koniecznego do spalania cukrów, co sprawia, że powstaje więcej ATP do pracy mięśni.
1 p. – za zaznaczenie prawidłowego dokończenia zdania. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
| ✓ |
| 3 | Największe zagęszczenie czopków występuje w dołku środkowym (w centrum plamki żółtej) na siatkówce oka. | ✓ | ✓ |
1 – F 2 – P 3 – P
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech informacji. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące genetycznego podłoża powstania siatkówczaka oka są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Pojawienie się w populacji ludzkiej recesywnego allelu genu RB1 jest skutkiem mutacji chromosomowej. | ||
| 2 | Allel warunkujący siatkówczaka oka nie jest sprzężony z płcią, ponieważ chromosom, na którym on się znajduje, jest autosomem. | ||
| 3 | Rozwój siatkówczaka oka jest spowodowany trisomią 13. pary chromosomów autosomalnych, powstałą w rozwoju zarodkowym. |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Pojawienie się w populacji ludzkiej recesywnego allelu genu RB1 jest skutkiem mutacji chromosomowej. | ✓ | ✓ |
| 2 | Allel warunkujący siatkówczaka oka nie jest sprzężony z płcią, ponieważ chromosom, na którym on się znajduje, jest autosomem. | ✓ | ✓ |
| 3 | Rozwój siatkówczaka oka jest spowodowany trisomią 13. pary chromosomów autosomalnych, powstałą w rozwoju zarodkowym. | ✓ | ✓ |
1 – F 2 – P 3 – F
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech zdań. 0 p. –za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
| 2 | Sprowadzenie do Europy rdestowca ostrokończystego jest przykładem reintrodukcji gatunku. |
| 3 | Usuwanie rdestowca ostrokończystego z obszarów chronionych jest przykładem ochrony czynnej. |
Wykaż, że zalecenie usuwania rdestowca ostrokończystego przed okresem kwitnienia jest zasadne.
| ✓ |
| 2 | Sprowadzenie do Europy rdestowca ostrokończystego jest przykładem reintrodukcji gatunku. | ✓ | ✓ |
| 3 | Usuwanie rdestowca ostrokończystego z obszarów chronionych jest przykładem ochrony czynnej. | ✓ | ✓ |
1 – F 2 – F 3 – P
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za wykazanie zasadności wskazanego zalecenia, odnoszące się do powstawania nasion i ich roli w rozprzestrzenianiu się roślin. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Usuwanie rdestowca ostrokończystego przed okresem kwitnienia, zapobiega wytworzeniu przez roślinę nasion, dzięki którym mogłaby ona rozprzestrzenić się na nowych terenach.
| 3 | Dębik ośmiopłatkowy w Alpach jest przykładem gatunku pionierskiego. |
Określ, jakie znaczenie dla dębika ośmiopłatkowego ma symbioza z bakteriami wiążącymi azot atmosferyczny.
| 3 | Dębik ośmiopłatkowy w Alpach jest przykładem gatunku pionierskiego. | ✓ | ✓ |
1 – P 2 – F 3 – P 18
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
1 p – za prawidłowe określenie znaczenia związku mutualistycznego dla dębika ośmiopłatkowego wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do braku wystarczającej ilości składników odżywczych dla roślin w glebie polodowcowej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Bakterie dostarczają dla dębika ośmiopłatkowego przyswajalnych form azotu, bez których roślina ta nie mogłaby rosnąć na jałowej glebie / ubogiej w składniki mineralne glebie polodowcowej. • Po przejściu lodowca gleba jest uboga w azot, a dzięki symbiozie z bakteriami dębik ośmiopłatkowy ma zapewniony dostęp przyswajalnej formy azotu. 19