Biologia · 2021
Matura CKE maj, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 15.
(4 pkt)W organizmie człowieka kości chronią ważne narządy wewnętrzne, umożliwiają ruch i pełnią funkcję podporową. U noworodków występuje ok. 270 kości, ale u osób dorosłych jest ich już tylko 206. Najdłuższą kością w ciele człowieka jest kość udowa. Z kolei najmniejsze kości to kosteczki słuchowe, a wśród nich najmniejszą jest strzemiączko. Są to jedyne kości, które nie zmieniają swojego rozmiaru przez całe życie człowieka.
15.1. (0–1 pkt)
Określ funkcję strzemiączka i podaj nazwy pozostałych kosteczek słuchowych.
15.2. (0–1 pkt)
Określ przyczynę różnicy w liczbie kości między noworodkiem a osobą dorosłą.
15.3. (0–1 pkt)
Podaj jedną funkcję kości długich człowieka, inną niż wymienione w tekście.
Odpowiedzi
15.1.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne określenie funkcji strzemiączka, polegającej na przenoszeniu drgań lub wzmocnieniu drgań, oraz za prawidłowe podanie nazwy dwóch pozostałych kosteczek słuchowych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Funkcja strzemiączka: • umożliwia transfer drgań z kowadełka do ucha wewnętrznego. • przekazuje drgania. • przenosi falę mechaniczną z pozostałych kosteczek słuchowych na endolimfę. • zwiększa amplitudę drgań przenoszonych z błony bębenkowej. • wzmacnia drgania. Nazwy pozostałych kosteczek słuchowych: młoteczek i kowadełko. Uwaga: Uznaje się nazwy łacińskie młoteczka i kowadełka: malleus i incus.
15.2.
Zasady oceniania
rozwiązań zadań
1 pkt – za poprawne określenie przyczyny różnicy w liczbie kości, odnoszące się do zrastania się ze sobą kości w czasie rozwoju człowieka. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Ponieważ u dziecka kości zrastają się ze sobą, np. kości czaszki, to zmniejsza się liczba kości. • W czasie rozwoju osobniczego niektóre mniejsze kości łączą się ze sobą w jedną kość, dlatego liczba kości u dorosłego jest mniejsza niż u dziecka. • Kości zlewają się ze sobą w czasie rozwoju.
15.3.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne podanie jednej funkcji kości długich z wyłączeniem funkcji lokomotorycznej i podporowej. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • funkcja krwiotwórcza • magazyn jonów wapnia • magazyn fosforu • magazyn soli mineralnych • magazyn tłuszczu Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do budowy kości zamiast do ich funkcji, np. „Kości zawierają szpik kostny”.