Biologia
1103 wyników
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–3) Na poniższych zdjęciach (A–D) przedstawiono cztery różne gatunki kręgowców. Fotografie: Wikimedia Commons – O. Dugornay (delfin zwyczajny), S. Ryzhkov (salamandra plamista), B. Trapp (żmija zygzakowata), L. Viatour (dudek).
Uzupełnij tabelę. W każdym wierszu tabeli wpisz oznaczenia literowe wszystkich gatunków zwierząt należących do danej grupy, wybrane spośród A–D.
| Grupa zwierząt | Oznaczenia literowe zwierząt |
|---|---|
| Zwierzęta trójwarstwowe | |
| Owodniowce | |
| Zwierzęta stałocieplne |
Zwierzęta trójwarstwowe A, B, C, D Owodniowce A, C, D Zwierzęta stałocieplne A, D
3 pkt – za poprawne wypełnienie trzech wierszy tabeli. 2 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli. 1 pkt – za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
W żołądku człowieka wyróżnia się następujące części: wpustową, dno żołądka, trzon żołądka i część odźwiernikową. Błona śluzowa wyściełająca żołądek jest silnie pofałdowana. Występują w niej gruczoły wytwarzające pepsynogen oraz komórki okładzinowe, wytwarzające kwas solny. W części odźwiernikowej żołądka występują liczne gruczoły wytwarzające śluz. Mieszanie się masy pokarmowej w żołądku, w wyniku skurczów perystaltycznych, jest procesem stosunkowo powolnym. Na rysunku przedstawiono żołądek i dwunastnicę człowieka oraz gruczoły związane z tym odcinkiem jelita.
Uzupełnij tabelę. Podaj nazwy narządów oznaczonych na rysunku literami X i Y oraz określ znaczenie tych narządów dla trawienia tłuszczów.
| Struktura | Nazwa narządu | Znaczenie narządu |
|---|---|---|
| X | ||
| Y |
Struktura Nazwa narządu Znaczenie narządu X wątroba wytwarzanie żółci Y pęcherzyk żółciowy przechowywanie/uwalnianie żółci
1 pkt – za podanie poprawnych nazw i znaczenia tych narządów, które oznaczono na rysunku literami X i Y. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
1 pkt – za określenie dwóch funkcji kwasu solnego w żołądku. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
• 1. Wstępna denaturacja białek pokarmowych. 2. Aktywacja pepsynogenu. • 1. Zapewnia optymalne pH dla trawienia białek. 2. Chroni układ pokarmowy przed infekcjami. / Działa bakteriobójczo.
PF Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Serotonina jest neuroprzekaźnikiem uwalnianym do szczeliny synaptycznej. Cząsteczki serotoniny dyfundują w poprzek szczeliny synaptycznej i łączą się z receptorami w błonie komórkowej neuronów postsynaptycznych, co w przypadku receptorów 5-HT3 prowadzi do otwarcia kanałów jonowych i depolaryzacji błony postsynaptycznej. Aby neuron postsynaptyczny szybko uległ repolaryzacji, pozostała ilość neuroprzekaźnika w szczelinie synaptycznej musi zostać szybko usunięta – serotonina jest transportowana z powrotem do zakończeń synaptycznych (wychwyt zwrotny). Niektóre leki przeciwdepresyjne są inhibitorami wychwytu zwrotnego serotoniny.
1 pkt – za poprawne określenie dodatniego wpływu inhibitorów wychwytu serotoniny na stężenie serotoniny oraz ujemnego wpływu na szybkość repolaryzacji. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź 1. Wpływ na stężenie serotoniny: utrzymanie wysokiego stężenia. 2. Wpływ na szybkość repolaryzacji: spowolnienie.
rozwiązań zadań
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Do podstawowych azotowych produktów metabolizmu zwierząt należą: amoniak, mocznik i kwas moczowy. Ich cząsteczki różnią się złożonością budowy, rozpuszczalnością w wodzie, toksycznością oraz nakładem energetycznym związanym z ich syntezą.
Wybierz spośród powyższych i zapisz nazwę związku azotowego, którego wydalanie 1. największą stratą wody przez organizm – ...................................................................... 2. największym nakładem energii – .....................................................................................
Wyjaśnij, dlaczego zwierzęta żyjące w wodzie najczęściej wydalają amoniak, a zwierzęta lądowe – mocznik lub kwas moczowy. W odpowiedzi uwzględnij gospodarkę wodną tych organizmów i właściwości wymienionych produktów przemiany materii.
1. amoniak 2. kwas moczowy
1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch związków. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, odnoszące się do oszczędniejszej gospodarki wodnej zwierząt lądowych w porównaniu do zwierząt wodnych ORAZ do toksyczności i do rozpuszczalności w wodzie azotowych produktów metabolizmu w wodzie. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.
• Amoniak jest związkiem bardziej toksycznym od mocznika i od kwasu moczowego. Organizmy wodne mogą pozbywać się nadmiaru amoniaku bezpośrednio do wody, który natychmiast rozcieńcza się w środowisku wodnym. Organizmy lądowe syntetyzują mocznik lub kwas moczowy, które są mniej toksyczne i mogą osiągać wyższe stężenia w organizmie. • Organizmy wodne nie muszą oszczędzać wody, a więc mogą wydalać wraz z wodą bezpośredni produkt deaminacji aminokwasów – amoniak, który jest dobrze rozpuszczalny w wodzie. Organizmy lądowe oszczędzają wodę i dlatego syntezują kwas moczowy, który praktycznie nie rozpuszcza się w wodzie, lub mocznik, który jest mniej toksyczny od amoniaku i dlatego może osiągać wyższe stężenia w organizmie.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Krew i jej składniki są substancjami medycznymi pochodzenia ludzkiego. Pod pojęciem krwi pełnej jest rozumiana krew pobrana od zdrowego dawcy, zawierająca wszystkie składniki krwi. Obecnie przetaczanie krwi pełnej w zasadzie nie jest już stosowane, a pacjentom są przetaczane jedynie składniki krwi, których niedobór występuje u danej osoby. Koncentrat krwinek czerwonych (KKCz) zawiera jednak pewną ilość osocza, ponieważ otrzymuje się go z krwi pełnej, a proces usuwania osocza nie ma 100% wydajności. Przetoczenie krwi jest poprzedzone dwukrotnym oznaczeniem grupy krwi biorcy w układzie ABO oraz próbą zgodności serologicznej, podczas której jest weryfikowana zgodność grup krwi dawcy i biorcy. Do oznaczania przynależności grupowej krwi w układzie ABO służą hemotesty, zawierające aglutyniny anty-A (α) uzyskane z krwi grupy B, aglutyniny anty-B (β) uzyskane z krwi grupy A oraz aglutyniny anty-A (α) i anty-B (β) uzyskane z krwi grupy O. Technika oznaczania grupy krwi polega na dodaniu do surowicy testowej zawiesiny badanych krwinek w soli fizjologicznej oraz na obserwacji, czy zachodzi ich aglutynacja (zlepianie się). Niebezpieczeństwo powikłań po przetoczeniu krwi jest minimalizowane przez stosowanie do transfuzji krwi grupy jednoimiennej, czyli takiej, jaką ma pacjent. Jeżeli grupa krwi biorcy nie jest znana, a występują bezpośrednie zagrożenie życia chorego i konieczność natychmiastowego przetoczenia, lekarz może podjąć decyzję o podaniu KKCz grupy O. Grupa krwi w układzie ABO jest warunkowana przez allele kodominujące IA i IB oraz allel recesywny i.
Podaj grupę krwi układu ABO, której krwinki nie ulegają aglutynacji w żadnej z surowic testowych.
Wyjaśnij, dlaczego przetoczenie KKCz grupy O może być szkodliwe dla biorcy, który ma grupę krwi B. W odpowiedzi odnieś się do układu ABO.
Rodzice, z których matka ma grupę krwi AB, a ojciec – grupę krwi O, spodziewają się kolejnego dziecka.
Podaj genotypy rodziców. Wykonaj krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ wszystkie możliwe grupy krwi potomstwa oraz prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB u kolejnego dziecka tej pary rodziców. Zastosuj oznaczenia alleli podane w tekście.
O / grupa krwi O
1 pkt – za poprawne podanie grupy krwi układu ABO. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań IV. Rozumowanie i zastosowanie nabytej a) rozróżnia odporność […] komórkową wiedzy do rozwiązywania problemów i humoralną, biologicznych. Zdający: e) wyjaśnia, na czym polega zgodność 1) interpretuje informacje i wyjaśnia związki tkankowa […]. przyczynowo-skutkowe między procesami SZKOŁA PODSTAWOWA i zjawiskami, formułuje wnioski. III. Organizm człowieka. 4. Układ krążenia. Zdający: 4) wymienia grupy krwi układu ABO […].
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające występowanie aglutynin β (przeciwciał anty-B) w niewielkiej objętości osocza zawartego w preparacie KKCz grupy O ORAZ możliwość aglutynacji czerwonych krwinek grupy B u biorcy. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowa odpowiedź Po przetoczeniu KKCz krwi grupy O we krwi biorcy pojawią aglutyniny β w niewielkim stężeniu – pochodzące z osocza pozostałego w KKCz od dawcy – które mogą spowodować aglutynację krwinek biorcy.
3 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców, zapis krzyżówki genetycznej, określenie możliwych grup krwi potomstwa oraz określenie prawdopodobieństwa wystąpienia grupy krwi AB u dziecka. 2 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców oraz zapis krzyżówki genetycznej. 1 pkt – za poprawne podanie genotypów rodziców. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Limfocyty B mają zdolność rozpoznawania antygenów za pomocą przeciwciał związanych z błoną komórkową. Aktywowane limfocyty B dzielą się i przekształcają się w plazmocyty, które syntetyzują przeciwciała w formie rozpuszczalnej, rozpoznające te same antygeny. Komórki plazmatyczne są w stanie wytwarzać nawet do 3 000 cząsteczek przeciwciał na sekundę. Na podstawie różnic w budowie wyróżnia się pięć klas przeciwciał, z których jedynie przeciwciała klasy IgG pokonują barierę łożyskową. Na poniższych zdjęciach z transmisyjnego mikroskopu elektronowego przedstawiono limfocyt B (zdjęcie I) oraz plazmocyt (zdjęcie II).
Uzupełnij zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D. Aby limfocyt B przekształcił się w plazmocyt i zaczął wytwarzać przeciwciała, w większości przypadków jest konieczna aktywacja limfocytów B przez A B . Część aktywowanych limfocytów B przekształca się w C D .
BC
1 pkt – za poprawne uzupełnienie zdań. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
szorstka siateczka śródplazmatyczna / siateczka śródplazmatyczna szorstka
rozwiązań zadań
1 pkt – za podanie poprawnej nazwy – szorstka siateczka śródplazmatyczna. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
C
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Amniopunkcja polega na pobraniu próbki płynu owodniowego w celu diagnostyki chorób płodu.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących amniopunkcji. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Próbka płynu owodniowego zawiera DNA płodu. | ||
| 2 | Amniopunkcję wykonuje się w celu określenia czynności elektrycznej serca płodu. |
Podaj przykład choroby płodu, którą można zdiagnozować na podstawie analizy pobranego płynu owodniowego.
PF
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 pkt – za podanie poprawnego przykładu choroby możliwej do zdiagnozowania na podstawia analizy płynu owodniowego. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • zespół Downa • zespół Turnera • zespół Klinefeltera • mukowiscydoza • fenyloketonuria
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
U owiec gen BMP15 zlokalizowany jest na chromosomie X i zawiera dwa eksony oddzielone od siebie intronem o długości ok. 5400 pz (par zasad), a pełna długość sekwencji kodującej (z uwzględnieniem kodonu stop) to 1182 pz. Składnikiem propeptydu białka BMP15 (niedojrzałego białka) jest peptyd sygnałowy, który następnie ulega usunięciu. Dojrzała forma białka BMP15 składa się ze 125 aminokwasów. W poniższej tabeli opisano dwa zmutowane allele genu BMP15. Allele Fec XB oraz Fec XL są odpowiedzialne za zwiększenie częstości owulacji u owiec.
| Allel genu BMP15 | Podstawienie nukleotydowe w kodonie | Pozycja podstawionej reszty aminokwasowej | |
|---|---|---|---|
| w propeptydzie | w dojrzałym białku | ||
| Fec XB | AGC → AUC | 367 | 99 |
| Fec XL | UGU → UAU | 321 | 53 |
Na podstawie przedstawionych informacji wykaż, że w procesie ekspresji genu BMP15 dochodzi do potranskrypcyjnej obróbki RNA.
Podaj, z ilu reszt aminokwasowych składa się propeptyd BMP15 (niedojrzałe białko).
Uzupełnij zdania. Wybierz odpowiedź spośród oznaczonych literami A i B oraz odpowiedź spośród oznaczonych literami C i D.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że w procesie ekspresji genu BMP15 dochodzi do potranskrypcyjnej obróbki RNA, odnoszące się do wycinania intronu. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
• Owczy gen BMP15 składa się z dwóch eksonów oddzielonych od siebie intronem, który jako odcinek niekodujący jest wycinany z pre-mRNA. • Podczas obróbki potranskrypcyjnej zachodzi splicing, czyli wycięcie jednego intronu i połączenie ze sobą dwóch eksonów w mRNA BMP15. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się jedynie do definicji obróbki potranskrypcyjnej, bez odniesienia się do konkretnego przykładu np. „Po transkrypcji dochodzi w tym przypadku do zmiany sekwencji cząsteczki RNA”.
393
1 pkt – za podanie właściwej liczby reszt aminokwasowych – 393. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
AD Próbny egzamin maturalny z biologii – styczeń 2026 r.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Poniżej zamieszczono drzewo filogenetyczne kręgowców, przedstawiające relacje pokrewieństwa między rybami a czworonogami.
Na podstawie przedstawionego drzewa filogenetycznego oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Wśród przedstawionych grup organizmów najbliżej spokrewnione są ptaki i krokodyle. | ||
| 2 | Węże są bliżej spokrewnione z żółwiami niż z krokodylami. |
PF
rozwiązań zadań
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1 pkt – za poprawne wykazanie, że tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla pokrewieństwa ewolucyjnego, uwzględniające brak monofiletyzmu ryb lub gadów. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań za 1 pkt albo za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla zależności ewolucyjnych, ponieważ gady to takson parafiletyczny. Żeby był monofiletyczny, trzeba by zaliczać do niego też ptaki. • Tradycyjna klasyfikacja nie odzwierciedla zależności ewolucyjnych, ponieważ ryby to takson parafiletyczny. Każdy klad obejmujący ryby obejmuje również czworonogi (płazy, gady, ptaki, ssaki). • Ptaki i krokodyle są ze sobą bliżej spokrewnione niż krokodyle, żółwie i węże, a to krokodyle, żółwie i węże są w jednej gromadzie, odrębnej od ptaków.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) W komórkach zwierząt DNA znajduje się w jądrze komórkowym oraz w mitochondrium. Dziedziczenie mitochondrialnego DNA określa się jako dziedziczenie pozajądrowe i zachodzi ono według innych reguł niż dziedziczenie DNA jądrowego. Na poniższych rysunkach I i II przedstawiono genotypy dwóch gamet – żeńskiej i męskiej, a na rysunku III – zygotę powstałą w wyniku połączenia się tych gamet.
Podaj genotyp zygoty. W miejsca wyznaczone na rysunku III (……) wpisz w jądrze komórkowym i w mitochondrium odpowiednie oznaczenia alleli. …… ……
• w jądrze komórkowym: Aa • w mitochondrium: G
1 pkt – za podanie poprawnego genotypu zygoty. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Określ dwie przykładowe funkcje, które pełni w żołądku kwas solny.
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących żołądka. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Rozciąganie ścian żołądka przez pokarm jest czynnikiem stymulującym skurcze mięśniówki żołądka. | ||
| 2 | Skurcze odźwiernika zapobiegają cofaniu się treści żołądkowej do przełyku. |
Określ, z jakiego rodzaju tkanki mięśniowej jest zbudowana mięśniówka żołądka.
gładkiej / mięśnie gładkie
1 pkt – za poprawne określenie rodzaju tkanki mięśniowej, z którego jest zbudowana mięśniówka żołądka. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Genotyp matki: IAIB Genotyp ojca: ii Krzyżówka genetyczna: IA IB IA IB i IAi IBi albo i IAi IBi i IAi IBi Możliwe grupy krwi potomstwa: A, B Prawdopodobieństwo wystąpienia grupy krwi AB: 0%
Podaj pełną nazwę struktury komórkowej oznaczonej na zdjęciu literą X, związanej z wytwarzaniem przeciwciał przez plazmocyt.
Dokończ zdanie. Wybierz właściwą odpowiedź spośród podanych. Dzięki przeciwciałom przechodzącym przez łożysko płód uzyskuje odporność
Podaj nazwy aminokwasów, których resztami różnią się białko kodowane przez prawidłowy allel genu BMP15 oraz białko kodowane przez zmutowany allel Fec XL. Nazwa aminokwasu kodowanego przez 1. prawidłowy allel: ................................................................................................................. 2. zmutowany allel Fec XL: .....................................................................................................
Oceń prawdziwość poniższych stwierdzeń dotyczących skutków mutacji w sekwencjach nukleotydowych kodujących białka. Wybierz P, jeśli stwierdzenie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Podstawienie jednego nukleotydu może prowadzić do przedwczesnego zakończenia translacji. | ||
| 2 | Delecja całego kodonu – trójki nukleotydów – to mutacja milcząca, niewyrażająca się na poziomie białka. |
Nazwa aminokwasu kodowanego przez 1. prawidłowy allel: cysteina / Cys. 2. zmutowany allel Fec XL: tyrozyna / Tyr.
1 pkt – za poprawne podanie nazw aminokwasów lub ich oznaczeń trójliterowych. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
PF
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń. 0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Wykaż, że tradycyjna klasyfikacja kręgowców – wyróżniająca gromady ryb, płazów, gadów, ptaków i ssaków – nie w pełni odzwierciedla ewolucyjne pokrewieństwo tych zwierząt.