Chemia · 2026
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 9.
(4 pkt)Nadtlenek sodu – Na2O2 – powstaje w wyniku spalania metalicznego sodu. Zawiera aniony nadtlenkowe O2 2– i wykazuje silne działanie utleniające. Pod wpływem tlenku węgla(IV) ulega dysproporcjonowaniu na tlen i anion tlenkowy, który z CO2 tworzy anion węglanowy. Taki proces wykorzystuje się do oczyszczania powietrza w okrętach podwodnych i w aparatach do oddychania. Potas, rubid i cez w wyniku spalania w tlenie tworzą ponadtlenki o wzorze ogólnym MeO2. Te związki zawierają jon ponadtlenkowy O2 –, uboższy o jeden elektron w porównaniu z jonem nadtlenkowym O2 2–.
9.1. (0–2 pkt)
• spalania metalicznego sodu w tlenie – reakcja 1. • nadtlenku sodu z tlenkiem węgla(IV) – reakcja 2. Reakcja 1. Reakcja 2.
9.2. (0–2 pkt)
Ponadtlenki są bardzo silnymi utleniaczami. Reagują energicznie z wodą, w wyniku czego tworzą przejściowy anion wodoronadtlenkowy HO2 –: 2O2 – + H2O → O2 + HO2 – + OH– Ten anion rozkłada się powoli, z wydzieleniem tlenu: 2HO2 – → 2OH– + O2
Odpowiedzi
9.1.
Poprawna odpowiedź
2Na + O2 ⟶ Na2O2 2Na2O2 + 2CO2 ⟶ 2Na2CO3 + O2
Zasady oceniania
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
9.2.
Zasady oceniania
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody rozwiązania zadania prowadzącej do obliczenia objętości tlenu, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wyniku z poprawną jednostką. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale: • popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB • podanie wyniku z błędną jednostką lub bez jednostki; ALBO – poprawne obliczenie liczby moli lub masy tlenu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie 200 g 355 g (ponadtlenku potasu 𝑛H2O = = 11,1 (mol) 𝑛KO2 = = 5,0 (mol) 18 g∙mol–1 71 g∙mol–1 użyto w niedomiarze) 1 1 𝑛O2 = 𝑛O2 (reakcja 1) + 𝑛O2 (reakcja 2) = 100 % ∙ 2𝑛KO2 + 80 % ∙ 4𝑛KO2 = 3,5 (mol) 𝑉O2 = 3,5 (mol) ∙ 22,4 (𝑑𝑚3∙mol–1) = 78,4 dm3 Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.