Chemia · 2025
Matura CKE maj, PR (F‑2015)
Poziom rozszerzony · Formuła 2015
Zadanie 23.
(2 pkt)Próba Lucasa pozwala na identyfikację alkoholi różniących się rzędowością. Polega na reakcji alkoholu ze stężonym kwasem solnym w obecności ZnCl2. Przebieg reakcji, która zachodzi podczas tej próby, można opisać poniższym równaniem. ROH + HCl → RCl + H2O Dodatnim wynikiem opisanej próby jest zmętnienie lub rozwarstwienie się cieczy. Alkohole pierwszorzędowe nie ulegają tej reakcji, drugorzędowe reagują po podgrzaniu, natomiast trzeciorzędowe reagują natychmiast. R.T. Morrison, R.N. Boyd, Chemia organiczna, Warszawa 2018. W probówce przeprowadzono próbę Lucasa z alkoholem A o wzorze sumarycznym C5H12O. O tym związku wiadomo, że jego cząsteczki nie są chiralne. Początkowo nie zaobserwowano objawów reakcji, natomiast po ogrzaniu pojawiło się zmętnienie.
23.1. (0–1 pkt)
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) oraz nazwę systematyczną alkoholu A.
23.2. (0–1 pkt)
Izomerem związku A jest alkohol A1, którego cząsteczki są chiralne i mają nierozgałęziony łańcuch węglowy.
Napisz równanie reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym (metanowym). Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Odpowiedzi
23.1.
Poprawna odpowiedź
OH H3C CH2 CH CH2 CH3 Nazwa systematyczna: pentan-3-ol
Zasady oceniania
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej alkoholu A. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
23.2.
Poprawna odpowiedź
OH O O H3C CH2 CH2 CH CH3 + HC HC + H2O OH O CH CH2 CH2 CH3 CH3
Zasady oceniania
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji estryfikacji alkoholu A1 kwasem mrówkowym. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.