Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Chemia
(0–2) Świeżo strącony wodorotlenek miedzi(II) stosuje się do wykrywania określonych grup funkcyjnych i wiązań. W wyniku reakcji związków organicznych z tym odczynnikiem powstają rozpuszczalne lub nierozpuszczalne w wodzie substancje o charakterystycznych barwach.
Uzupełnij schemat przemian, których reagentem jest wodorotlenek miedzi(II). Napisz wzory wszystkich odczynników niezbędnych do przeprowadzenia przemian zilustrowanych na schemacie. Odczynniki wybierz z poniższej listy: zalkalizowana , T zawiesina Cu2+ Cu2O Cu(OH)2 1. 2. 3. Następnie opisz możliwe do zaobserwowania zmiany zawartości probówek, w których zachodzą przemiany oznaczone na powyższym schemacie numerami 1. i 2. Uwzględnij rodzaj (roztwór, osad) oraz barwę mieszaniny po zajściu reakcji. Przemiana 1.: ............................................................................................................................. Przemiana 2.: .............................................................................................................................
2 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich pól schematu i poprawny opis możliwych do zaobserwowania zmian w przemianach 1. i 2. 1 pkt – poprawne uzupełnienie wszystkich pól schematu i niepoprawny opis możliwych do zaobserwowania zmian w przemianach 1. i 2. albo brak opisu zmian ALBO 2 pkt – błędne uzupełnienie schematu albo brak uzupełnienia schematu i poprawny opis możliwych do zaobserwowania zmian w przemianach 1. i 2. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązanie CH3COOH(aq) CH3CH2CHO(aq) Cu2+ LUB kwas octowy Zalkalizowana LUB propanal Cu2O zawiesina Cu(OH)2 1. 2. 3. H2NCONHCONH2(aq) LUB dimocznik LUB biuret Związek kompleksowy o fioletoworóżowej barwie Obserwacje: Przemiana 1.: Powstał niebieski (klarowny) roztwór. Przemiana 2.: Powstał ceglasty osad
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Aminy o wzorze ogólnym RNH2 reagują z kwasem azotowym(III) zgodnie z równaniem: RNH2 + HNO2 → ROH + N2 + H2O Pewna nasycona amina ma masę cząsteczkową równą 117 u. Próbkę tej aminy o masie 7,85 g poddano reakcji z kwasem azotowym(III). Po reakcji stwierdzono, że cała próbka przereagowała z kwasem, a wydzielony w reakcji azot zajął objętość 4,51 dm3 (w przeliczeniu na warunki normalne). Na podstawie obliczeń ustal liczbę grup aminowych w cząsteczce tej aminy i napisz jej wzór sumaryczny.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń i podanie poprawnego wzoru aminy. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, wykonanie obliczeń, ale: • popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB • podanie błędnego wzoru aminy lub brak wzoru aminy. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Przykładowe rozwiązania Sposób 1. 117 g aminy – x∙ 22,4 dm3 azotu 7,85 g aminy – 4,51 dm3 azotu x= 3 117 g – 3 ∙ 16g = 69 g 12n+ 2n– 1 = 69 ⇒ n= 5 Liczba grup aminowych w cząsteczce: 3 ALBO C5H9(NH2)3 Wzór sumaryczny aminy: C5H9(NH2)3 ALBO C5H15N3 Sposób 2. CnH2n+2–a(NH2)a + a HNO2 → CnH2n+2–a(OH)a + a N2 + a H2O 7,85 g –––––––––––––––––––––––––––– 4,51 dm3 117 g –––––––––––––––––––––––––––– a · 22,4 dm3 a= 3 117= 12 · n+ 1 · (2 · n+ 2 – a) + (14 + 2 · 1) · a= 14 · n+ 15 · a + 2 115= 14 · n+ 15 · 3= 14 · n+ 45 70= 14 · n ⇒ n= 5 C5H9(NH2)3, czyli: C5H15N3
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–1) Wpisz do schematu wzory odpowiednich drobin, tak aby powstało równanie reakcji 3. w formie jonowej skróconej. Zastosuj definicję kwasu i zasady Brønsteda. + → + H2O kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
CH3 CH3 + NH3 NH2 + OH– → + H2O kwas 1 zasada 2 zasada 1 kwas 2
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu – napisanie we właściwej formie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Probówka I Probówka II Probówka III fenyloalanina fenyloalanina fenyloalanina 0,33 mol · dm–3 HCl 0,33 · 10−5 mol · dm–3 HCl 0,33 mol · dm–3 KOH
Uzupełnij poniższe schematy, tak aby powstały wzory półstrukturalne (grupowe) fenyloalaniny w postaci, w której ten aminokwas będzie występował w dominującej formie w roztworze w każdej probówce. Probówka I Probówka II Probówka III CH CH 2 CH CH 2 CH CH 2
probówka I probówka II probówka III H3N+H2N HC CH3COOH H3N+H2N HC CH3COO H2NH2N HC CH3COO CH2 CH2 CH2
2 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – narysowanie wzorów półstrukturalnych trzech jonów fenyloalaniny. 1 pkt – poprawne uzupełnienie schematów – narysowanie wzorów półstrukturalnych dwóch jonów fenyloalaniny. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Pierwiastki A i X leżą w sąsiednich okresach. Wiadomo, że: • elektrony w atomie A w stanie podstawowym są rozmieszczone w pięciu podpowłokach • w atomie X w stanie podstawowym wszystkie elektrony biorące udział w tworzeniu wiązań są niesparowane i rozmieszczone na powłokach opisanych różnymi wartościami głównej liczby kwantowej 𝑛. Cząsteczka tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia składa się z czternastu atomów, a jej wzór rzeczywisty nie jest wzorem elementarnym. Ten tlenek w reakcji z wodą – przebiegającej bez zmiany stopni utlenienia – tworzy trójprotonowy kwas tlenowy. Liczba atomów wchodzących w skład cząsteczki wodorku pierwiastka A jest równa liczbie atomów wchodzących w skład cząsteczki tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia.
Uzupełnij tabelę. Napisz symbole pierwiastków A i X – oraz dla każdego z nich – najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych i liczbę elektronów niesparowanych w atomie w stanie podstawowym.
| Symbol pierwiastka | Najwyższy stopień utlenienia w związkach chemicznych | Liczba elektronów niesparowanych w atomie | |
|---|---|---|---|
| Pierwiastek A | |||
| Pierwiastek X |
Najwyższy stopień Liczba elektronów Symbol pierwiastka utlenienia w związkach niesparowanych chemicznych w atomie Pierwiastek A P LUB fosfor V ALBO 5 3 Pierwiastek X Cr LUB chrom VI ALBO 6 6 egzaminu maturalnego przeprowadzanego w roku szkolnym 2022/2023 i 2023/2024 (Dz.U. poz. 1246).
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli – podanie w odpowiedniej kolejności symboli pierwiastków X i A oraz dla każdego z nich: najwyższego stopnia utlenienia w związkach chemicznych i liczby elektronów niesparowanych w atomie. 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli – podanie symbolu pierwiastka, najwyższego stopnia utlenienia w związkach chemicznych i liczby elektronów niesparowanych w atomie ALBO 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch kolumn tabeli – podanie symboli pierwiastków i najwyższych stopni utlenienia w związkach chemicznych albo symboli pierwiastków i liczby elektronów niesparowanych w ich atomach. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ 1s 2s 2p 3s 3p 3d Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu konfiguracji elektronowej kationu chromu Cr3+ w stanie podstawowym z uwzględnieniem numeru powłoki i symboli podpowłok. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Znanych jest kilkadziesiąt izotopów galu, które powstają w różnych reakcjach jądrowych, ale tylko nieliczne z nich są trwałe. Promieniotwórcze izotopy galu zwykle ulegają rozpadowi 𝛽–, jeżeli mają nadmiar neutronów, lub innym przemianom – przy niedomiarze neutronów.
Izotop galu o liczbie masowej równej 72 ulega rozpadowi 𝛽–.
Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz symbol pierwiastka, którego izotop powstaje w wyniku opisanej przemiany, oraz liczbę masową tego izotopu.
Izotop 67Ga otrzymuje się w wyniku bombardowania izotopu cynku 68Zn pewnymi cząstkami. W reakcji jednego jądra 68Zn z jedną taką cząstką powstają dwa neutrony i jedno jądro 67Ga.
Napisz równanie opisanej przemiany, której ulega jądro izotopu 68Zn. Uzupełnij wszystkie pola w poniższym schemacie.
72 Ge
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
1 pkt – poprawne napisanie równania opisanej przemiany jądrowej – poprawne uzupełnienie schematu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania 68 1 1 67 68 1 1 67 30 Zn + 1p ⟶2 0n + 31 Ga ALBO 30 Zn + 1H ⟶2 0n + 31 Ga
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) W poniższej tabeli przedstawiono wartości energii sieciowej dwóch związków oraz promieni tworzących je jonów.
1 pkt – poprawne wyjaśnienie zawierające odniesienie do ładunków jonów w MgO i LiF. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Jony dwudodatnie i dwuujemne (Mg2+ i O2–) przyciągają się silniej niż jony jednododatnie i jednoujemne (Li+ i F–). • Im większe są wartości ładunków przyciągających się jonów, tym siła oddziaływania większa. • Im większe są wartości ładunków oddziałujących jonów, tym większa wartość energii sieciowej.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Zbadano odczyn wodnych roztworów trzech soli: NaHCO3, ZnCl2 i CH3COONH4 za pomocą uniwersalnych papierków wskaźnikowych. Wyniki doświadczenia pokazano na zdjęciu.
Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj numery probówek do wzorów badanych soli.
| Wzór soli | Numer probówki |
|---|---|
| NaHCO 3 | |
| ZnCl 2 | |
| CH COONH 3 4 |
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | W roztworze znajdującym się w probówce 1. reakcji z wodą uległy aniony, a w roztworze, który umieszczono w probówce 3., reakcji z wodą uległy kationy. | ||
| 2 | W roztworze, który umieszczono w probówce 2., reakcji z wodą uległy zarówno kationy, jak i aniony. |
Wzór soli Numer probówki NaHCO3 3 ZnCl2 1 CH3COONH4 2
1 pkt – poprawne przyporządkowanie trzech lub dwóch numerów probówek do wzorów badanych soli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | W roztworze znajdującym się w probówce 1. reakcji z wodą uległy aniony, a w roztworze, który umieszczono w probówce 3., reakcji z wodą uległy kationy. | ✓ | ✓ |
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Jony FeO4 2– mogą powstać podczas reakcji Fe(OH)3 z jonami ClO– w nasyconym roztworze NaOH, zilustrowanej poniższym schematem: Fe(OH)3 + ClO– + OH– → FeO4 2– + Cl– + H2O
Równanie procesu utleniania: Fe(OH)3 + 5OH− → FeO42− + 4H2O + 3e– Sumaryczne równanie: 2Fe(OH)3 + 3ClO− + 4OH− → 2FeO42− + 3Cl− + 5H2O Uwaga: Równanie reakcji utleniania, w którym zdający użył jonów Fe3+, uznaje się za błędne.
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz poprawne uzupełnienie schematu reakcji. 1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji utleniania oraz niepoprawne uzupełnienie lub brak uzupełnienia schematu reakcji ALBO 1 pkt – niepoprawne napisanie w formie jonowo-elektronowej równania reakcji utleniania albo brak równania oraz poprawne uzupełnienie schematu reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Poniżej przedstawiono równania reakcji, które przebiegają w wybranych półogniwach redoks. W tych półogniwach elementem przewodzącym jest platyna – nie bierze ona udziału w reakcji elektrodowej.
| Półogniwo | Równanie reakcji elektrodowej |
|---|---|
| A | MnO− (aq) + 8H+(aq) + 5e− ⇄ Mn2+(aq) + 4H O 4 2 |
| B | Fe3+(aq) + e− ⇄ Fe2+(aq) |
Uzupełnij poniższy zapis, tak aby powstał schemat ogniwa galwanicznego zbudowanego z półogniw A i B, które generuje prąd w warunkach standardowych. Napisz, które półogniwo pełni funkcję anody, a które – katody w pracującym ogniwie. …….…….. (–) Pt ………………………… ………………………… Pt (+) …….…….. funkcja półogniwa funkcja półogniwa
Napisz w formie jonowej sumaryczne równanie reakcji, która zachodzi w pracującym ogniwie zbudowanym z półogniw A i B.
anoda (–) Pt Fe3+, Fe2 + MnO4– , Mn2+, H+ Pt (+) katoda funkcja półogniwa funkcja półogniwa Uwaga: Dopuszcza się dowolną kolejność zapisu jonów w półogniwach.
1 pkt – poprawne uzupełnienie schematu ogniwa i poprawne nazwanie elektrod. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
5Fe2+ + MnO4– + 8H+ → 5Fe3+ + Mn2+ + 4H2O ALBO 5Fe2+ + MnO4– + 8H3O+ → 5Fe3+ + Mn2+ + 12H2O
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji oraz jednoznaczne wskazanie jej kierunku. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Uzupełnij poniższy schemat, tak aby przedstawiał graficzny (klatkowy) zapis konfiguracji elektronowej kationu X3+ w stanie podstawowym. W zapisie uwzględnij numery powłok i symbole podpowłok. ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ 1s 2s 2p 3s
• w formie cząsteczkowej – tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia z wodą (reakcja 1.) • w formie jonowej – tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia z wodorotlenkiem potasu (reakcja 2.). Użyj symboli A i X. Równanie reakcji 1.: Równanie reakcji 2.:
| Wzór sumaryczny wodorku pierwiastka A | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka A na najwyższym stopniu utlenienia | Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka X na najwyższym stopniu utlenienia |
|---|---|---|
3 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie dwóch równań reakcji. 2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie we właściwej formie jednego równania reakcji ALBO 2 pkt – brak uzupełnienia tabeli lub błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie dwóch równań reakcji. 1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli i błędne zapisanie dwóch równań reakcji ALBO 2 pkt – błędne uzupełnienie tabeli i poprawne zapisanie jednego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Wzór sumaryczny Wzór sumaryczny Wzór sumaryczny tlenku pierwiastka A tlenku pierwiastka X wodorku pierwiastka A na najwyższym stopniu na najwyższym stopniu utlenienia utlenienia AH3 LUB H3A ALBO A4O10 ALBO P4O10 XO3 ALBO CrO3 PH3 LUB H3P Równanie reakcji 1.: P4O10 + 6H2O → 4H3PO4 ALBO A4O10 + 6H2O → 4H3AO4 Równanie reakcji 2.: CrO3 + 2OH– → CrO42–– + H2O ALBO XO3 + 2OH– → XO42– + H2O ALBO CrO3 + 2K+ + 2OH– → CrO42– + 2K+ + H2O ALBO XO3 + 2K+ + 2OH– → XO42– + 2K+ + H2O Uwaga: W tabeli wzór tlenku pierwiastka A musi być zapisany w postaci A4O10 lub P4O10. W równaniu reakcji tego tlenku z wodą dopuszcza się zapis wzoru tlenku w postaci A2O5 albo P2O5.
| 2 | W roztworze, który umieszczono w probówce 2., reakcji z wodą uległy zarówno kationy, jak i aniony. | ✓ | ✓ |
W roztworze znajdującym się w probówce 1. reakcji z wodą uległy aniony, 1. a w roztworze, który umieszczono w probówce 3., reakcji z wodą uległy F kationy. W roztworze, który umieszczono w probówce 2., reakcji z wodą uległy 2. P zarówno kationy, jak i aniony.
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.