Arkusz maturalny
Ładowanie…
Arkusz maturalny
Na podstawie: A. Rajski, Zoologia, Warszawa, 1983. luźne ułożenie komórek 2. obecność błony podstawnej 3. liczne jądra komórkowe w komórkach 4. obfita ilość substancji międzykomórkowej 5. komórki zawierają duże ilości aktyny i miozyny. Podaj literę (A–C), którą na rysunku oznaczono tkankę łączną oraz dwie charakterystyczne cechy jej budowy – zapisz ich numery (1–5).
(1 pkt) Poniżej zilustrowano trzy rodzaje tkanek (A–C) występujących w organizmie człowieka oraz przedstawiono pięć wybranych cech budowy tkanek. C
(1 pkt) Organizm człowieka wyposażony jest w mechanizmy, które chronią go zarówno przed przegrzaniem, jak i przed wychłodzeniem. W tabeli przedstawiono reakcje organizmu umożliwiające utrzymanie stałej temperatury ciała.
Określ, które z reakcji organizmu wymienionych w tabeli prowadzą do oddawania, a które – do wytwarzania ciepła w organizmie człowieka. Wpisz literę X w odpowiednie miejsca tabeli. Reakcja organizmu Oddawanie ciepła przez organizm Wytwarzanie ciepła w organizmie 1. Rozszerzenie skórnych naczyń krwionośnych. 2. Mimowolne skurcze włókien mięśni szkieletowych. 3. Wydzielanie większej ilości potu.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę ośrodkowego układu nerwowego człowieka.
| Rok Produkty | 2005 | 2006 | 2007 | 2008 | 2009 |
|---|---|---|---|---|---|
| produkty zbożowe | 11,6 | 11,0 | 10,5 | 10,2 | 9,8 |
| warzywa surowe | 7,7 | 7,1 | 6,9 | 7,7 | 7,6 |
| rośliny strączkowe | 0,4 | 0,4 | 0,4 | 0,4 | 0,4 |
| ziemniaki | 3,3 | 2,9 | 2,8 |
(2 pkt) a) Określ kierunek przepływu informacji nerwowej w przedstawionym łuku odruchowym – narysuj na schemacie strzałki nad neuronami. b) Podkreśl poniżej trzy struktury, które pełnią funkcję efektorów w łuku odruchowym. pręcik siatkówki mięsień biceps kubek smakowy ciałko czuciowe skóry ślinianka Informacje do zadań 5. i 6. W tabeli przedstawiono spożycie błonnika pokarmowego w wybranych produktach spożywczych w Polsce, w latach 2005–2009. Ilość spożywanego błonnika pokarmowego [g/dzień] Na schemacie przedstawiono prosty łuk odru chowy, w skład którego wchodzą dwa neurony, ale nie zaznaczono kierunku przepływu impul su nerwowego (informacji nerwowej).
(2 pkt) słupkowy porównujący ilość spożywanego człowieka w roślinach strączkowych 4 z 17 Na podstawie danych z tabeli na rysuj wykre błonnika, dostarczanego do organizmu i ziemniakach w Polsce, w latach 2005–2008. Strona
(2 pkt) a) Oceń, czy poniższe informacje dotyczące spożycia błonnika w Polsce w latach 2005–2009 są właściwą interpretacją danych w tabeli. Zaznacz T (tak), jeśli informacja jest właściwą interpretacją danych, albo N (nie) – jeśli nie jest. b) Podaj nazwy dwóch produktów zawierających błonnik, wymienionych w tabeli, których spożycie w Polsce w latach 2005–2009 wykazuje tendencję malejącą. 1. Głównymi źródłami błonnika pokarmowego w latach 2005–2009 były warzywa surowe i przetwory warzywne. T N 2. W latach 2005–2009 dzienne spożycie błonnika obecnego w warzywach surowych zmniejszało się z roku na rok. T N 3. Ilość spożywanego błonnika w postaci owoców i ich przetworów w roku 2005 i roku 2009 utrzymywała się na tym samym poziomie. T N
(2 pkt) Podczas zajęć w laboratorium uczniowie mieli obserwować proces enzymatycznego rozkładu białka i skrobi. W tym celu przygotowali dwie probówki: jedną z białkiem jaja kurzego (1.), drugą z kleikiem skrobiowym (2.). W każdej probówce roztwór miał odpowiednie pH i zawierał enzym trawiący dany składnik. Przygotowano również żółć, ale decyzję o jej dodaniu do probówek pozostawiono uczniom. a) Spośród niżej wymienionych enzymów wybierz i przyporządkuj do każdej probówki ten enzym, który powoduje trawienie znajdującego się w niej składnika. pepsyna amylaza nukleaza lipaza Probówka 1. z białkiem jaja kurzego: ......................................................................................... Probówka 2. z kleikiem skrobiowym: ......................................................................................... b) Oceń, czy dodanie żółci do probówek ułatwiłoby proces trawienia. Odpowiedź
uzasadnij, uwzględniając funkcję żółci.
(2 pkt) Człowiek dbający o prawidłowe odżywianie się uwzględniał w swojej diecie surową marchew ze względu na jej wartości odżywcze: zawartość witamin, soli mineralnych i błonnika. Przyrządzając surówki z marchwi, rezygnował z dodawania oleju, ponieważ jest on wysokokaloryczny. a) Podaj nazwę witaminy, która występuje w marchwi w postaci prowitaminy, oraz
określ jej rolę w prawidłowym widzeniu. b) Przedstaw argument uzasadniający, że dodawanie oleju do surówki z marchwi jest korzystne dla zdrowia człowieka.
(2pkt) Podczas intensywnego wysiłku fizycznego w warunkach deficytu tlenowego w mięśniach szkieletowych człowieka zachodzi proces, którego ubocznym produktem jest kwas mlekowy. Związek ten jest transportowany przez krew do wątroby, gdzie ulega przekształceniu do glukozy. Glukoza może być następnie wykorzystana w mięśniach do ich pracy.
(1 pkt) Znajomość dróg zarażenia się pasożytami zmniejsza prawdopodobieństwo zapadnięcia na choroby przez nie wywoływane. W tabeli przedstawiono wybrane choroby i sposoby zarażenia się trzema pasożytami. Zakreśl w tabeli nazwę tej choroby, która przenoszona jest drogą pokarmową, a której profilaktyka polega m.in. na myciu rąk. Lp. Nazwa choroby Nazwa pasożyta Sposób zarażenia 1. glistnica glista ludzka Spożycie np. niemytych surowych warzyw, które są zanieczyszczone jajami glisty. 2. włośnica włosień kręty Zjedzenie niedogotowanego lub surowego mięsa np. dzika lub świni, zawierającego otorbione larwy włośnia. 3. malaria zarodziec malarii Ukąszenie przez samicę komara widliszka.
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono przekrój przez gardło człowieka, które stanowi wspólny odcinek drogi oddechowej i pokarmowej.
(2 pkt) Na schemacie podano możliwe wartości stężenia glukozy we krwi zdrowych i chorych ludzi wyrażone w mg/dl. Nazwa choroby, przy której może wystąpić taki poziom glukozy we krwi człowieka krwi we (mg/dl) Poziom glukozy prawidłowy glukozy Nazwa hormonu, którego niedobór może być Stężenie przyczyną takiego poziomu glukozy we krwi
Uzupełnij powyższy schemat: wpisz w wyznaczone miejsca nazwę hormonu i nazwę choroby, przy której występuje zilustrowany poziom glukozy.
(2 pkt) W skład ucha człowieka wchodzą m.in. elementy: trąbka słuchowa, kowadełko, błona bębenkowa, małżowina uszna, strzemiączko. a) Spośród wymienionych elementów ucha wybierz wszystkie te, które są zbudowane z tkanki kostnej. b) Podaj, który z wymienionych elementów ucha występuje na granicy ucha zewnętrznego i środkowego.
(2 pkt) Częstotliwość oraz głębokość oddechów jest regulowana przez ośrodek oddechowy znajdujący się w rdzeniu przedłużonym, który składa się z ośrodka wdechu i wydechu.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Wydech spowodowany jest skurczem przepony i mięśni międzyżebrowych. | ||
| 2 | Pobudzenie jednego z ośrodków oddychania związane jest z hamowaniem drugiego ośrodka. | ||
(1 pkt) Poniżej zamieszczono notatkę sporządzoną przez ucznia. „Zapłodnienie komórki jajowej zachodzi w jajowodzie, tam też dochodzi do zagnieżdżenia zarodka”.
Wskaż jeden z błędów popełnionych w tej notatce i go skoryguj.
(1 pkt) Budowa organizmu człowieka może być postrzegana jako hierarchiczna, tzn. organizm złożony jest z cząsteczek chemicznych tworzących komórki, komórki budują tkanki, a tkanki tworzą narządy zebrane w układy narządów.
Uporządkuj podane niżej struktury należące do układu krwionośnego człowieka zgodnie ze zwiększającym się stopniem ich złożoności. Zapisz ich oznaczenia literowe, zaczynając od struktury uorganizowanej najniżej. A. erytrocyt B. hemoglobina C. krew D. naczynia krwionośne
(2 pkt) Na schematach przedstawiono dwie gałki oczne z widoczną zmianą kształtu elementu X. Poniżej wymieniono wybrane funkcje (A–D) różnych elementów budowy oka.
(3 pkt) Tętnice odbierają krew wyrzucaną przez serce. Ich ściany są grube i sprężyste, może w nich płynąć krew do wszystkich tkanek pod wysokim ciśnieniem i ze znaczną szybkością. Krew z tkanek do serca wraca żyłami, płynie wolno i pod niskim ciśnieniem, a więc ściany żył mogą być cieńsze niż ściany tętnic. Budowa obu rodzajów naczyń krwionośnych różni się także występowaniem zastawek. a) Na podstawie informacji zawartych w tekście uzupełnij tabelę tak, aby przedstawiała porównanie kierunku krwi (z serca/do serca) i szybkości jej przepływu (większa/mniejsza) w opisanych naczyniach krwionośnych. b) Podaj nazwę naczynia krwionośnego, w którym występują zastawki, oraz określ ich rolę w obiegu krwi.
(2 pkt) W sytuacji stresowej adrenalina wywołuje zmiany w funkcjonowaniu narządów i układów, np. układu krwionośnego, oddechowego, mięśniowego, których celem jest przygotowanie organizmu do maksymalnego wysiłku. Każdej z wymienionych zmian fizjologicznych (A–D), jaka pojawia się w organizmie człowieka podczas stresu, przyporządkuj właściwe jej znaczenie (1–5) w reakcji stresowej. Zmiany fizjologiczne Znaczenie A. skurcz obwodowych naczyń 1. dostarczenie mięśniom dodatkowego źródła krwionośnych energii 2. spowolnienie procesów trawiennych B. nasilone uwalnianie glukozy 3. zwiększenie dopływu tlenu do mięśni z glikogenu w wątrobie szkieletowych i mózgu 4. zwiększenie dopływu krwi do mózgu C. zwiększenie częstości oddechów i mięśni D. pobudzenie czynności wydzielniczej 5. przygotowanie organizmu do ochrony przed gruczołów potowych przegrzaniem ciała A. .................. B. .................... C. .................... D. ...................
(3 pkt) Łożysko jest narządem umożliwiającym wymianę substancji między matką a płodem. Przez łożysko przedostają się do krwiobiegu płodu również przeciwciała wytworzone przez matkę, a także substancje szkodliwe, np. nikotyna, która powoduje zwężenie średnicy naczyń krwionośnych.
(1 pkt) Anemia polega na patologicznie niskim poziomie hemoglobiny we krwi, co skutkuje niską sprawnością układu oddechowo-krążeniowego. Spośród podanych objawów choroby wybierz ten, który często występuje w przypadku anemii. Uzasadnij odpowiedź, uwzględniając podane informacje oraz funkcję hemoglobiny.
(2 pkt) W celu określenia grupy badanej krwi używa się surowic krwi: grupy A oraz grupy B. Do próbek tych surowic dodaje się kroplę badanej krwi. Wystąpienie aglutynacji, czyli sklejenie krwinek czerwonych badanej krwi przez przeciwciała zawarte w surowicy, świadczy o obecności w błonie krwinek odpowiednich antygenów. Umożliwia to określenie grupy badanej krwi, ponieważ przeciwciała anty-A łączą się zawsze z antygenami A, a przeciwciała anty-B – z antygenami B. Na rysunkach przedstawiono kolejno: szkiełko mikroskopowe z dwiema kroplami surowicy krwi (1. – surowica grupy krwi A i 2. – surowica grupy krwi B) oraz wyniki uzyskane na dwóch szkiełkach po dodaniu do tych surowic próbek krwi osoby I i osoby II. 1. brak aglutynacji 2. aglutynacja 1. aglutynacja 2. aglutynacja
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono procesy zachodzące w komórce, prowadzące do syntezy białka.
(3 pkt) Choroba Huntingtona jest schorzeniem genetycznym warunkowanym przez zmutowany allel (A) i jest dziedziczona w sposób autosomalny dominujący. a) Oceń czy, genotyp mężczyzny obciążonego genetycznie chorobą Huntingtona można zapisać w następujący sposób: XAY. Odpowiedź uzasadnij. b) Określ w procentach ryzyko przekazania potomstwu zmutowanego allelu warunkującego chorobę Huntingtona przez matkę, która jest heterozygotą. c) Zaznacz poniżej rodzaj badania, który umożliwi wczesne zdiagnozowanie choroby Huntingtona.
(3 pkt) Sawanny stanowią ogromne naturalne pastwiska dla wielu gatunków kopytnych. Głównym pokarmem tych zwierząt są trawy. Zebry żywią się długimi suchymi źdźbłami, antylopy jedzą przede wszystkim krótkie boczne pędy traw, natomiast gazele pasą się tam, gdzie inne kopytne już żerowały. Na grzbietach dużych ssaków kopytnych, np. zebr, czasowo przebywają ptaki bąkojady wyjadające z ich skóry kleszcze i inne pasożyty. Bąkojady nie tylko oczyszczają skórę zwierząt, lecz także pełnią funkcję strażników ostrzegających o zbliżającym się zagrożeniu, np. o obecności lwa. a) Na podstawie podanych informacji oceń prawdziwość poniższego stwierdzenia. Odpowiedź uzasadnij. „Między zebrami a antylopami występuje silna konkurencja o pokarm”. b) Podaj dokładną nazwę poziomu troficznego, na którym występują wymienione w tekście zwierzęta kopytne. c) Podaj nazwę zależności międzygatunkowej występującej między zebrami a bąkojadami, przedstawionej w tekście.
(1 pkt)
Oceń, prawdziwość informacji dotyczących różnorodności biologicznej. Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Zaorywanie trawiastych miedz dzielących pola uprawne zwiększa powierzchnię uprawy, dlatego przyczynia się do zachowania lokalnej bioróżnorodności. | ||
| 2 | Hodowanie przedstawicieli zagrożonych gatunków w ogrodach zoologicznych to działanie służące zachowaniu różnorodności biologicznej. | ||
| 3 | Stosowanie środków chwastobójczych na polach sprzyja uprawie zbóż i dzięki temu pozytywnie wpływa na różnorodność biologiczną tego ekosystemu. |
(2pkt) Promieniowanie UV łatwo przenika przez martwe warstwy naskórka człowieka i dociera do dzielących się komórek warstwy rozrodczej, w których może uszkadzać DNA. Warstwa ozonowa występująca w stratosferze ogranicza ilość docierających do Ziemi promieni UV, jest jednak niszczona np. przez freony wykorzystywane przez człowieka w różnych gałęziach przemysłu. Związki te dostają się do stratosfery, gdzie przyczyniają się do rozpadu cząsteczek ozonu. W roku 1985 z inicjatywy UNEP (Programu Ochrony Środowiska ONZ) podpisana została tzw. konwencja wiedeńska, która zobowiązywała państwa do wprowadzenia ograniczeń w zakresie produkcji i zużycia freonów. Na schemacie przedstawiono zmiany produkcji freonów: CFC–11, CFC–12, CFC–113 na świecie w latach 1980–2002.
| 2,5 |
| przetwory warzywne | 1,7 | 1,8 | 2,0 | 0,8 | 0,8 |
| owoce i ich przetwory | 2,6 | 2,4 | 2,3 | 2,5 | 2,6 |
| 3 |
| Następstwem pobudzenia ośrodka wdechu jest rozkurcz przepony. |