Arkusz maturalny
(3 pkt.) Liście roślin nasiennych wykazują duże zróżnicowanie zarówno w budowie zewnętrznej, jak i wewnętrznej. Poniżej przedstawiono schematy przekrojów poprzecznych dwóch rodzajów liści.
Napisz, który z nich (A czy B) przedstawia liść sosny. Swój wybór uzasadnij za pomocą dwóch argumentów.
(3 pkt.) Rysunki przedstawiają dwa rodzaje tkanek zwierzęcych.
Przedstaw dwie cechy różniące budowę obu tkanek, porównując je ze sobą. Podaj po jednym przykładzie lokalizacji każdej z tych tkanek w organizmie człowieka. Próbny egzamin maturalny z biologii 3 Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt.) Rysunek przedstawia trzeciorzędową strukturę białka.
Określ przyczynę braku możliwości pełnienia przez białka enzymatyczne funkcji katalitycznych, po zniszczeniu ich trzeciorzędowej struktury. Wymień jeden czynnik, który powoduje ten niekorzystny proces.
(2 pkt.) Paprotniki są bardzo starą grupą roślin, z powodzeniem żyjących współcześnie zarówno na lądzie, rzadziej w wodzie.
Wymień dwa przystosowania w budowie ich organów, dzięki którym uważane są one za rośliny typowo lądowe.
(2 pkt.) Szczepienia ochronne są coraz powszechnej stosowanymi zabiegami medycznymi w wielu krajach na świecie. W pewnych przypadkach stosuje się także surowice. Porównując rolę lub skład szczepionek i surowic wskaż dwie różnice występujące między nimi.
(2 pkt.) Dobowe zapotrzebowanie na witaminy i sole mineralne u człowieka jest niewielkie, ale mimo to ich znaczenie jest bardzo duże.
Napisz, dlaczego gotowanie, konserwowanie lub zamrażanie produktów spożywczych zubaża nasze potrawy w witaminy. Przedstaw skutki awitaminozy dowolnie wybranej witaminy z grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach. 4 Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(3 pkt.) Uczeń otrzymał do dyspozycji następujący zestaw doświadczalny. Wykorzystując go wykonał doświadczenie, a następnie na podstawie
Sformułuj hipotezę wyjaśniającą przedstawiony rysunkiem wynik doświadczenia oraz zaplanuj kolejne czynności, które pozwolą zweryfikować tę hipotezę: Próbny egzamin maturalny z biologii 5 Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt.) Napełniono termos kiełkującymi nasionami grochu, włożono do środka termometr i całość zatkano watą (pozostawiając tylko wystającą część termometru). Pomiar temperatury notowano co 6 godzin, a uzyskane wyniki przedstawiono na poniższym wykresie. Na podstawie analizy przedstawionych na wykresie wyników zweryfikuj następującą hipotezę: Kiełkujące nasiona wydzielają ciepło. Podaj nazwę procesu odpowiedzialnego za zmiany temperatury w termosie.
(2 pkt.) Schemat przedstawia budowę tętnicy.
Podaj z uzasadnieniem, dwie cechy budowy tętnicy świadczące o dobrym przystosowaniu tego rodzaju naczynia krwionośnego do pełnionych funkcji. 6 Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(2 pkt.) Przeczytaj uważnie poniższy tekst i na jego podstawie sformułuj dwa problemy badawcze, które można by było rozwiązać pracując w laboratorium Prusinera: ( ... ) Stanley Prusiner, odkrywca prionów i laureat Nagrody Nobla, twierdzi, że wymyślił skuteczną metodę walki z tymi złośliwymi białkami. Udało mu się udowodnić, że fragmenty przeciwciał rozpoznających wybrane fragmenty prionów bardzo skutecznie „leczą” komórki hodowane w laboratorium z zakażenia. Takie kawałki przeciwciał nie tylko hamują mnożenie się chorobotwórczych białek, ale także niszczą stare, wyjątkowo stabilne i uparte priony. Teraz trzeba sprawdzić, czy podobne przeciwciała niszczą priony w żywym organizmie. Może w przyszłości taka metoda leczenia pozwoli pomóc ludziom cierpiącym na nieuleczalne choroby prionowe?
(3 pkt.) Poniższa tabela przedstawia skład trzech różnych płynów ustrojowych: osocza krwi, moczu pierwotnego i moczu ostatecznego zdrowego człowieka (g/100 ml płynu). Na podstawie analizy danych w tabeli, ustal właściwe nazwy dla poszczególnych płynów (A, B oraz C). W każdym przypadku uzasadnij swój wybór jednym argumentem. A. .................................................................................................................................................. B. .................................................................................................................................................. C. .................................................................................................................................................. Próbny egzamin maturalny z biologii 7 Arkusz egzaminacyjny II Składnik Płyn ustrojowy A Płyn ustrojowy B Płyn ustrojowy C mocznik 2,0 0,03 0,03 kwas moczowy 0,05 0,004 0,004 glukoza brak 0,10 0,10 aminokwasy brak 0,05 0,05 sole nieorganiczne 1,50 0,72 0,72 białka brak 8,00 brak
(2 pkt.)
Przedstaw, dokonując odpowiedniego porównania, dwie cechy różniące budowę lub fizjologię gamet biorących udział w pokazanych powyżej rodzajach rozmnażania.
(1 pkt) Hermafrodytyzm, występujący u tasiemców, umożliwia tym organizmom rozwój i utrzymanie gatunku.
Uzasadnij to stwierdzenie, przy użyciu jednego argumentu.
(3 pkt.) Przedstawione na rysunkach kwiaty są w różny sposób zapylane.
Określ dla każdego z nich sposób, w jaki może on być zapylany. Przedstaw, dla jednego z przypadków, przykład przystosowania do danego sposobu zapylania. 8 Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(3 pkt.) Przeczytaj uważnie poniższy tekst i na jego podstawie, wykonaj schemat ilustrujący Pełny cykl rozwojowy krasnorostów obejmuje trzy pokolenia: haploidalny gametofit, na którym znajdują się gametangia męskie (spermatangia) i żeńskie (karpogony); diploidalny karposporofit, powstający z zygoty ( ... ), produkujący diploidalne karpospory oraz powstający z karpospory diploidalny tetrasporofit, po mejozie wytwarzający haploidalne tetraspory, z których powstają haploidalne gametofity.
(3 pkt.) Podczas rysowania schematu cyklu rozwojowego paprotki zwyczajnej uczeń popełnił dwa błędy, świadczące o braku zrozumienia procesu rozmnażania paprotników jednakozarodnikowych.
Wskaż każdy z tych błędów (otaczając go kółkiem na schemacie). W obu przypadkach swój wybór uzasadnij jednym argumentem. Próbny egzamin maturalny z biologii 9 Arkusz egzaminacyjny II
(3 pkt.) W związku z dużą aktywnością ruchową i koniecznością szybkiej reakcji na bodźce u człowieka i wielu innych organizmów wykształciła się dwojakiego rodzaju kontrola wielu procesów życiowych: nerwowa i hormonalna.
Porównaj dwie dowolne cechy koordynacji nerwowej i hormonalnej. Podaj przykład współpracy tych dwóch układów.
(2 pkt.) Nadnercza składają się z dwóch części: korowej i rdzennej. Poniższe rysunki przedstawiają porównanie budowy histologicznej nadnercza szczura normalnego (rysunek A) i szczura, któremu usunięto przysadkę mózgową (rysunek B). Na podstawie analizy rysunków, podaj przyczynę wystąpienia zmiany w budowie nadnercza u szczura, któremu usunięto przysadkę mózgową.
(2 pkt.) W obecnych czasach 4-5% dzieci rodzi się z wadami genetycznymi, 10-20% śmiertelności wśród dzieci wynika z patologii genetycznej, 25-30% łóżek w szpitalach dziecięcych zajmują pacjenci z chorobami dziedzicznymi.
Przedstaw dwa przykłady działań, którymi współczesna medycyna próbuje poprawić sytuację w zakresie tych schorzeń. 10 Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II
(3 pkt.) Rysunek przedstawia schematycznie jedną z możliwości ekspresji oraz powielania informacji genetycznej. DNA transkrypcja RNA translacja Białko
Narysuj schemat innego modelu przepływu informacji genetycznej. Podaj przykład występowania w przyrodzie zaproponowanego rodzaju przepływu informacji.
(3 pkt.) Człowiek wyodrębnił się ze świata zwierzęcego jako zupełnie swoisty gatunek organiczny. Poniżej na rysunkach przedstawiono przykład jednej z cech charakterystycznych wyłącznie dla człowieka w porównaniu do innych ssaków.
Podaj nazwę przedstawionej cechy. Wymień dwa inne przykłady cech wyróżniających człowieka spośród innych ssaków naczelnych. Próbny egzamin maturalny z biologii 11 Arkusz egzaminacyjny II
(1 pkt) Poniższy wykres przedstawia wyniki badań z obserwacji rozmnażania populacji nurzyków (pospolitych ptaków tworzących kilka subkolonii na jednej z wysp Południowej Walii).
Sformułuj jeden wniosek wynikający z powyższych danych.
(3 pkt.) Tabela przedstawia emisję pyłów do atmosfery przez pewien zakład przemysłowy. Na podstawie danych z tabeli, wykreśl krzywą przedstawiającą zmiany w emisji pyłów przez ten zakład w latach 1990 – 1997. Podaj sposób, w jaki zakłady przemysłowe mogą ograniczyć emisję pyłów do atmosfery. 12 Próbny egzamin maturalny z biologii Arkusz egzaminacyjny II rok 1990 1994 1995 1996 1997 pyły w t/rok 251,53 123,8 145 155 143
(2 pkt.) Wiele drzew nie mogłoby rosnąć bez mikoryzy. Drzewa z lasu przesadzone na glebę prerii lub wprowadzone do innego środowiska często przestają rosnąć, jeśli nie zostaną zaszczepione symbiotami grzybowymi. Sosny z dobrze rozwiniętą mikoryzą rosną znacznie lepiej, nawet na glebie bardzo ubogiej (...) Grzyby potrafią metabolizować „niedostępny” fosfor i inne związki mineralne. Kiedy do gleby doda się znakowanych związków mineralnych (np. promieniotwórczy fosfor) można stwierdzić, że aż 90% danego związku jest pobierane przez grzyby tworzące mikoryzę, a następnie szybko przekazywane roślinie. Na podstawie tekstu i posiadanych wiadomości, wyjaśnij znaczenie mikoryzy z gospodarczego punktu widzenia.
(3 pkt.) Poniższe rysunki przedstawiają porównanie funkcjonowania elektrowni jądrowej i węglowej o porównywalnej mocy 1000 MWe. ilość paliwa ilość odpadów na rok na rok około 2 mln ton 1000 Mwe elektrownia ok. 7 mln ton odpadów, węgla węglowa większość to gazy CO2, SO2, i NOx oraz 150-200 tys. ton odpadów stałych; popioły i siarka około 35 ton uranu 1000 Mwe ok. 10 ton odpadów wysoko elektrownia jądrowa aktywnych oraz 100 ton średnio i nisko aktywnych
Wykaż, za pomocą trzech argumentów, że funkcjonowanie elektrowni jądrowej jest mniej szkodliwe dla środowiska niż elektrowni węglowej o porównywalnej mocy.