Arkusz maturalny
(2 pkt) Odporność nieswoista obejmuje mechaniczne i chemiczne bariery przeciwko patogenom. Pierwszą zaporę przeciwko czynnikom chorobotwórczym stanowią powłoki ciała.
Uzasadnij, podając dwa argumenty, że skóra człowieka pełni funkcję nieswoistej bariery przeciw patogenom.
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono schematycznie budowę kręgosłupa człowieka.
Określ, na czym polega znaczenie esowatego kształtu kręgosłupa człowieka. Próbny egzamin maturalny z biologii 3
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę szkieletu klatki piersiowej człowieka.
Określ znaczenie, jakie dla funkcjonowania klatki piersiowej ma połączenie żeber z mostkiem poprzez chrząstki.
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono trzy modele stawów. a) Podaj, który ze stawów (A, B czy C) ma największy zakres swobody ruchów. …………. b) Podaj po jednym przykładzie połączenia stawowego typu A i typu C w organizmie człowieka. A – ............................................................................................................................................... C – ............................................................................................................................................... Próbny egzamin maturalny z biologii
(1 pkt) Poniżej wymieniono różne elementy łuku odruchowego. A. neuron ruchowy B. neuron pośredniczący C. mięsień dwugłowy ramienia D. neuron czuciowy E. wolne zakończenie nerwowe w opuszce palca
Uporządkuj te elementy (zapisując poniżej ich symbole literowe) zgodnie z kierunkiem przewodzenia impulsu nerwowego w łuku odruchowym.
(1 pkt) Cztery podstawowe smaki to: słony, kwaśny, słodki, gorzki. Smak słony kojarzy się zwykle ze smakiem soli kuchennej, chociaż wiele innych soli daje podobne odczucie – na przykład wodny roztwór bromku potasu o stężeniu 0,2 mol/dm3. Natomiast roztwór bromku potasu o stężeniu 0,01 mol/dcm3 jest odczuwany jako słodki, a roztwór tej soli o stężeniu 0,04 mol/dm3 ma smak słono-gorzki. Na podstawie informacji zawartych w tekście określ, od czego zależy rodzaj odczuwanego przez człowieka smaku bromku potasu.
(1 pkt) Właściwy poziom jonów wapnia we krwi jest efektem antagonistycznego działania dwóch hormonów – kalcytoniny i parathormonu. Kalcytonina Parathormon Hamuje uwalnianie wapnia z kości. Uwalnia wapń z kości. Przyczynia się do przesuwania Ca2+ Zwiększa resorpcję zwrotną Ca2+ z kanalików do kości. nerkowych. Ułatwia wydalanie Ca2+ z moczem. Zwiększa wchłanianie Ca2+ ze światła jelita.
Uzupełnij poniższy schemat, wpisując nad każdą strzałką nazwę odpowiedniego hormonu. Podwyższony Obniżony poziom Ca2+ poziom Ca2+ we krwi we krwi Próbny egzamin maturalny z biologii 5
(3 pkt) Na rysunku przedstawiono schemat układu krwionośnego człowieka. a) Podaj, do której części układu krwionośnego człowieka (krwiobiegu dużego, czy krwiobiegu małego) należą obwodowe naczynia włosowate widoczne na schemacie. b) Wymień dwie funkcje pełnione przez te naczynia na rzecz tkanek. a) ................................................................................................................................................. b) 1. .............................................................................................................................................
(2 pkt) Choroby nowotworowe to druga, po chorobach układu krążenia, przyczyna zgonów ludzi. Do powstawania nowotworów przyczynia się wiele czynników.
Podaj dwa przykłady zachowań człowieka, które mogą zmniejszyć ryzyko zachorowania na choroby nowotworowe. 6 Próbny egzamin maturalny z biologii
(1 pkt) Na diagramie przedstawiono umieralność ludzi z powodu chorób serca w zależności od liczby papierosów wypalanych dziennie. Na podstawie analizy diagramu przedstaw argument zachęcający ludzi palących papierosy do zerwania z nałogiem.
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono fragment mięśnia szkieletowego z naczyniami krwionośnymi. Próbny egzamin maturalny z biologii 7
Określ, czy regularne skurcze mięśni szkieletowych utrudniają czy ułatwiają przepływ krwi w żyłach. Odpowiedź uzasadnij, podając jeden argument.
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono pęcherzyki płucne oplecione siecią naczyń krwionośnych.
Określ znaczenie gęstej sieci naczyń krwionośnych oplatających pęcherzyki płucne.
(2 pkt) W tabeli przedstawiono dane o zapadalności na gruźlicę w Polsce w latach 1960 – 2000, w trzech wybranych grupach wiekowych.
Określ tendencję zmian w zapadalności na gruźlicę w latach 1960 – 2000 oraz wymień grupę wiekową, w której tendencja ta jest najmniej widoczna. 8 Próbny egzamin maturalny z biologii Rok Wiek chorych (w latach) 20– 44 45–64 1960 16580 37244 22746 1970 1273 18440 13001 1980 573 11358 8434 1990 225 6682 5818 2000 103 241 4221
(2 pkt) Do prawidłowego przebiegu procesu wytwarzania erytrocytów niezbędny jest kobalt. Pierwiastek ten związany jest w witaminie B12, która, w odróżnieniu od wielu innych witamin, nie jest wytwarzana przez rośliny. a) Wyjaśnij, dlaczego ścisły wegetarianizm może doprowadzić do niedoboru kobaltu w organizmie.
(3 pkt) W tabeli przedstawiono wartość kaloryczną wybranych produktów żywnościowych. a) Porównaj wartość kaloryczną podanych niżej zestawów śniadaniowych I i II. Wartość kaloryczna zestawu I Wartość kaloryczna zestawu II bułka (100 g) chipsy (150 g) masło (20 g) Coca cola (250 g) szynka (20 g) jabłko (100 g) pomidor (100 g) herbata bez cukru (250 g) b) Podaj dwa argumenty uzasadniające wybór zestawu I przez człowieka dbającego o zdrowie. Próbny egzamin maturalny z biologii 9 Produkt Liczba kcal w 100 g produktu bułka zwykła 272 herbata bez cukru 0 szynka gotowana 225 chipsy 542 Coca cola 42 jabłko 34 pomidor 15 masło 740
(1 pkt) Na trzech rysunkach przedstawiono wnętrze jelita cienkiego człowieka: na rysunku A przekrój przez jelito, a na rysunkach B i C – dwa kolejne powiększenia wskazanych jego fragmentów.
Określ podstawową funkcję jelita cienkiego, której spełnienie umożliwiają przedstawione na rysunkach elementy jego budowy.
(2 pkt) W tabeli przedstawiono dwie normy (z roku 1977 i z roku 1990) skażeń (w mikrogramach na litr) różnymi substancjami zawartymi w wodzie uznawanej za zdatną do picia. a) Podaj nazwę substancji, dla której normy skażeń obniżono najbardziej (najwięcej razy). b) Podaj prawdopodobną przyczynę zaostrzenia norm. 10 Próbny egzamin maturalny z biologii Substancja Rozporządzenie z 1977 r. Rozporządzenie z 1990 r. Rtęć Ołów Kadm Chrom Selen DDT i jego metabolity Lindan (gamma-sześciochloro- cykloheksan) 1 100 50 50 50 30 40 1 50 5 10 10 1 5
(2 pkt) Celem rolnictwa ekologicznego jest produkcja zdrowej, nieskażonej i niezmodyfikowanej genetycznie żywności.
Wymień dwa warunki, jakie powinny być spełnione w gospodarstwie ekologicznym, aby można było produkować w nim zdrową żywność.
(2 pkt) Jedna z technik diagnostycznych badań prenatalnych polega na pobraniu próbek płynu owodniowego, w którym rozwija się płód. Igłę wprowadza się przez powłoki brzuszne i ścianę macicy, a następnie wciąga do strzykawki niewielką ilość płynu owodniowego, który poddaje się badaniu.
Podaj jeden medyczny argument przemawiający za prowadzeniem badań prenatalnych i jeden medyczny argument przeciwko ich prowadzeniu.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono dziedziczenie pewnej choroby. Próbny egzamin maturalny z biologii 11 a) Wyjaśnij, co oznacza użyte w tym przypadku pojęcie „nosiciel”. b) Podaj prawdopodobieństwo wystąpienia nosicieli w potomstwie rodziców, z których jeden jest homozygotą dominującą, a drugi jest homozygotą recesywną. a) ................................................................................................................................................. b) .................................................................................................................................................
(2 pkt) W tabeli przedstawiono kodony kodu genetycznego. Poniżej przedstawiono dwie (A i B) sekwencje nukleotydów w mRNA. A) UUC UAC ACC CCG GAU B) UUU UAU ACG CCC GAC Ustal, czy podane sekwencje (A i B) kodują takie same, czy różne odcinki polipeptydów. Odpowiedź uzasadnij jednym argumentem. 12 Próbny egzamin maturalny z biologii U C A G U UUU Phe UUC Phe UUA Leu UUG Leu UCU Ser UCC Ser UCA Ser UCG Ser UAU Tyr UAC Tyr UAA stop UAG stop UGU Cys UGC Cys UGA stop UGG Trp U C A G C CUU Leu CUC Leu CUA Leu CUG Leu CCU Pro CCC Pro CCA Pro CCG Pro CAU His CAC His CAA Gln CAG Gln CGU Arg CGC Arg CGA Arg CGG Arg U C A G A AUU Ile AUC Ile AUA Ile AUG Met ACU Thr ACC Thr ACA Thr ACG Thr AAU Asn AAC Asn AAA Lys AAG Lys AGU Ser AGC Ser AGA Arg AGG Arg U C A G G GUU Val GUC Val GUA Val GUG Val GCU Ala GCC Ala GCA Ala GCG Ala GAU Asp GAC Asp GAA Glu GAG Glu GGU Gly GGC Gly GGA Gly GGG Gly U C A G
(2 pkt) W tabeli podano stwierdzenia dotyczące biosyntezy białek w komórkach eukariotycznych.
Oceń każde z tych stwierdzeń w kategorii prawda (P) fałsz (F). Odpowiednią literę wpisz obok każdego stwierdzenia. P/F A Procesy transkrypcji i translacji zlokalizowane są w jądrze komórkowym. B W procesie transkrypcji powstaje cząsteczka RNA. C Cząsteczka mRNA stanowi matrycę, na podstawie której powstaje polipeptyd. D Każda cząsteczka tRNA może przenosić dowolny aminokwas.
(3 pkt)
Uzupełnij tabelę, w której porównano budowę i funkcje RNA i DNA. Próbny egzamin maturalny z biologii 13
| Cecha budowy | RNA | DNA |
|---|---|---|
| Budowa nukleotydu | ryboza | deoksyryboza |
| adenina, guanina, tymina, cytozyna | ||
| reszta fosforanowa | reszta fosforanowa | |
| Struktura molekularna | Pojedyncza nić polinukleotydowa | |
| Funkcje | mRNA – …………………………. …………………………………… tRNA – …………………………… ……………………………………. rRNA – budowa rybosomów |
(1 pkt) W tabeli przedstawiono produkcję pierwotną netto podstawowych typów ekosystemów świata. a) ekosystem wodny o najniższej produkcji ........................................................................... b) ekosystem lądowy o najniższej produkcji .......................................................................... c) ekosystem wodny o najwyższej produkcji ......................................................................... d) ekosystem lądowy o najwyższej produkcji ........................................................................ Ekosystem Produkcja pierwotna netto w g/m2/rok (średnio) Puszcza tropikalna 2200 Las liściasty (mieszany) klimatu umiarkowanego 1300 Tajga 800 Tundra 140 Sawanna 900 Step 600 Półpustynie/pustynie 90 Rafy koralowe 2500 Szelfy 360 Wody otwartego oceanu 125
(2 pkt) Obecnie na terenach zurbanizowanych osiedla się wiele gatunków roślin i zwierząt dziko żyjących.
Podaj dwa czynniki sprzyjające osiedlaniu się w miastach dziko żyjących zwierząt. 14 Próbny egzamin maturalny z biologii
(3 pkt) Na wykresie przedstawiono zmiany liczebności dwóch rodzajów pierwotniaków hodowanych wspólnie, przy czym pantofelek odżywia się pożywką ryżową systematycznie dodawaną do hodowli, a Didinium to pierwotniak drapieżny. a) Opisz, jak kształtowała się liczebność każdego z tych pierwotniaków przez pierwsze trzy doby eksperymentu. b) Podaj najbardziej prawdopodobną przyczynę spadku liczebności Didinium po trzeciej dobie eksperymentu. a) ................................................................................................................................................. b) ................................................................................................................................................. Próbny egzamin maturalny z biologii 15
(3 pkt) Na rysunkach przedstawiono czaszki goryla i człowieka. Na podstawie analizy rysunków podaj trzy swoiste, charakterystyczne (tylko dla niej), cechy budowy czaszki człowieka. 16 Próbny egzamin maturalny z biologii
| Nośnik informacji genetycznej. Przekazywanie informacji genetycznej komórkom potomnym. |