Arkusz maturalny
Ładowanie…
Arkusz maturalny
(2 pkt) Funkcją erytrocytów, czyli krwinek czerwonych, jest transport gazów oddechowych, głównie tlenu.
Wymień dwie cechy budowy erytrocytu będące przystosowaniem do pełnionej funkcji oraz wyjaśnij znaczenie adaptacyjne kaŜdej z tych cech.
(1 pkt) Wpisz do poniŜszej tabeli cyfry od 1-5 tak, aby odzwierciedlały uporządkowane we właściwej kolejności etapy procesu krzepnięcia krwi. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii Numer etapu Opis etapu Płytki krwi (trombocyty) gromadzą się miejscu uszkodzenia naczynia krwionośnego. Powstaje skrzep zamykający uszkodzenie w naczyniu krwionośnym. Fibryna wytrąca się z osocza w postaci włókien tworzących sieć, w której unieruchamiane są erytrocyty. Fibrynogen pod wpływem trombiny przekształca się w fibrynę. Z płytek krwi do osocza uwalniany jest enzym, który w obecności jonów wapnia powoduje przekształcenie protrombiny w trombinę.
(2 pkt) Stopień wysycenia hemoglobiny tlenem zaleŜy od pręŜności tlenu, temperatury krwi, pręŜności dwutlenku węgla i stęŜenia jonów wodorowych, czyli pH. Wraz ze zwiększaniem pręŜności tlenu, spadkiem temperatury, spadkiem pręŜności dwutlenku węgla i wzrostem pH tlen szybciej wiąŜe się z hemoglobiną, w przypadku zmian odwrotnych – oddysocjowuje. Na podstawie podanych informacji, uzupełnij poniŜszy tekst. Warunki panujące w pęcherzykach płucnych sprzyjają .......................... tlenu przez hemoglobinę. Występuje w nich bowiem, w porównaniu z temperaturą wewnątrz organizmu, stosunkowo ......................... temperatura, a pręŜność tlenu jest.............................. niŜ we krwi. W tkankach ciała wyŜsza pręŜność dwutlenku węgla oraz ..............................pH sprzyjają przekazywaniu tlenu do komórek.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono elementy budowy układu oddechowego człowieka. a) Podaj nazwy elementów budowy oznaczonych literami A, B oraz C na schemacie. A. - .........................................,. B - .......................................,. C - ....................................... . b) Podaj jeden przykład funkcji pełnionej przez element oznaczony na schemacie literą A.
(2 pkt) Ciało człowieka jest nieustannie atakowane przez mikroorganizmy chorobotwórcze: wirusy, bakterie, pierwotniaki i grzyby. Aby przeciwdziałać ich wnikaniu organizm posiada skomplikowany system obronny. WykaŜ związek dwóch cech budowy układu oddechowego człowieka z funkcją „pierwszej linii obrony” – bariery utrudniającej mikroorganizmom wnikanie do wnętrza ciała. 4 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii
(2 pkt) Jedną z funkcji skóry jest udział w procesach termoregulacji.
Przedstaw dwa procesy zachodzące w skórze podczas przegrzania organizmu i wykaŜ ich wpływ na zwiększenie wypromieniowania ciepła do otoczenia.
(2 pkt)
Oceń poprawność stwierdzeń opisujących budowę i funkcje elementów oka, wpisując do ostatniej kolumny tabeli „P” (prawda) lub „F” (fałsz). P/F A. Zewnętrzną warstwę gałki ocznej tworzy błona naczyniowa. B. Rogówka jest silnie unerwiona, ale nie występują w niej naczynia krwionośne. C. Funkcją mięśnia rzęskowego jest rozszerzanie i zwęŜanie źrenicy. D. Czopki i pręciki to fotoreceptory, które występują głównie w tęczówce.
(1 pkt) Akomodację oka umoŜliwia zmiana krzywizny jego soczewki. W określonych warunkach soczewka moŜe przybierać kształt bardziej płaski lub bardziej kulisty, a jej zdolność skupiająca moŜe się zmniejszać lub zwiększać.
Podaj, w jaki sposób zmienia się kształt oraz zdolność skupiająca soczewki w momencie, kiedy przenosimy wzrok z przedmiotów odległych na przedmioty bliskie.
(2 pkt) Choroby zakaźne powstają na skutek zaraŜenia róŜnymi drobnoustrojami, np. wirusami, bakteriami, pierwotniakami lub grzybami. Choroby te mogą być zaraźliwe, czyli udzielające się otoczeniu lub niezaraźliwe, tzn. nieprzenoszące się bezpośrednio z człowieka na człowieka.
Podkreśl nazwy dwóch chorób zakaźnych, które są niezaraźliwe. A. AIDS B. grypa C. malaria D. róŜyczka E. tęŜec Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 5 Materiał ćwiczeniowy z biologii
(2 pkt) Próchnica, to choroba zmineralizowanych cząstek zęba, powstająca przez działanie na powierzchnię zęba kwasów wytwarzanych przez bakterie obecne w płytce nazębnej. Przyczyną próchnicy jest zaburzenie równowagi pomiędzy mineralizacją, czyli uwapnieniem zęba, a jego demineralizacją. W Polsce próchnica zębów jest bardzo częstą chorobą u dzieci. Wraz z wiekiem wzrasta liczba dzieci mających próchnicę. Stwierdza się ją u 5% dzieci jednorocznych, u 10% dwulatków i u 35% trzylatków, a w populacji dzieci 6-7 letnich odsetek chorych wzrasta nawet do 90-100%.
Wymień dwa przykłady działań profilaktycznych, zapobiegających powstawaniu próchnicy u małych dzieci.
(1 pkt) W tabeli przedstawiono informacje na temat wydalanych ilości moczu, potu i soli przez tego samego człowieka w dniach o róŜnych warunkach termicznych, przy załoŜeniu, Ŝe kaŜdego dnia jadł i pił to samo. Na podstawie danych zawartych w tabeli sformułuj wniosek dotyczący wpływu temperatury otoczenia na objętość i skład wydalin. Wydalanie Warunki termiczne Mocz [dm3] Pot [dm3] Chlorek sodu [g] w moczu w pocie Bardzo chłodny dzień 2,0 0,0 19,5 0,0 Dzień o temperaturze umiarkowanej 1,5 0,5 18,0 1,5 Bardzo gorący dzień 0,375 2,0 13,5 6,0
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono etapy reakcji na stres w organizmie człowieka.
Podaj dwa przykłady zmian zachodzących w organizmie człowieka pod wpływem stresu, które moŜna wpisać w pole oznaczone literą X. 6 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii
(1 pkt) Połączenie komórki jajowej i plemnika, czyli zapłodnienie, ma miejsce w jajowodzie. Powstała zygota dzieli się i przemieszcza w kierunku macicy, w której zarodek się zagnieŜdŜa.
Podaj jedną cechę budowy jajowodu, która umoŜliwia przemieszczanie w nim dzielącej się zygoty w kierunku macicy.
(2 pkt) W dwukomórkowym stadium, powstałym z zapłodnionej komórki jajowej, komórki niekiedy oddzielają się od siebie i kaŜda z nich rozwija się niezaleŜnie. Komórki te mają identyczny zestaw genów, a więc oba rozwijające się z nich osobniki są identyczne; są to bliźnięta jednojajowe. Bliźnięta róŜnojajowe rozwijają się wówczas, gdy w procesie owulacji uwolnione zostają dwie komórki jajowe i kaŜda z nich zostaje niezaleŜnie zapłodniona. Powstałe zygoty mają róŜne wyposaŜenia genetyczne, a więc rodzeństwo nie jest identyczne. Na podstawie tekstu skonstruuj tabelę, w której porównasz sposób powstawania oraz podobieństwo genetyczne bliźniąt jednojajowych i dwujajowych.
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono układ pokarmowy człowieka.
Podaj nazwę narządu oznaczonego na schemacie literą X. ....................................................
(2 pkt)
Wymień dwie funkcje narządu oznaczonego literą X. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 7 Materiał ćwiczeniowy z biologii
(1 pkt) Triglicerydy są wchłaniane z komórek jelita cienkiego głównie do naczyń limfatycznych (ok. 90%). Wraz z tłuszczami wchłaniane są niektóre witaminy.
Podaj jeden przykład witaminy wchłanianej w jelicie cienkim wraz z tłuszczami. Odpowiedź uzasadnij.
(2 pkt) W tabeli przedstawiono informacje dotyczące dobowej objętość oraz odczynu wydzielin układu pokarmowego. Na podstawie informacji zawartych w tabeli uzupełnij poniŜszy tekst. Wydzieliną układu pokarmowego o najbardziej kwaśnym odczynie jest .........................., choć odczyn kwaśny moŜe wykazywać równieŜ ............................. . Spośród przedstawionych soków odczyn najbardziej alkaliczny posiadają ............................... oraz ................................ . W największej ilości jest wydzielany sok jelitowy, a najmniej wydziela się ............................. W układzie pokarmowym wydziela się dwukrotnie mniej .................... niŜ soku Ŝołądkowego. Wydzielina Objętość [dm3] pH Ślina 1,5 7,0 Sok Ŝołądkowy 3 1,0 Sok jelitowy 3-6 ok. 8,0 Sok trzustkowy 2 7,1-8.4 śółć 0,5 5,0-7,4
(2 pkt) Wolne rodniki to atomy, cząsteczki lub jony posiadające na zewnętrznej orbicie pojedynczy, niesparowany elektron, wykazujące duŜą aktywność chemiczną - utleniają kaŜdy związek, z którym mają kontakt. Obiektem ataków wolnych rodników w organizmie człowieka są głównie DNA, białka oraz nienasycone kwasy tłuszczowe wchodzące w skład błon komórkowych. Wolne rodniki tworzą się w wielu produktach spoŜywczych, np. wyrobach cukierniczych o długich terminach przydatności do spoŜycia, produktach smaŜonych lub długo przechowywanych zawierających wielonienasycone kwasy tłuszczowe. PrzewaŜająca część wolnych rodników zostaje przez nasz organizm unieszkodliwiona za pomocą grupy substancji chemicznych zwanych przeciwutleniaczami. Przeciwutleniacze przekształcają wolne rodniki w substancje nieaktywne. NaleŜą do nich między innymi katalazy oraz witaminy A, E i C. Na podstawie tekstu podaj dwa zalecenia dotyczące odŜywiania się, które mogą zmniejszyć ryzyko działania wolnych rodników w organizmie człowieka. 8 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii
(1 pkt)
Przyporządkuj nazwy rodzajów kwasu rybonukleinowego: tRNA, rRNA, mRNA, do wymienionych poniŜej funkcji. a) Przenoszenie do cytoplazmy informacji genetycznej o budowie białka - ............................... b) Przenoszenie na rybosomy aminokwasów do budowy białka - .............................................. c) Budowa rybosomów i udział w powstawaniu wiązań pomiędzy aminokwasami - ................
(3 pkt) Fenyloketonuria jest chorobą dziedziczną uwarunkowaną recesywnym allelem genu autosomalnego. Zdrowi rodzice mają dziecko chore na fenyloketonurię. a) Zapisz genotypy rodziców i dziecka, przyjmując literę „b” na oznaczenie zmutowanego allelu genu odpowiedzialnego za występowanie fenyloketonurii. b) Zapisz krzyŜówkę genetyczną i na jej podstawie określ, jakie jest prawdopodobieństwo (w %), Ŝe kolejne dziecko tej pary nie będzie chore na fenyloketonurię. ♀ ♂ Prawdopodobieństwo wynosi ................................................
(2 pkt) Daltonizm jest chorobą dziedziczną, uwarunkowaną recesywnym allelem genu sprzęŜonego z płcią. a) Wyjaśnij, dlaczego daltonizm znacznie rzadziej występuje u kobiet niŜ u męŜczyzn. b) Zapisz moŜliwe zestawy genotypów rodziców dziewczynki, która jest daltonistką, uŜywając na określenie alleli genu warunkującego widzenie barw liter „D” oraz „d”. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 9 Materiał ćwiczeniowy z biologii
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono przebieg ekspresji informacji genetycznej.
Podaj nazwę procesu oznaczonego literą X oraz nazwę struktury komórkowej oznaczonej Y. X -..................................................................... Y - ...............................................................
(1 pkt) Na schematach przedstawiono zmiany liczebności populacji dwóch gatunków pantofelków, odŜywiających się tym samym rodzajem pokarmu: Paramecium caudatum (A) i Paramecium aurelia (B), hodowanych osobno oraz wspólnie.
Zaznacz, który spośród wymienionych rodzajów interakcji międzygatunkowej występuje pomiędzy populacjami tych gatunków pantofelków.
(2 pkt) W bilansie energetycznym świata dominują obecnie paliwa kopalne. Aby zmniejszyć emisję gazów cieplarnianych naleŜy zwiększyć wykorzystanie niekonwencjonalnych źródeł energii opartych na zasobach niewyczerpywalnych.
Wymień dwa przykłady wykorzystania niewyczerpywalnych źródeł energii. 10 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii
(2 pkt) Przemysłowa, wielkoobszarowa, uprawa zbóŜ oraz innych roślin, dostarczająca wysokich plonów oraz pozwalająca wyŜywić rosnącą populację ludzi, jest niekorzystna dla środowiska oraz człowieka z wielu powodów. Jedną z przyczyn niekorzystnego oddziaływania rolnictwa przemysłowego jest nadmierne stosowanie nawozów sztucznych, głównie nieorganicznych związków azotu i fosforu, powodujących znaczny wzrost plonów.
Podaj argumenty, za pomocą których moŜna wykazać negatywny wpływ nadmiernego nawoŜenia upraw nawozami sztucznymi na środowisko oraz zdrowie człowieka. 1. Środowisko - ........................................................................................................................... 2. Zdrowie człowieka - .................................................................................................................
(2 pkt) W tabeli przedstawiono procentowy udział poszczególnych źródeł zanieczyszczeń w ogólnym zanieczyszczeniu mórz. Wykonaj diagram słupkowy ilustrujący udział poszczególnych źródeł zanieczyszczeń w ogólnym zanieczyszczeniu mórz. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 11 Materiał ćwiczeniowy z biologii Źródła zanieczyszczeń Udział procentowy lądowe 44 atmosferyczne 33 transport morski 13 naturalne pozostałe