Arkusz maturalny
(2pkt) Na schemacie przedstawiono etapy trawienia białek w przewodzie pokarmowym człowieka. enzym 1 enzym 2 białka peptydy aminokwasy reakcja A reakcja B pH 2 pH 7–8 a) Podaj nazwę enzymu oznaczonego na schemacie numerem 1. b) Określ, w którym odcinku przewodu pokarmowego zachodzi rozkład białek podczas reakcji oznaczonej literą B.
(1 pkt) Komórki tworzące organizm człowieka różnią się zdolnością do podziałów oraz tempem zachodzenia podziałów.
Zaznacz w tabeli zestaw (A–D), który prawidłowo określa zdolności podziałowe wymienionych komórek.
(3 pkt) Poniżej przedstawiono model budowy błony komórkowej w komórce eukariotycznej.
(1 pkt) Fagocytoza jest rodzajem endocytozy polegającej na pochłanianiu z otoczenia komórki dużych cząstek pokarmowych. Na schemacie przedstawiono kolejne fazy fagocytozy.
(2 pkt) Mitochondrium to organellum, w którym zachodzą niektóre etapy tlenowego oddychania komórkowego.
Uzupełnij tabelę, wpisując w odpowiednie miejsca substraty i produkty reakcji zachodzących w mitochondrium. Wybierz je z poniższych: tlen, dwutlenek węgla, ADP, ATP, woda, mleczan, pirogronian, glukoza.
| Substraty reakcji zachodzących w mitochondrium | Produkty reakcji zachodzących w mitochondrium |
|---|---|
(2pkt) Pozostawione na powietrzu ziemniaki, pokrojone do przygotowania frytek ciemnieją. Uczniowie postanowili zbadać, w jaki sposób przechowywać ziemniaki przygotowane na frytki. W tym celu przygotowali trzy zestawy doświadczalne – zlewki, w których umieścili zestaw I – zlewka z ziemniakami pozostawiona na powietrzu zestaw II – zlewka z ziemniakami zalanymi wodą wodociągową zestaw III – zlewka z ziemniakami zalanymi rozcieńczonym roztworem kwasu cytrynowego. Przygotowane zestawy pozostawili na godzinę w pomieszczeniu o temperaturze pokojowej. a) Podaj, który zestaw doświadczalny był próbą kontrolną. b) Podaj, w jaki sposób uczniowie mogą ustalić wynik doświadczenia. 4
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono przebieg reakcji enzymatycznej przed dodaniem (A) i po dodaniu (B) substancji X. Substancja oznaczona na schemacie symbolem X to a) Na podstawie schematu opisz wpływ substancji X na działanie enzymu.
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono zmiany energii substratów i produktów reakcji zachodzącej bez udziału enzymu. czas
(1 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę ściany naczynia krwionośnego włosowatego.
(2 pkt) Powinowactwo barwników oddechowych do tlenu wyrażane jest procentowym nasyceniem cząsteczki barwnika tlenem przy odpowiednim ciśnieniu gazu. Na wykresie przedstawiono powinowactwo do tlenu dwóch barwników oddechowych: hemoglobiny występującej we krwi i mioglobiny występującej w mięśniach.
(2 pkt) Typowe leczenie osób, które uległy zaczadzeniu polega na podawaniu chorym czystego tlenu przy użyciu maski bądź w komorze tlenowej. Natomiast w przypadku ciężkiego zaczadzenia przeprowadza się transfuzję krwi. a) Wyjaśnij, na czym polega szkodliwe działanie czadu na transport tlenu w organizmie człowieka. b) Wyjaśnij, dlaczego w lżejszych przypadkach zaczadzenia wystarcza podanie tlenu, a w przypadkach ciężkich przeprowadza się transfuzję krwi.
(2 pkt) Witamina K umożliwia syntezę protrombiny w wątrobie.
Wyjaśnij związek między niedoborem witaminy K w organizmie człowieka a obniżeniem krzepliwości krwi.
(2 pkt) Wysoka zawartość cholesterolu we krwi jest czynnikiem ryzyka wystąpienia miażdżycy. Cholesterol jest transportowany w osoczu krwi z białkami w postaci wielkocząsteczkowych kompleksów – lipoprotein. Lipoproteiny o małej gęstości (LDL) odkładają cholesterol na ścianach naczyń krwionośnych. Lipoproteiny o dużej gęstości (HDL) zbierają cholesterol i transportują go do wątroby. W tabeli przedstawiono wyniki badań czterech osób, u których zmierzono poziom lipoprotein LDL i HDL we krwi. Na podstawie powyższych informacji wskaż osobę, która jest najbardziej zagrożona chorobą wieńcową. Odpowiedź uzasadnij. 7 Osoba Poziom HDL (mmol/dm3) Poziom LDL (mmol/dm3) Stosunek HDL : LDL A.
(2 pkt) Erytropoetyna (EPO) jest hormonem, którego główną funkcją jest stymulacja różnych etapów erytropoezy, co w konsekwencji prowadzi do zwiększenia produkcji erytrocytów przez szpik kostny. Erytropoetyna wytwarzana jest w nerkach wtedy, gdy np. zawartość tlenu we krwi płynącej w tętnicach nerkowych spada. Korzystając z powyższych informacji, wyjaśnij dlaczego trening w górach podnosi wydolność organizmu sportowca.
(2 pkt)
Zaznacz poniżej dwa przykłady ruchów roślin, które są tropizmami.
(2 pkt) Na rysunkach przedstawiono trzy przykłady tkanki okrywającej, występującej na różnych organach roślinnych.
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono przekrój poprzeczny jednego z organów rośliny okrytonasiennej. A B C D
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono proces przemiany pokoleń u paproci. 9 a) Podaj nazwę i sposób rozmnażania się roślin (pokoleń) oznaczonych na schemacie numerami I i II. I ....................................................................................................................................................
(1 pkt) Przeprowadzono eksperyment, w którym badano wpływ światła na indukcję kwitnienia pewnego gatunku rośliny. Przez kilka tygodni cztery grupy roślin, tego samego gatunku, poddawano różnym warunkom oświetlenia dobowego. Na poniższym schemacie przedstawiono sposób oświetlania poszczególnych grup roślin oraz wynik eksperymentu.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono ogólny przebieg procesu fotosyntezy u roślin C3.
(2 pkt) Prassaki (dziobak i kolczatka) mają cechy typowe dla ssaków, ale i szereg cech odziedziczonych po gadzich przodkach. Spośród poniższych cech prassaków wypisz oznaczenia literowe dwóch cech typowych dla ssaków oraz dwóch cech typowych dla gadów. A. owłosione ciało B. pięciopalczaste kończyny kroczne C. obecność gruczołów mlekowych D. jajorodność E, obecność kloaki (steku) F. oczy osłonięte powiekami Cechy ssaków ............................................................................................................................... Cechy gadów ................................................................................................................................ 11
(1 pkt) Galasówki to drobne owady, których larwy rozwijają się w liściach drzew, a zimę spędzają w glebie. Poniżej przedstawiono wyniki doświadczenia badającego wpływ zmian temperatury na stężenie wybranych substancji w komórkach larw galasówek.
(1 pkt) Hormon juwenilny kieruje rozwojem larwalnym owadów. Jednak warunkiem osiągnięcia stadium postaci dorosłej (imago) jest nieobecność tego hormonu. Niektóre zimozielone drzewa amerykańskie wytwarzają substancje o działaniu hormonu juwenilnego.
Określ, czy substancja wytwarzana przez drzewa amerykańskie, może wpływać na liczebność populacji owadów, które na nich żerują. Odpowiedź uzasadnij. 12
(1 pkt) W tabeli przedstawiono stosunek stężenia osmotycznego moczu do osocza krwi u różnych gatunków ssaków. Na podstawie analizy danych przedstawionych w tabeli wskaż gatunek ssaka, który jest najlepiej przystosowany do życia w środowisku suchym i gorącym. Odpowiedź
uzasadnij. Gatunek ssaka Stosunek stężenia osmotycznego moczu do osocza krwi A 14,0 : 1 B 10,0 : 1 C 9,5 : 1 D 8,0 : 1 E 7,0 : 1 F 6,5 : 1
(1 pkt) Na wykresie zilustrowano regułę ekogeograficzną sformułowaną przez niemieckiego badacza Bergmana, która mówi o tym, że obserwuje się różnice w wielkości spokrewnionych ze sobą zwierząt stałocieplnych żyjących w różnych strefach klimatycznych. Szerokość geograficzna południowa (w stopniach)
(1 pkt) Poniżej opisano procesy płciowe, które mogą zachodzić u bakterii. Zaznacz opis, który dotyczy koniugacji.
(1 pkt) Pewien gen komórki eukariotycznej składa się z 580 nukleotydów. Podczas procesu transkrypcji zawarta w genie informacja genetyczna przepisywana jest na pierwotną cząsteczkę RNA (pre-mRNA), która podlega procesom prowadzącym do powstania dojrzałego mRNA. Dojrzały mRNA zawiera już tylko 439 nukleotydów.
Wyjaśnij, dlaczego część nukleotydów jest usuwana z pierwotnego RNA.
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono drzewo genealogiczne samicy z pokolenia V pewnego udomowionego gatunku ssaka. Między osobnikami z pokolenia II i IV dochodziło do kojarzeń krewniaczych.
Oceń, czy na podstawie powyższego schematu można ustalić, że biała barwa sierści jest dziedziczona autosomalnie recesywnie. Odpowiedź uzasadnij. 14
(2 pkt) W tabeli przedstawiono różne umaszczenia sierści królików i warunkujące je genotypy.
(2 pkt) Jednym z podstawowych dowodów w procesie ustalania domniemanego ojcostwa jest ekspertyza genetyczna. Z materiału biologicznego pobranego od pozwanego, dziecka i matki uzyskuje się wzory prążkowe fragmentów DNA. Występowanie prążka we wzorze prążkowym danej osoby można interpretować jako obecność allelu dominującego. Porównanie wzorów prążkowych dziecka, matki i pozwanego pozwala wykluczyć lub potwierdzić ojcostwo. Poniżej przedstawiono wyniki dotyczące badania ojcostwa w dwóch sprawach alimentacyjnych.
(1 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono przykład mutacji genowej. W kodowanym przez ten gen białku nie zmieniła się po mutacji ani sekwencja aminokwasów, ani też jego funkcja.
Podaj cechę kodu genetycznego, która pozwoliła w przedstawionym przypadku na zachowanie sekwencji aminokwasów w białku, pomimo zajścia mutacji genowej. Sekwencja nukleotydów mRNA przed mutacją UUU UUC UCC UAA Kodowane aminokwasy fenyloalanina fenyloalanina seryna tyrozyna Sekwencja nukleotydów mRNA po mutacji UUU UUU UCC UAA Kodowane aminokwasy po mutacji genu fenyloalanina fenyloalanina seryna tyrozyna
(1 pkt) Ramka odczytu mRNA to zestaw wielu kodonów ułożonych obok siebie, zaczynający się kodonem START i kończący się kodonem STOP.
Określ, jakie konsekwencje dla odczytu informacji genetycznej mogą mieć mutacje typu delecja lub insercja jednego lub dwóch nukleotydów.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono fragment sieci zależności pokarmowych w lesie sosnowym. a) Na podstawie powyższego schematu zapisz jeden łańcuch pokarmowy składający się z czterech elementów. b) Wymień wszystkie poziomy troficzne, do których należy dzięcioł duży. 16
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono fragment sieci pokarmowej jeziora, którego wody zostały skażone pestycydami. Z przedstawionej sieci pokarmowej wybierz organizm, w którym będzie najwyższy poziom kumulacji pestycydów. Odpowiedź uzasadnij.
(2 pkt) Wraz z intensyfikacją rolnictwa spada różnorodność gatunkowa na obszarach rolniczych.
(1 pkt) W 1953 roku S.L. Miller przeprowadził doświadczenie, w którym mieszaninę gazów (CH4, NH3, H2O, H2) naśladującą skład pierwotnej atmosfery ziemskiej poddał działaniu silnych wyładowań elektrycznych. Powstające produkty reakcji, w tym liczne związki organiczne, m.in. aminokwasy rozpuszczały się w wodzie i były odprowadzane ze skraplaną parą wodną do kolby z wodą, imitującą praocean. Spośród wymienionych stwierdzeń zaznacz jedno, które stanowi hipotezę badawczą potwierdzoną tym doświadczeniem. się w większe kompleksy. w pierwotnym oceanie. wyładowań atmosferycznych. nie ulegały degradacji. 17