Arkusz maturalny
Ładowanie…
Arkusz maturalny
Na podstawie: http://www.mikeblaber.org/oldwine/BCH4053/Lecture25/Lecture25.htm [dostęp 10.02.2013] a) Wybierz prawidłową interpretację wyników doświadczenia i jej uzasadnienie. enzymu do substratu zwiększyło się. enzymu do substratu zmniejszyło się. enzymu do substratu zwiększyło się. enzymu do substratu zmniejszyło się. b) Korzystając z informacji przedstawionych na wykresie, wyjaśnij, dlaczego wartość Vmax tej reakcji nie zmienia się w obecności związku X.
(0–2) Stała Michaelisa-Menten (KM) to takie stężenie substratu (dla określonego stężenia enzymu), przy którym reakcja enzymatyczna osiąga połowę prędkości maksymalnej. Stałą tę uznaje się za orientacyjną miarę powinowactwa enzymu do substratu, ponieważ w przypadku większego powinowactwa następuje wysycenie enzymu substratem przy jego niższym stężeniu. W doświadczeniu badano zależność szybkości reakcji enzymatycznej od stężenia substratu – dla enzymu bez obecności związku X oraz dla enzymu w obecności związku X. Wyniki doświadczenia przedstawiono na poniższym wykresie.
(0–4) Złocień ogrodowy jest rośliną krótkiego dnia, a koniczyna łąkowa to roślina długiego dnia. Przeprowadzono doświadczenie dotyczące warunków oświetlenia wpływających na kwitnienie tych roślin przy podaniu lub bez podania gibereliny. Schemat doświadczenia przedstawia tabela. W wyniku przeprowadzonego doświadczenia stwierdzono, że podanie gibereliny przyspiesza kwitnienie rośliny długiego dnia w optymalnych dla niej warunkach fotoperiodu. a) Sformułuj problem badawczy tego doświadczenia. b) Podaj numery grup roślin doświadczalnych odpowiadające poniższym opisom. Rośliny dnia krótkiego w warunkach fotoperiodu dnia długiego w obecności gibereliny – ........ . Rośliny dnia długiego w warunkach optymalnego dla nich fotoperiodu pod nieobecność gibereliny – ............. . c) Podaj numer grupy roślin doświadczalnych, w której uzyskano wynik świadczący o tym, że podanie gibereliny przyśpiesza kwitnienie rośliny długiego dnia w optymalnych dla niej warunkach fotoperiodu. Numer grupy roślin – ............. . d) Podaj, z którymi dwiema grupami roślin doświadczalnych należy porównać wynik uzyskany w wymienionej w poleceniu c) grupie, by uznać, że wynik ten jest efektem wpływu obu badanych czynników. Należy ten wynik porównać z wynikami roślin z grup o numerach – ....................................... . Numer grupy Roślina Warunki fotoperiodu (liczba godzin na dobę) Podanie roztworu gibereliny D (jasno) N (ciemno) 1 złocień 16 8 + 2 koniczyna 16 8 + 3 złocień 8 16 + 4 koniczyna 8 16 + 5 złocień 16 8 – 6 koniczyna 16 8 – 7 złocień 8 16 – 8 koniczyna 8 16 –
(0–4) Podczas przechowywania bulw ziemniaka dochodzi do ubytku ich masy m.in. z powodu odwodnienia, kiełkowania i chorób wywoływanych rozmaitymi patogenami. W tabeli przedstawiono procentowy udział różnych przyczyn strat masy ziemniaków przechowywanych w temperaturach: 3 °C, 5 °C i 8 °C. Udział w stratach masy ziemniaków [%] ubytków spowodowanych
(0–3) Higrofity to rośliny występujące w siedliskach o dużej wilgotności zarówno gleby, jak i powietrza. W takich warunkach transpiracja jest utrudniona, dlatego charakterystyczną cechą budowy higrofitów są liczne przystosowania do ułatwienia tego procesu. Na rysunku przedstawiono budowę anatomiczną blaszki liściowej higrofitu.
(0–4) W badaniach mózgu człowieka stosuje się różnorodne techniki pozwalające określić, które obszary kory mózgowej uaktywniają się w trakcie wykonywania określonych zadań. Metoda tomografii pozytonowej polega na tym, że do organizmu badanej osoby wprowadza się cząsteczki glukozy znakowane radioaktywnymi izotopami i obserwuje gromadzenie się izotopu w miejscach intensywnej pracy komórek kory mózgowej. Na rysunkach przedstawiono obrazy kory mózgowej zdrowego człowieka, zachowującego świadomość i wykonującego różne czynności związane z mową. Badana osoba: najpierw słuchała wypowiadanych przez kogoś słów (I), następnie czytała słowa bez ich wypowiadania (II), sama wypowiadała słowa (III) oraz opisywała znaczenie słów przy pomocy czasowników i przymiotników (IV). Ciemnymi punktami zaznaczono obszary wykazujące zwiększoną koncentrację radioaktywnego izotopu podczas danej czynności.
(0–1) 1. typ brzuszny (zazwyczaj przeważający u mężczyzn) – główną rolę podczas wdechu odgrywa praca przepony, 2. typ piersiowy (przeważnie dominujący u kobiet) – zasadniczą funkcję podczas wdechu pełnią mięśnie międzyżebrowe zewnętrzne. Uczniowie przeprowadzili obserwację sposobu wentylacji płuc w swojej klasie, liczącej 15 dziewcząt i 15 chłopców. Na lekcji wychowania fizycznego zmierzyli u każdej osoby obwód klatki piersiowej osiągany podczas normalnego (płytkiego) wdechu. Zebrali dane i obliczyli średni wynik dla grupy dziewcząt oraz dla grupy chłopców. Okazało się, że średni obwód klatki piersiowej podczas wdechu jest u dziewcząt o 4 cm mniejszy niż u chłopców.
Oceń poprawność poniższych stwierdzeń dotyczących przeprowadzonej obserwacji. Wpisz znak X w odpowiednie miejsca tabeli. PRAWDA FAŁSZ 1. Dane dowodzą, że u dziewcząt w tej klasie dominuje oddychanie brzuszne, ponieważ średni obwód ich klatki piersiowej podczas wdechu był mniejszy niż u chłopców. 2. Z danych wynika, że wśród chłopców w tej klasie dominuje oddychanie piersiowe, ponieważ obwód ich klatek piersiowych podczas wdechu był większy niż u dziewcząt. 3. Dane nie potwierdzają ani nie zaprzeczają tezie, że u mężczyzn przeważa brzuszny typ wentylacji, a u kobiet – piersiowy, ponieważ należało w każdej grupie zmierzyć obwód klatki piersiowej zarówno podczas wdechu jak i podczas wydechu.
(0–2) Przykładem substancji magazynowanej w organizmie człowieka jest glikogen. Największe ilości tego polisacharydu znajdują się w wątrobie i mięśniach szkieletowych. Jednak glikogen mięśniowy, mimo znacznej przewagi ilościowej nad glikogenem wątrobowym, nie stanowi głównej rezerwy węglowodanowej dla pozostałych narządów w organizmie człowieka. W tabeli przedstawiono przeciętną zawartość glikogenu wątrobowego i mięśniowego u osoby dorosłej. a) Wyjaśnij, z czego wynika niska, w porównaniu z wątrobą, zawartość procentowa glikogenu w mięśniach szkieletowych, chociaż gromadzą one dużo więcej tego cukru. b) Wyjaśnij, dlaczego glikogen zmagazynowany w mięśniach szkieletowych nie stanowi głównej rezerwy węglowodanowej dla pozostałych narządów w organizmie człowieka. Glikogen Masa glikogenu [g] Udział masy glikogenu w masie gromadzących go narządów [%] wątrobowy 75 13 mięśniowy 450 1,5
(0–3) W 2011 roku, w wyniku trzęsienia ziemi w Japonii, wiele psów straciło swoich właścicieli lub swój dom. Umieszczono je w schroniskach, gdzie badano poziom kortyzolu w ich moczu. Porównano wyniki uzyskane u psów z terenów objętych katastrofą (Fukushima) i psów z terenów, których katastrofa nie dotknęła (Kanagawa). Zmiany poziomu kortyzolu w obu grupach, od dnia katastrofy, przedstawiono na wykresie.
(0–3) Feromony to chemiczne cząsteczki sygnałowe umożliwiające komunikację między osobnikami tego samego gatunku, uwalniane do środowiska zewnętrznego i działające w bardzo niewielkim stężeniu (nawet 0,000001 ppt, czyli jedna cząsteczka na 1018 cząsteczek powietrza). Poznanie chemicznej budowy feromonów pozwoliło na ich wykorzystanie w biologicznej walce z niektórymi owadami, np. do zwalczania korników stosuje się pułapki z feromonami agregacyjnymi, które przywabiają osobniki obu płci. Pułapki z feromonami płciowymi stosuje się między innymi do zwalczania moli ubraniowych oraz niektórych motyli będących szkodnikami lasów, np. brudnicy mniszki. Dymorfizm płciowy u wielu gatunków motyli nocnych przejawia się między innymi tym, że czułki samców są znacznie większe niż czułki samic. Na czułkach tych motyli występują liczne receptory chemiczne. Na rysunku przedstawiono różnice w budowie czułków samicy i samca pewnego gatunku ćmy.
(0–5) W populacjach owadów społecznych, do których należy pszczoła miodna, występują formy różniące się sposobem zachowania, cechami morfologicznymi i fizjologicznymi. Przeciętna pszczela rodzina składa się zwykle z jednej matki, kilkuset lub więcej trutni i kilkudziesięciu tysięcy robotnic, nie licząc jaj, larw i poczwarek. Królowa roju jest prawie dwukrotnie większa od robotnicy i nie ma narządów umożliwiających zbieranie pokarmu, budowanie gniazda i karmienie larw. Jej zadaniem jest odbycie jedynego w życiu lotu godowego z trutniami i składanie jaj, z których wykluwa się cała reszta roju. Z niezapłodnionych jaj wykluwają się samce pszczoły – trutnie, a z zapłodnionych – pszczoły robotnice. Niektóre z larw wyklutych z zapłodnionych jaj mogą zostać w przyszłości matkami (gdy w ulu zabraknie królowej). W ostatnich latach na całym świecie obserwuje się masowe wymieranie pszczół. Jedną z prawdopodobnych przyczyn mogą być zmiany środowiska spowodowane działalnością człowieka.
(0–2) Większość płazów ginie w krótkim czasie po umieszczeniu w wodzie morskiej. Istnieje jednak wyjątek – żaba morska Fejervarya cancrivora, która we krwi zatrzymuje dużą ilość mocznika.
(0–2) Podczas gdy większość ludzi nie może zatrzymać oddechu na więcej niż dwie lub trzy minuty ani pływać bez aparatu do nurkowania na głębokości przekraczającej 20 m, foka Weddella z Antarktydy nurkuje na głębokość do 500 m i pozostaje tam nawet przez około 20 min. W tabeli przedstawiono rozmieszczenie tlenu w organizmie człowieka i foki Weddella.
| TAK | NIE | ||
|---|---|---|---|
| 1. | Rozplatanie cząsteczki DNA na odcinku ulegającym transkrypcji. | ||
| 2. | Naprawianie błędów – usuwanie niewłaściwych nukleotydów w syntezowanej nici mRNA. | ||
| 3. | Wycinanie fragmentów z RNApo zakończeniu jego syntezy. |
(0–2) Istnieje ścisła zależność pomiędzy występowaniem w środowisku pewnych gatunków roślin a) Wyjaśnij, dlaczego niektóre gatunki roślin działają hamująco na wzrost i rozwój osobników innych gatunków, które w danym ekosystemie żyją w ich bezpośrednim sąsiedztwie. b) Podaj przykład takiego sposobu praktycznego zastosowania tego zjawiska w uprawie roślin, który nie będzie negatywnie wpływał na środowisko naturalne. Odpowiedź
uzasadnij. Zada anie 18. (0– –2) Każd da nić cząst teczki kwasu u nukleinow wego ma ko oniec 3’, na którym zna ajduje się wolna w grupa a hydr oksylowa c cukru oraz koniec 5’ z z resztą fos foranową. P Polimerazy mogą dołą ączać nowe e nukle eotydy tylko o do końca 3’ nici. Na ry ysunku prze edstawiono proces tran nskrypcji. St trzałką ozna aczono kieru unek syntez zy mRNA. Na a podstawie: B Biologia. Jedn ność i różnoro odność, M. Ma aćkowiak, A. M Michalak (red d.), Warszawa a 2008, s. 169. . b) O Określ, któ re z wym mienionych funkcji pełni p polim meraza RN NA podcza as procesu u tr ranskrypcji i w komórk kach eukar riontów. Wp pisz znak X X w odpow wiednie miej jsca tabeli. Strona 15 5 z 19 a h a mowaniem wzrostu i rozwoju in nych organizmów. Istota tego typu oddziaływań polega na wytwarzaniu i uwaln ianiu do środowiska związków o charakterze allelopatycznym. Su b stancje te przedostają się do atm osfery pod postacią olejków eterycznych, mogą być też wy p łukiwane z liści tych r oślin podc zas deszczu lub wydzielane są z ich korzeni bezpośrednio do roztworu glebowego. Zjawisko to spotykane jest zarówno w uprawach polowych, jak i w naturalnych ekosystem ach, np. w śród rozmieszczonych równomiernie roślin pustynnych.
(0–4) Schemat przedstawia efekty procesu transkrypcji i obróbki potranskrypcyjnej genu α-tropomiozyny w różnych typach komórek ciała człowieka.
(0–2) Poniżej podano elementy opisu hipotetycznych wydarzeń ewolucyjnych, które miałyby doprowadzić do pojawienia się i utrwalenia nowej cechy gatunkowej – żółtej barwy ciała pustynnych chrząszczy. Nie wszystkie one są zgodne z założeniami teorii ewolucji K. Darwina. 1. Pojawienie się wśród zielonych chrząszczy, żyjących na pustyni, osobników o barwie żółtej, w wyniku przypadkowej zmiany ewolucyjnej. 2. Uzyskanie przewagi liczebnej przez żółte chrząszcze nad zielonymi. 3. Osiedlenie się na pustyni zielonych chrząszczy pochodzących z lasu. 4. Pojawienie się wśród zielonych chrząszczy, żyjących na pustyni, osobników o barwie żółtej w celu lepszego przystosowania do warunków środowiska (żółty kolor piasku). 5. Zwiększona przeżywalność osobników o żółtej barwie w wyniku lepszej ochrony przed rozpoznaniem przez ptaki drapieżne. a) Ustal prawidłową kolejność hipotetycznych wydarzeń zgodnie z założeniami teorii ewolucji Darwina, z pominięciem numeru tego elementu opisu, który nie jest zgodny z tymi założeniami. b) Podaj nazwę czynnika ewolucji, którego działanie opisano w punkcie 5.
| Na | diagramie przedstawiono zakresy zmian zagęszczenia (długość dwóch równoległych linii |
|---|---|
| w | pasku każdego gatunku) oraz średnie zagęszczenia (ściemnienie wewnątrz paska |
| dla | każdego gatunku) dziesięciu gatunków leśnych ssaków Europy i Kanady. |
| Źródło: T. Umiński, Ekologia, środowisko, przyroda, Warszawa 1996, s. 47. |
(0–1) W ewolucji człowieka zachodziły rozmaite zmiany budowy, fizjologii i zachowań.
Uporządkuj w kolejności chronologicznej pojawienie się w antropogenezie wymienionych niżej cech, wpisując numery 1–4 do prawej kolumny tabeli. Cecha przodków człowieka współczesnego Kolejność pojawiania się cech Używanie prostych narzędzi kamiennych. Przejście od koczowniczego do osiadłego trybu życia. Przywiedzenie palucha do osi stopy. Używanie narzędzi wieloelementowych, zbudowanych z różnych materiałów, np. łuk i strzały.