Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
(0–1) U zachodnich wybrzeży Ameryki Północnej w biocenozach strefy pływów występuje rozgwiazda Pisaster ochraceus, żywiąca się małżami, głównie – omułkami z dominującego tam gatunku Mytilus californianus. Pisaster ochraceus nie występuje licznie w biocenozie, ale wywiera na nią duży wpływ. Przez 10 lat badano wpływ występowania tego drapieżnika na różnorodność gatunkową biocenozy. Eksperyment prowadzono równolegle na poletkach, gdzie występowała naturalnie rozgwiazda Pisaster ochraceus, oraz na takich, z których usuwano osobniki tego gatunku. Na poletkach bez udziału rozgwiazdy omułki opanowały skały i wyeliminowały inne bezkręgowce oraz glony. Na wykresie zilustrowano wyniki eksperymentu.
1 p. – za prawidłowy wniosek odnoszący się do utrzymywania bogactwa gatunkowego biocenozy dzięki zmniejszeniu konkurencji międzygatunkowej w wyniku ograniczenia liczebności omułków. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Rozgwiazda Pisaster ochraceus przyczynia się do zwiększenia liczby gatunków bezkręgowców i glonów poprzez zmniejszenie liczebności populacji konkurujących z nimi omułków. • Rozgwiazda ogranicza liczebność omułków, umożliwiając tym samym rozwój innych gatunków w tej biocenozie, które są wypierane przez omułki. • Rozgwiazda chroni bogactwo gatunkowe biocenozy poprzez zmniejszenie konkurencji międzygatunkowej w wyniku ograniczenia liczebności omułków. • Rozgwiazda Pisaster jest drapieżnikiem ograniczającym liczebność omułków, wypierających inne gatunki w tej biocenozie, dzięki czemu utrzymywane jest w niej bogactwo gatunkowe. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi z odniesieniem wyłącznie do drapieżnictwa rozgwiazdy, w której pominięto wpływ omułków na inne gatunki w tej biocenozie.
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Na schemacie przedstawiono proces oddychania beztlenowego - fermentacji alkoholowej, który przeprowadzają między innymi drożdże.
Podaj nazwę etapu oznaczonego na schemacie I. oraz nazwę rodzaju fosforylacji, w wyniku której powstaje w tym etapie ATP. Nazwa etapu ……………………………. Fosforylacja …………………………………. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
Uzupełnij poniższe zdanie tak, aby zawierało informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. W etapie procesu oznaczonym III. dzięki (redukcji / utlenianiu) aldehydu octowego odnawiany jest zapas (ADP / ATP / NAD+ / NADH), co umożliwia (utlenianie / redukcję) kolejnych cząsteczek (glukozy / pirogronianu).
Określ, jaki produkt etapu II. oznaczono na schemacie literą X i podaj jeden sposób, wykrycia tego produktu w doświadczeniu, np. w zestawie przygotowanym do badania wpływu temperatury na intensywność fermentacji u drożdży.
Nazwa etapu: glikoliza Rodzaj fosforylacji: substratowa
1 p. – za podanie obu właściwych nazw: nazwy etapu oddychania beztlenowego oraz rodzaju fosforylacji. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
W etapie procesu oznaczonym III. dzięki (redukcji / utlenianiu) aldehydu octowego odnawiany jest zapas (ADP / ATP / NAD+ / NADH), co umożliwia (utlenianie / redukcję) kolejnych cząsteczek (glukozy / pirogronianu). Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
1 p. – za podkreślenie wszystkich czterech właściwych określeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
Produkt X: CO2 / tlenek węgla(IV) / dwutlenek węgla Sposób wykrywania: 1. za pomocą wody wapiennej, która będzie mętniała, jeżeli wprowadzimy do niej (np. za pomocą wężyka) zbierający się CO2; 2. zebrany (np. do zlewki) CO2 „wylewamy” nad płomieniem palącej się zapałki / świecy, która zgaśnie pod jego wpływem.
1 p. – za podanie nazwy produktu (CO2) oraz poprawnego przykładu sposobu jego wykrywania w doświadczeniu. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi.
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Stułbie, należące do parzydełkowców, mają ciało w postaci polipa, w którym wyróżnia się trzy główne części: hypostom, obejmujący górną część ciała z otworem gębowym i czułkami, środkową część ciała oraz stopę, którą zwierzę przytwierdza się do podłoża. Komórki ciała stułbi mają dużą zdolność do regeneracji oraz do reagregacji. Po rozbiciu organizmu stułbi na poszczególne komórki i zmieszaniu ich w odpowiednich warunkach, komórki te z powrotem łączą się i odtwarzają cały organizm. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017 Na rysunku zilustrowano wyniki eksperymentu, w którym komórki ciała stułbi ze środkowej części ciała rozdzielono na trzy grupy: leżące bliżej hypostomu (a), środkowe (b) i leżące bliżej stopy (c), a następnie zmieniono kolejność ich układu w sposób przedstawiony na rysunku i zaobserwowano, w jaki sposób odtworzony został polip.
Na podstawie informacji sformułuj problem badawczy przedstawionego eksperymentu.
Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego eksperymentu.
Uzupełnij poniższe zdania tak, aby zawierały informacje prawdziwe. Podkreśl w każdym nawiasie właściwe określenie. Ciało stułbi zbudowane jest z dwóch warstw komórek, pomiędzy którymi znajduje się bezkomórkowa (mezoderma / mezoglea). Charakterystycznymi komórkami ektodermy są (komórki parzydełkowe / komórki gruczołowe). Polip stułbi rozmnaża się bezpłciowo przez (pączkowanie / rozmnóżki). Polip stułbi (może / nie może) rozmnażać się płciowo. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
1 p. – za podanie poprawnego problemu badawczego dotyczącego odtwarzania ciała polipa (stułbi) z komórek (środkowej części) jej ciała. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Czy z komórek środkowej części ciała stułbi można odtworzyć cały jej organizm? Czy polip stułbi może być odtwarzany z komórek jego środkowej części? Czy zmiana układu komórek wyizolowanych z (środkowej części) polipa stułbi wpłynie na sposób odtworzenia / regeneracji z nich nowego polipa? Czy komórki (środkowej części) ciała stułbi mają zdolność do reagregacji?
1 p. – za podanie poprawnego wniosku dotyczącego regeneracji komórek ciała stułbi z jego części środkowej lub „pamięci” komórek związanej z miejscem ich pochodzenia. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Komórki części środkowej odtwarzają polipa stułbi zgodnie z pierwotnym ich położeniem w ciele zwierzęcia. Poszczególne grupy komórek ze środkowej części ciała stułbi odtwarzają określone części ciała polipa. Rozproszone komórki części środkowej ciała stułbi cechuje pamięć miejsca, z którego pochodzą. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017 Środkowa część ciała stułbi zawiera komórki totipotencjalne, z których można odtworzyć cały organizm.
Ciało stułbi zbudowane jest z dwóch warstw komórek, pomiędzy którymi znajduje się bezkomórkowa (mezoderma / mezoglea). Charakterystycznymi komórkami ektodermy są (komórki parzydełkowe / komórki gruczołowe). Polip stułbi rozmnaża się bezpłciowo przez (pączkowanie / rozmnóżki). Polip stułbi (może / nie może) rozmnażać się płciowo.
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Jedną z często występujących zależności układu drapieżnik-ofiara jest zasada, że drapieżnik najczęściej wybiera z populacji ofiar osobniki o gorszej kondycji, np. chore czy ranne. Badano słuszność tego poglądu, obserwując ataki tresowanych myszołowów pręgowanych na ofiary o różnej trudności złowienia: pręgowce, króliki i wiewiórki. Wyniki eksperymentu przedstawiono w tabeli.
| Ofiary myszołowa | Trudność złowienia ofiary | % nieudanych ataków | % osobników o gorszej kondycji wśród schwytanych |
|---|---|---|---|
| pręgowce | mała | 72 | 8 |
| króliki | średnia | 82 | 21 |
| wiewiórki | duża | 88 | 33 |
Na podstawie wyników eksperymentu, sformułuj wniosek dotyczący zależności pomiędzy trudnością w złowieniu ofiary a udziałem osobników o gorszej kondycji wśród upolowanych przez myszołowa.
Określ, czy presja drapieżnika zwiększa, czy zmniejsza konkurencję wewnątrzgatunkową w populacji zjadanych i wyjaśnij znaczenie skutków tego wpływu dla konkurencji międzygatunkowej oraz dla różnorodności gatunkowej w danym ekosystemie. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku, uwzględniającego właściwą zależność pomiędzy trudnością w schwytaniu ofiary a udziałem osobników o gorszej kondycji wśród tych, które zostały upolowane. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Im ofiara jest trudniejsza do schwytania, tym większy udział osobników o gorszej kondycji wśród upolowanych (przez myszołowa / drapieżnika). Udział osobników o gorszej kondycji wśród ofiar drapieżnika zależy od trudności w złowieniu ofiary Uwaga: Nie uznaje się wniosków z odwrotną zależnością, np. „Trudność złowienia ofiary wzrasta wraz ze wzrostem liczby procentów osobników o gorszej kondycji wśród schwytanych przez myszołowa.” lub „Im większy udział osobników o gorszej kondycji wśród upolowanych przez myszołowa, tym większa trudność w złowieniu ofiary”. Za wniosek niepełny, np. „Im wyższa trudność złowienia ofiary, tym większy jest udział osobników o gorszej kondycji” maturzysta otrzymuje 0 pkt, gdyż nie wiadomo, gdzie jest więcej tych osobników o gorszej kondycji.
2 p. – za poprawne określenie, że presja drapieżnika powoduje zmniejszenie konkurencji wewnątrzgatunkowej oraz wyjaśnienie, uwzględniające spadek konkurencji międzygatunkowej na skutek zmniejszenia konkurencji wewnątrzgatunkowej i skutki tego dla różnorodności gatunkowej w ekosystemie. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017 1 p. – jedynie za poprawne określenie, że presja drapieżnika powoduje zmniejszenie konkurencji wewnątrzgatunkowej w populacji zjadanych i wskazanie, że zmniejsza to konkurencję międzygatunkową w danym ekosystemie, ale błędne odniesienie się do skutków dla różnorodności biologicznej lub brak uwzględnienia tego w odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Presja drapieżnika zmniejsza liczbę osobników ofiary, a więc powoduje zmniejszenie konkurencji wewnątrzgatunkowej w populacji ofiary, co skutkuje większą dostępnością pokarmu dla populacji innych gatunków o podobnych wymaganiach, czyli zmniejsza konkurencję międzygatunkową, dzięki czemu utrzymuje się (w danym ekosystemie) większa różnorodność gatunkowa / wzrasta różnorodność gatunkowa.
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Na rysunkach przedstawiono wyniki eksperymentu, w którym siewki jabłoni były podlewane trzema rodzajami wody: czystą wodą wodociągową, wodą wodociągową przepuszczoną przez glebę, na której rosła trawa oraz wodą wodociągową przepuszczoną przez glebę bez trawy.
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia.
Określ, jaką rolę pełni w doświadczeniu zestaw A, a jaką zestaw C.
Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego doświadczenia. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
1 p. – za poprawne sformułowanie problemu badawczego odnoszącego się do wpływu substancji wydzielanych przez trawy na wzrost siewek jabłoni. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Czy trawa wydziela substancje wpływające na wzrost siewek jabłoni? Wpływ substancji wydzielanych do gleby przez trawę na wzrost siewek jabłoni. Wpływ trawy na wzrost siewek jabłoni. Czy trawa wykazuje działanie allelopatycznie w stosunku do siewek jabłoni?
1 p. – za określenie, że oba te zestawy pełnią funkcję zestawów kontrolnych / kontrolną. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Zestaw A pełni funkcję kontrolną (dla wody wodociągowej), zestaw C również jest zestawem kontrolnym (dla wody przepuszczonej przez glebę). Oba zestawy są zestawami kontrolnymi.
1 p. – za sformułowanie poprawnego wniosku odnoszącego się do hamującego działania trawy na wzrost siewek jabłoni. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Trawa wydziela do gleby substancje hamujące wzrost siewek jabłoni. Trawa wykazuje allelopatię ujemną w stosunku do siewek jabłoni. Trawa hamuje wzrost siewek jabłoni.
1 p. – za podkreślenie wszystkich czterech właściwych określeń. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.