U owczarków australijskich występują dwie główne barwy sierści:
•
czarna – warunkowana przez dominujący allel B
•
czekoladowa – warunkowana przez recesywny allel b.
Dodatkowo u owczarków australijskich może:
•
występować marmurkowanie, polegające na obecności cętkowanych łat
na jednolitym tle – warunkowane przez dominujący allel M albo
występować umaszczenie jednolite – warunkowane przez recesywny allel m
•
występować podpalanie, czyli obecność w niektórych miejscach wstawek
rudobrunatnej sierści – warunkowane przez dominujący allel A albo
nie występować podpalanie – co jest warunkowane recesywnym allelem a.
Loci trzech genów warunkujących umaszczenie leżą na trzech różnych autosomach.
Na poniższych zdjęciach A–F przedstawiono sześć przykładowych umaszczeń owczarków
australijskich.
Odpowiedzi
Transkrypcja grafiki: A. czekoladowe jednolite
bez podpaleń
B. czekoladowe jednolite
z podpaleniami
E. czarne jednolite
z podpaleniami
D. czarne marmurkowe
bez podpaleń
F. czarne marmurkowe
z podpaleniami
C. czekoladowe marmurkowe
z podpaleniami
19.1. (0–2 pkt)
Na podstawie przedstawionych informacji oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące
dziedziczenia umaszczenia u owczarków australijskich są prawdziwe.
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
Para psów: heterozygotyczna samica i heterozygotyczny samiec w locus genu A, może mieć szczenięta bez podpaleń.
2
Wszystkie szczenięta czekoladowej samicy i czekoladowego samca będą miały umaszczenie czekoladowe.
3
Występowanie podpaleń jest cechą niezależną od występowania marmurkowania.
19.2. (0–3 pkt)
Skrzyżowano parę owczarków australijskich – czekoladową marmurkową samicę z czarnym
jednolitym samcem. Każdy z owczarków był heterozygotą w jednym z dwóch loci
warunkujących wygląd sierści: B albo M.
Podaj genotypy osobników rodzicielskich z uwzględnieniem genów B oraz M. Wykonaj
krzyżówkę genetyczną i na jej podstawie określ prawdopodobieństwo, że urodzone
szczenię będzie czekoladowe marmurkowe. Zastosuj oznaczenia alleli podane we
wprowadzeniu do zadania.
Prawdopodobieństwo, że szczenię będzie czekoladowe marmurkowe: .............. %
19.1.
Poprawna odpowiedź
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
Para psów: heterozygotyczna samica i heterozygotyczny samiec w locus genu A, może mieć szczenięta bez podpaleń.
✓
✓
2
Wszystkie szczenięta czekoladowej samicy i czekoladowego samca będą miały umaszczenie czekoladowe.
✓
✓
3
Występowanie podpaleń jest cechą niezależną od występowania marmurkowania.
✓
✓
1. – P, 2. – P, 3. – P.
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawną ocenę trzech stwierdzeń.
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
3 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki, ORAZ za właściwe określenie prawdopodobieństwa.
2 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców ORAZ za poprawne zapisanie
krzyżówki.
1 pkt – za poprawne zapisanie genotypów rodziców.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Krępak nabrzozak (Biston betularia) to ćma występująca na pniach drzew, która ma dwie
naturalne formy – jasną i ciemną, występujące w środowisku jeszcze przed rewolucją
przemysłową. W Anglii na przełomie XIX i XX wieku zauważono, że populacje krępaka
nabrzozaka różnią się ubarwieniem w zależności od stopnia zanieczyszczenia środowiska.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki obserwacji obejmujących różne formy ciem,
przeprowadzonych w zanieczyszczonym środowisku i w niezanieczyszczonym środowisku.
Sformułowano hipotezę, że różnice w ubarwieniu są związane z kamuflażem. Forma, która
była bardziej widoczna na tle kory drzew, częściej padała ofiarą drapieżników.
W wyniku rewolucji przemysłowej środowisko w wielu miejskich rejonach Wielkiej Brytanii
i wokół nich zostało zanieczyszczone dwutlenkiem siarki, co doprowadziło do wymarcia
jasno zabarwionych nadrzewnych mchów i porostów.
Transkrypcja grafiki: 0
20
40
60
80
100
zanieczyszczone
środowisko
niezanieczyszczone
środowisko
częstość w populacji, %
forma jasna
forma ciemna
Biston betularia
forma jasna
forma ciemna
20.1. (0–1 pkt)
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące przeprowadzonych obserwacji są
prawdziwe.
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
W zanieczyszczonym środowisku dominuje populacja ciemna, a w niezanieczyszczonym – jasna.
2
Pojawienie się mutacji powodującej ciemną barwę wynikało z zanieczyszczenia środowiska.
Odpowiedzi
20.1.
Poprawna odpowiedź
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
W zanieczyszczonym środowisku dominuje populacja ciemna, a w niezanieczyszczonym – jasna.
✓
✓
2
Pojawienie się mutacji powodującej ciemną barwę wynikało z zanieczyszczenia środowiska.
Efekt rozcieńczenia to hipoteza zakładająca, że w środowiskach o większej różnorodności
gatunkowej jest mniejsza częstość występowania chorób pasożytniczych.
Aby przetestować hipotezę o efekcie rozcieńczenia, przeprowadzono następujące
doświadczenie. Przygotowano 82 poletka, na których uprawiano rośliny łąkowe w różnych
kombinacjach gatunków, a następnie zmierzono częstość infekcji roślin wybranymi grzybami
pasożytniczymi.
Na poniższych wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczące zależności między:
•
wykres A – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a bogactwem gatunkowym
pasożytów grzybowych
•
wykres B – bogactwem gatunkowym roślin gospodarzy a częstością infekcji grzybowych.
bogactwo gatunkowe roślin
bogactwo gatunkowe roślin
Rozstrzygnij, czy przedstawione wyniki badań są zgodne z hipotezą o efekcie
rozcieńczenia. Odpowiedź uzasadnij.
21.2. (0–1 pkt)
Na podstawie przedstawionych wyników badań sformułuj zależność między
bogactwem gatunkowym roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
Odpowiedzi
21.1.
Poprawna odpowiedź
Rozstrzygnięcie: Tak / Są zgodne.
Zasady oceniania
1 pkt – za rozstrzygnięcie, że przedstawione wyniki badań potwierdzają hipotezę o efekcie
rozcieńczenia, wraz z poprawnym uzasadnieniem, odnoszącym się do negatywnego
związku między bogactwem gatunkowym roślin a częstością infekcji grzybowych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Wyniki pokazują, że im większa różnorodność gatunkowa roślin na poletku tym niższy
poziom infekcji wśród żywicieli.
• Dane z wykresu B potwierdzają, że im większa liczba gatunków roślin na poletku, tym
mniejszy procent roślin jest zainfekowanych.
• Na poletkach o największej liczbie gatunków roślin, mimo wielu gatunków patogenów, był
mały procent zakażeń roślin.
• Wraz ze wzrostem liczby gatunków roślin zmniejsza się odsetek roślin zaatakowanych
przez grzyby.
21.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne sformułowanie dodatniej zależności między bogactwem gatunkowym
roślin a bogactwem gatunkowym grzybów pasożytniczych.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
Wraz ze wzrostem bogactwa gatunkowego roślin wzrasta bogactwo gatunkowe grzybów
infekujących rośliny.
Koliberki rubinobrode (Archilochus colubris) to maleńkie, wędrowne ptaki, występujące
w Ameryce Północnej i w Ameryce Środkowej. Te ptaki mają od 7,5 cm do 9,0 cm długości
i ważą od 3 g do 4 g. Koliberki migrują między terenami lęgowymi i zimowiskami, co wymaga
pokonania nawet 1 600 km w obie strony każdego roku. Energię do tych lotów dostarczają
im kwasy tłuszczowe pochodzące ze zmagazynowanych triacylogliceroli.
Przed migracją kolibry często podwajają masę ciała. Głównymi źródłami pożywienia kolibrów
są nektar kwiatowy, np. orlika kanadyjskiego lub milinu amerykańskiego, oraz małe owady,
np. komary i wywilżny. Podczas wysysania nektaru z kwiatów ptaki unoszą się w powietrzu
obok rośliny. Owady łapią w locie. Każdego dnia spożywają pokarm o masie dwa razy
większej od masy swojego ciała. Dorosłe koliberki rubinobrode są często atakowane przez
drapieżniki, takie jak dzierzby, krogulce lub koty domowe.
Na poniższej fotografii przedstawiono samca koliberka rubinobrodego w locie.
22.1. (0–1 pkt)
Na podstawie przedstawionych informacji zapisz fragment sieci pokarmowej, w której
są ze sobą powiązane wszystkie podane poniżej organizmy.
koliberek rubinobrody
milin amerykański
kot domowy
wywilżna karłowata
orlik kanadyjski
22.2. (0–2 pkt)
Uzasadnij, że gromadzenie zapasów energetycznych w postaci trójglicerydów pozwala
na ograniczenie wzrostu masy ciała w porównaniu z gromadzeniem glikogenu. Podaj
dwa argumenty.
Odpowiedzi
22.1.
Poprawna odpowiedź
milin amerykański
koliberek kot
orlik rubinobrody
wywilżna karłowata
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne zapisanie fragmentu sieci pokarmowej.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
22.2.
Zasady oceniania
2 pkt – za podanie dwóch poprawnych argumentów, odnoszących się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ORAZ do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
1 pkt – za podanie jednego poprawnego argumentu, odnoszącego się do 1) większej
kaloryczności tłuszczów niż cukrów w przeliczeniu na masę ALBO do 2) możliwości
gromadzenia tłuszczów bez gromadzenia wody.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Przykładowa odpowiedź
1. Glikogen ma mniejszą kaloryczność w przeliczeniu na masę cząsteczkową niż
trójglicerydy.
2. Trójglicerydy, w przeciwieństwie do glikogenu, są gromadzone bez udziału wody.
Mioglobina to białko występujące w cytozolu włókien mięśniowych. Jest ono zbudowane
z pojedynczego łańcucha polipeptydowego oraz z hemu. Łańcuch polipeptydowy mioglobiny
zawiera 153 reszty aminokwasowe, a hem składa się z układu porfirynowego oraz ze –
związanego z jego centrum – atomu pewnego pierwiastka.
Na poniższym rysunku przedstawiono przekrój przez model cząsteczki mioglobiny. Kolorem
niebieskim oznaczono reszty aminokwasowe z podstawnikami niepolarnymi; kolorem
czerwonym – reszty aminokwasowe z podstawnikami polarnymi; natomiast kolorem białym –
pozostałe reszty aminokwasowe. Kolorem żółtym oznaczono atom związany z centrum
układu porfirynowego, znajdującego się w szczelinie cząsteczki białka.
1.1. (0–1 pkt)
Dokończ zdanie. Zaznacz właściwą odpowiedź spośród podanych.
Z centrum układu porfirynowego hemu jest związany atom
1.2. (0–1 pkt)
Odpowiedzi
1.1.
Poprawna odpowiedź
D
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne dokończenie zdania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
1.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające hydrofobowy charakter podstawników
aminokwasów niepolarnych ORAZ wodne środowisko formowania się struktury
przestrzennej mioglobiny.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
podstawy programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz
branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Formowanie się struktury przestrzennej zachodzi w cytozolu, który jest roztworem
wodnym, a niepolarne podstawniki aminokwasów są odpychane od wody i skupiają się
wewnątrz cząsteczki.
• Formowanie się struktury przestrzennej mioglobiny zachodzi w środowisku wodnym.
Podstawniki aminokwasów niepolarnych mają charakter hydrofobowy, dlatego zbliżają
się do siebie i chowają wewnątrz cząsteczki mioglobiny.
• Podczas zwijania się łańcucha polipeptydowego w środowisku wodnym niepolarne reszty
aminokwasów układają się tak, aby unikać wody (wewnątrz cząsteczki).
• Konformacja białek jest bardziej stabilna termodynamicznie, gdy grupy niepolarne,
mające charakter hydrofobowy, są skupione we wnętrzu cząsteczki, niż gdy pozostają
rozproszone w środowisku wodnym.
ATP jest uniwersalnym nośnikiem energii w komórce. W typowych warunkach podczas
hydrolizy ATP do ADP i Pi uwalnia się znaczna ilość energii – od 46 do 54 kJ/mol ATP.
Ważną częścią ATP jest reszta trifosforanowa, składająca się z reszt kwasu fosforowego(V)
połączonych wiązaniami bezwodnikowymi. Te wiązania są często określane jako
„wysokoenergetyczne”, ale do ich zerwania – tak jak do zerwania każdego innego wiązania –
jest potrzebna energia. Ujemne ładunki reszt kwasu fosforowego(V) odpychają się
nawzajem, czego skutkiem są wewnętrzne naprężenia występujące w cząsteczce ATP.
Podczas hydrolizy ATP do ADP i Pi jest zrywane jedno wiązanie bezwodnikowe oraz
częściowo są usuwane naprężenia wewnętrzne.
Na poniższym schemacie przedstawiono reakcję hydrolizy ATP.
Transkrypcja grafiki: fosforan
nieorganiczny Pi
adenina
adenina
ryboza
ryboza
ATP
ADP
2.1. (0–1 pkt)
Do której grupy związków organicznych należy ATP? Zaznacz właściwą odpowiedź
spośród podanych.
2.2. (0–1 pkt)
Odpowiedzi
2.1.
Poprawna odpowiedź
C
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną odpowiedź.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
2.2.
Poprawna odpowiedź
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
W cząsteczce ATP występują dwa wiązania „wysokoenergetyczne”.
Na poniższych fotografiach z mikroskopu elektronowego przedstawiono dwie struktury
wewnątrzkomórkowe oznaczone literami A i B.
Transkrypcja grafiki: A
B
3.1. (0–2 pkt)
Uzupełnij tabelę – podaj nazwy struktur oznaczonych na fotografiach literami A i B
oraz rozstrzygnij, czy w tych strukturach są obecne błony i rybosomy.
Struktura
Nazwa struktury (siateczka śródplazmatyczna szorstka / aparat Golgiego)
Obecność w strukturze
błon (tak / nie)
rybosomów (tak / nie)
A
Odpowiedzi
3.1.
Poprawna odpowiedź
Obecność w strukturze
Nazwa struktury
Struktura (siateczka śródplazmatyczna szorstka / błon rybosomów
aparat Golgiego) (tak / nie) (tak / nie)
A aparat Golgiego tak nie
B siateczka śródplazmatyczna szorstka tak tak
Zasady oceniania
2 pkt – za poprawne wypełnienie dwóch wierszy tabeli.
1 pkt – za poprawne wypełnienie jednego wiersza tabeli LUB za poprawne wypełnienie
pierwszej kolumny tabeli – z nazwami struktur ALBO dwóch ostatnich kolumn tabeli –
dotyczących obecności błon i rybosomów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
3.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, na czym polega współdziałanie, uwzględniające 1) syntezę
białek przeznaczonych na eksport na siateczce śródplazmatycznej szorstkiej ORAZ
2) modyfikację tych białek w aparacie Golgiego.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Na powierzchni szorstkiej siateczki śródplazmatycznej są syntetyzowane białka, które są
modyfikowane w aparacie Golgiego przed wydzieleniem z komórki.
• Rybosomy siateczki śródplazmatycznej szorstkiej odpowiadają za syntezę białek, które
następnie są przekazywane do aparatu Golgiego, gdzie następują ich modyfikacja,
sortowanie i wysyłanie poza komórkę.
• Siateczka szorstka odpowiada za syntezę i wstępną modyfikację białek, które są
ostatecznie modyfikowane w aparacie Golgiego.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi dotyczących aparatu Golgiego, które odnoszą się wyłącznie do
sortowania białek, ponieważ zadanie dotyczy wytwarzania białek.
Okrzemki stanowią zróżnicowaną grupę jednokomórkowych glonów. Wewnątrz komórki
znajdują się liczne organella: jądro komórkowe, chloroplasty otoczone czterema błonami,
mitochondria oraz aparat Golgiego. Materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, należąca
do polisacharydów, oraz tłuszcze. Okrzemki są okryte ścianą komórkową, zwaną
pancerzykiem, która jest zbudowana z pektyny wysyconej uwodnioną krzemionką.
Na poniższej mikrofotografii przedstawiono różne gatunki okrzemek.
Okrzemki natleniają wodę, mają duży udział w produkcji pierwotnej wód oraz stanowią
pokarm dla wielu organizmów, w tym dla wielu ryb.
4.1. (0–2 pkt)
Uzasadnij, że okrzemki nie należą do królestwa roślin – porównaj dwie wymienione
w tekście cechy budowy komórek okrzemek z cechami budowy komórek roślin.
4.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, w jaki sposób okrzemki przyczyniają się do natleniania wody. W odpowiedzi
uwzględnij budowę komórki i metabolizm okrzemek.
Odpowiedzi
4.1.
Zasady oceniania
rozwiązań zadań
2) przedstawia czynności życiowe protistów
[…];
3) wykazuje związek budowy protistów ze
środowiskiem i trybem ich życia […].
2 pkt – za dwa poprawne porównania budowy komórek okrzemek z komórkami roślin,
odnoszące się do budowy chloroplastów LUB do rodzaju materiału zapasowego, LUB
do budowy ściany komórkowej.
1 pkt – za jedno poprawne porównanie budowy komórek okrzemek z komórkami roślin.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Okrzemki mają chloroplasty otoczone czterema błonami, a w komórkach roślinnych
chloroplasty są otoczone dwiema błonami.
• U okrzemek materiałem zapasowym jest chryzolaminaryna, a dla komórek roślinnych
charakterystyczne jest gromadzenie skrobi.
• Głównym składnikiem ściany komórkowej okrzemek jest pektyna (nie występuje u nich
celuloza), a u roślin lądowych – celuloza.
Uwaga:
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do jednokomórkowej budowy okrzemek,
ponieważ wśród roślin pierwotnie wodnych także są organizmy jednokomórkowe.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności krzemionki w ścianie
komórkowej okrzemek, ponieważ w ścianie komórkowej roślin również może występować
krzemionka, np. u traw i u skrzypów.
Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do tłuszczów jako materiału
zapasowego okrzemek, ponieważ w komórkach roślin również występują tłuszcze.
4.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, uwzględniające obecność w komórkach okrzemek
chloroplastów, w których zachodzi proces fotosyntezy, której jednym z produktów jest
tlen.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Transkrypcja grafiki: A
B
1
wodniczka
tętniąca
2
3
ziarno paramylonu
pellikula
(0–2)
Na poniższej mikrofotografii (A) oraz na rysunku (B) przedstawiono budowę protista –
eugleny (Euglena gracilis). Mikrofotografię A wykonano z użyciem mikroskopu świetlnego.
Rysunek B wykonano na podstawie tej mikrofotografii.
2 pkt – za podanie poprawnych nazw trzech organellów.
1 pkt – za podanie poprawnych nazw dwóch organellów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dwulistnik muszy (Ophrys insectifera) jest chronionym gatunkiem storczyka, występującym
w Polsce na niewielkiej liczbie stanowisk. Ta roślina występuje na nasłonecznionych
górskich murawach kserotermicznych oraz na łąkach o podłożu wapiennym. Głównym
zagrożeniem dla tego gatunku jest postępująca sukcesja, prowadząca do zarastania jego
stanowisk.
Okwiat dwulistnika składa się z zewnętrznych działek, które są zielone i eliptyczne, oraz
z okółka wewnętrznego, którego dwie działki są purpurowe i nitkowate, a trzecia – środkowa
działka jest przekształcona w tzw. warżkę. Na środku owłosionej, ciemnopurpurowej warżki,
przypominającej kształtem odwłok samicy owada, znajduje się jasna plamka.
W okresie kwitnienia dwulistnik muszy wytwarza substancje, które składem chemicznym
i zapachem przypominają feromony samic błonkówek: niestylaka piewikowca (Gorytes
fargei) i niestylaka wąsala (Gorytes mystaceus). Zwabione zapachem i pokrojem kwiatów
samce błonkówek siadają na tych kwiatach. Pakiety pyłku dwulistników przyklejają się do
ciała owadów, dzięki czemu pyłek jest transportowany na inne kwiaty. Zapylony kwiat
dwulistnika zaczyna wydzielać substancje wonne identyczne z tymi, które wytwarzają
zapłodnione samice błonkówek. U dwulistnika może dojść również do samozapłodnienia.
Na rysunku A przedstawiono budowę dwulistnika muszego, a na zdjęciu B – samicę
niestylaka wąsala.
Transkrypcja grafiki: B
kwiat
3
A
1
2
4
5
6.1. (0–1 pkt)
Określ, który element (1.–5.) budowy morfologicznej kwiatu dwulistnika muszego
naśladuje czułki, a który – odwłok samicy niestylaka wąsala. Wpisz właściwe numery
w odpowiednie miejsca.
6.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, na czym polega następująca adaptacja: Zapylone kwiaty dwulistnika
muszego mają zapach taki jak zapłodnione samice błonkówek.
6.3. (0–1 pkt)
Uzasadnij, że usuwanie krzewów i drzew ze stanowisk występowania dwulistnika
muszego prowadzi do zwiększenia liczebności populacji tego gatunku.
Odpowiedzi
6.1.
Poprawna odpowiedź
czułki: 2.; odwłok: 5.
Zasady oceniania
rozwiązań zadań
1 pkt – za poprawne rozpoznanie dwóch przykładów mimikry.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
6.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie, na czym polega adaptacja, odnoszące się do unikania
odwiedzania zapylonych już kwiatów przez błonkówki i – w konsekwencji – ochrony
zapylonych kwiatów przed owadami LUB zapylenia większej liczby kwiatów.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Błonkówki są przywabiane przez kwiaty niezapylone, a unikają kwiatów zapylonych,
przez co zwiększa się prawdopodobieństwo zapylenia przez błonkówki innych kwiatów
tej samej rośliny.
• Samce omijają takie kwiaty, co umożliwia ochronę zapylonych już kwiatów przed
uszkodzeniem przez owada na nich siadającego.
• Samce nie są zainteresowane takimi kwiatami, co zapobiega ewentualnemu zabraniu
przez kolejnego owada pyłkowiny, która została na ten kwiat już przeniesiona.
6.3.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, odnoszące się do konkurencji o światło lub o miejsce.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
20.2. (0–1 pkt)
Uzasadnij, że opisana obserwacja jest dowodem na działanie doboru naturalnego,
a nie – doboru sztucznego.
20.3. (0–2 pkt)
Opisz doświadczenie pozwalające na weryfikację hipotezy, że w zanieczyszczonym
środowisku jasne owady częściej padają ofiarami drapieżników niż owady ciemne.
W rozwiązaniu uwzględnij plan badania oraz sposób weryfikacji hipotezy.
✓
1. – P, 2. – F.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
20.2.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawne uzasadnienie, odnoszące się do braku celowego działania ze strony
człowieka.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Opisana obserwacja jest wprawdzie konsekwencją działania człowieka, ale nie były to
celowe działania człowieka.
• W tym przypadku człowiek nie selekcjonował umyślnie osobników do rozrodu.
20.3.
Zasady oceniania
2 pkt – za opisanie planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy ORAZ za
określenie sposobu wnioskowania.
1 pkt – za opisanie tylko planu doświadczenia umożliwiającego weryfikację hipotezy bez
określenia sposobu wnioskowania.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Opis: Wypuszczenie w zanieczyszczonym obszarze (na którym występują drzewa
z ciemną korą) równej liczby ciemnych i jasnych osobników, i sprawdzenie po ustalonym
czasie, ile jasnych i ile ciemnych owadów zostało upolowanych przez drapieżniki.
Weryfikacja hipotezy: Przewaga jasnych osobników wśród upolowanych owadów pozwoli
na potwierdzenie hipotezy.
• Opis: Wpuszczenie do zamkniętej woliery z określonymi drapieżnikami (np. dwie
muchołówki) i z drzewami o przyciemnionej korze określonej liczby ciemnych i jasnych
motyli; obserwacja, np. poprzez programy umożliwiające śledzenie (video tracking)
indywidualnych losów motyli.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych
potwierdziłoby hipotezę.
• Opis: Umieszczenie na fragmentach ciemnej i jasnej kory drzew takiej samej liczby
martwych motyli (atrap motyli) jasnych i ciemnych za pomocą nietoksycznego kleju.
Monitorowanie ich losów, np. za pomocą fotopułapek.
Weryfikacja hipotezy: Szybsze upolowanie przez drapieżniki motyli jasnych na ciemnym
vs. jasnym tle potwierdziłoby hipotezę.
Wyjaśnij, dlaczego we wnętrzu cząsteczki mioglobiny znajdują się niemal wyłącznie
reszty aminokwasowe z podstawnikami niepolarnymi. W odpowiedzi uwzględnij
środowisko formowania się struktury przestrzennej tego białka.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące ATP są prawdziwe.
Nr
Stwierdzenie
P
F
1
W cząsteczce ATP występują dwa wiązania „wysokoenergetyczne”.
2
Energia uwalniana podczas hydrolizy ATP równa się energii koniecznej do zerwania wiązania bezwodnikowego.
2
Energia uwalniana podczas hydrolizy ATP równa się energii koniecznej do zerwania wiązania bezwodnikowego.
✓
✓
1. – P, 2. – F.
Zasady oceniania
1 pkt – za poprawną ocenę dwóch stwierdzeń.
0 pkt – za odpowiedź niespełniającą wymagań na 1 pkt albo za brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
B
3.2. (0–1 pkt)
Wyjaśnij, na czym polega współdziałanie siateczki śródplazmatycznej szorstkiej
i aparatu Golgiego w wytwarzaniu białek przeznaczonych do wydzielenia poza
komórkę.
• W komórkach okrzemek znajdują się chloroplasty, przeprowadzające fotosyntezę, której
produktem jest tlen.
• Okrzemki, dzięki temu że mają chloroplasty, przeprowadzają proces fotosyntezy.
Podczas tego procesu dochodzi do fotolizy wody i do wydzielania się tlenu.
Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi
• Usuwanie drzew i krzewów ze stanowisk dwulistnika powoduje, że to stanowisko jest
lepiej nasłonecznione, a ten gatunek storczyka jest gatunkiem światłożądnym.
• Usuwanie drzew i krzewów powoduje eliminację konkurentów dwulistnika o miejsce na
tym stanowisku.
• Te zabiegi pozwalają na zachowanie specyficznego siedliska dwulistnika muszego, który
występuje wyłącznie na terenach otwartych.