Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Biologia
Oblicz częstość allelu warunkującego ciemne ubarwienie ciała motyli w populacji I przed atakiem drapieżnika. Zapisz obliczenia.
Po przyjęciu założenia, że krzyżowanie się osobników jest losowe, określ, czy w populacji II motyli będą występowały osobniki o jasnym ubarwieniu ciała. Odpowiedź uzasadnij.
1 p. – za poprawne obliczenie i wskazanie wartości częstości allelu warunkującego ciemne ubarwienie w populacji I. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Obliczenia: p2 = 0,64 p = 0,8 • Obliczenia: (2 × 640 + 320) / 2000 = 4/5 640 • Obliczenia: p2 = 640/1000 p = = 0,8 1000 40 • Obliczenia: naa = 40; q2 = 40/1000 q = = 0,2; p + q = 1 ∧ q = 0,2 p = 0,8. 1000 Częstość allelu warunkującego ciemne ubarwienie w populacji I wynosi: 0,8 lub 80%.
1 p. – za poprawne określenie, że w populacji II będą występowały osobniki o jasnym ubarwieniu ciała, i poprawne uzasadnienie, uwzględniające obecność heterozygot w populacji. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Tak, w populacji II motyli będą występowały osobniki o jasnym ubarwieniu ciała, ponieważ wśród pozostałych ciemno ubarwionych motyli były również heterozygoty, które krzyżując się ze sobą dadzą potomstwo zróżnicowane na osobniki ciemne i jasne. • Tak, ponieważ allel warunkujący jasne ubarwienie zachował się u heterozygot. • Będą, ponieważ w populacji I przeżyły heterozygoty. Uwaga: Uznaje się odpowiedzi, w których w uzasadnieniu przedstawiono krzyżówkę dwóch heterozygot wraz z jej interpretacją, polegającą na wskazaniu osobnika jasnego.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–1) Komórki macierzyste to niewyspecjalizowane komórki, które mają olbrzymi potencjał do namnażania się oraz różnicowania się. Ze względu na pochodzenie dzielimy je na embrionalne komórki macierzyste oraz somatyczne komórki macierzyste. Somatyczne komórki macierzyste to niezróżnicowane komórki, które znajdują się wśród zróżnicowanych już komórek w tkance lub narządzie.
1 p. – za podanie prawidłowego porównania – uwzględniającego totipotencjalność embrionalnych komórek macierzystych w blastocyście lub wytwarzanie różnych tkanek, w porównaniu z ograniczonymi możliwościami różnicowania się somatycznych komórek w szpiku kostnym lub wytwarzaniem tylko komórek krwi przez komórki szpiku kostnego. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub brak za odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Komórki w blastocyście są totipotencjalne – z nich mogą wykształcić się absolutnie wszystkie inne komórki, natomiast komórki macierzyste w szpiku kostnym są bardziej ukierunkowane – z nich powstają jedynie elementy morfotyczne krwi. • Komórki macierzyste w blastocyście mogą różnicować się na wiele rodzajów komórek, z których będą potem powstawać poszczególne typy tkanek, umożliwiając rozwój zarodka, natomiast komórki macierzyste szpiku kostnego różnicują się wyłącznie w krwinki, których jest tylko kilka rodzajów.
Matura CKE maj, PP (F‑2007) · podstawowy · formuła 2007
(2 pkt) Do podanych nazw narządów męskiego układu rozrodczego (A–D) przyporządkuj spośród 1. –5. po jednej funkcji pełnionej przez te narządy. Wpisz odpowiednie numery w wyznaczone miejsca. Narząd Funkcja
2 p. – za poprawne przyporządkowanie po jednej funkcji do wszystkich czterech narządów męskiego układu rozrodczego. 1 p. – za poprawne przyporządkowanie po jednej funkcji do trzech narządów. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź A. – 4, B. – 1, C. – 2, D. – 3
Matura CKE maj, PP (F‑2007) · podstawowy · formuła 2007
(2 pkt) W organizmie człowieka występują dwa rodzaje kwasów nukleinowych DNA i RNA. Wśród RNA rozróżniamy jeszcze, w zależności od funkcji i struktury, trzy podstawowe rodzaje RNA: rRNA, mRNA i tRNA.
Dokończ zdania 1–4 opisujące proces biosyntezy białka – wpisz w wyznaczone miejsca skrótowce odpowiednich kwasów nukleinowych biorących w niej udział. 1. Przechowywanie informacji genetycznej o budowie białka – …………………………… . 2. Przeniesienie informacji genetycznej o budowie białka z jądra komórkowego do cytozolu – 3. Odczytanie informacji genetycznej o budowie białka i transport aminokwasów do jego syntezy – …………………………… . 4. Składnik struktury komórkowej, na której odbywa się synteza białka – ……………….….. . 19b) 20a) 20b) 21a) 21b) 1 1 1 1 1 2
2 p. – za poprawne dokończenie wszystkich czterech zdań dotyczących funkcji kwasów nukleinowych – poprawne wpisanie nazw czterech rodzajów kwasów nukleinowych. 1 p. – za poprawne dokończenie trzech zdań – poprawne wpisanie nazw trzech rodzajów kwasów nukleinowych. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. Poprawne odpowiedzi 1. Przechowywanie informacji genetycznej o budowie białka – DNA. 2. Przeniesienie informacji genetycznej o budowie białka z jądra komórkowego do cytozolu – mRNA. 3. Odczytanie informacji genetycznej o budowie białka i transport aminokwasów do jego syntezy – tRNA. 4. Składnik struktury komórkowej, na której odbywa się synteza białka – rRNA.
Matura CKE maj, PP (F‑2007) · podstawowy · formuła 2007
(1 pkt) Choroby genetyczne mogą być spowodowane zarówno przez geny recesywne, jak i przez geny dominujące, mające swoje loci w autosomach lub chromosomach płci.
1 p. – za poprawne wskazanie choroby genetycznej uwarunkowanej allelem recesywnym sprzężonym z płcią. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź fenyloketonuria choroba Huntingtona hemofilia mukowiscydoza anemia sierpowata
Matura CKE maj, PR (F‑2007) · rozszerzony · formuła 2007
(2 pkt) Każdemu z wymienionych elementów budowy roślin okrytonasiennych związanych z rozmnażaniem (A–D) przyporządkuj jego opis wybrany spośród 1.–5. Wpisz odpowiednie numery w wyznaczone miejsca. Element budowy Opis elementu budowy A. łagiewka pyłkowa 1. Struktura, w ośrodku której rozwija się gametofit żeński. 2. U większości gatunków zawiera zarówno pręciki, jak B. nasienie i owocolistki. C. kwiat 3. Organ powstający ze ściany zalążni po procesie zapłodnienia. 4. Silnie wydłużona struktura, której funkcją jest transport jąder D. zalążek plemnikowych. 5. Organ o charakterze przetrwalnikowym zawierający zarodek i materiały zapasowe. A. ……..…. B. ………… C. ……….... D. ……..….
2 p. – za cztery poprawne przyporządkowania organom roślinnym ich opisów. 1 p. – za trzy poprawne przyporządkowania organom roślinnym ich opisów. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi. Poprawna odpowiedź A. – 4, B. – 5, C. – 2, D. – 1
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Zdrowym rodzicom urodziło się dziecko chore na fenyloketonurię – chorobę warunkowaną przez autosomalny allel recesywny (f).
Zaznacz poniżej właściwe określenia dotyczące genotypu tego dziecka (A–C) i genotypów jego rodziców (1.–3.) pod względem alleli genu warunkującego fenyloketonurię.
Określ, jakie jest prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę genetyczną lub obliczenia.
Korzystając z prawa Hardy’ego-Weinberga, oblicz prawdopodobieństwo, że losowo wybrana osoba jest nosicielem allelu fenyloketonurii, jeżeli częstość występowania tej choroby w danej populacji wynosi 1 na 10 000 urodzeń. Zapisz obliczenia.
C 1
1 p. – za poprawne wskazanie genotypu dziecka i genotypów jego rodziców (C i 1). 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub za brak odpowiedzi.
2 p. – za poprawne obliczenie prawdopodobieństwa wynikającego z prawidłowo zapisanej krzyżówki genetycznej lub obliczeń. 1 p. – za poprawnie zapisanie krzyżówki genetycznej przy niewłaściwie obliczonym prawdopodobieństwie. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania I. (♀) F f (♂) F FF Ff f Ff ff Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: 75%. II. Ff x Ff FF, Ff, Ff, ff Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: 0,75. III. Prawdopodobieństwo urodzenia chorego dziecka: ½ x ½ = ¼ Prawdopodobieństwo urodzenia zdrowego dziecka: 1 – ¼ = ¾ Prawdopodobieństwo, że następne dziecko tych rodziców nie będzie chore na fenyloketonurię: ¾ . Uwaga: W przypadku, gdy zdający użyje innego oznaczenia literowego alleli genu, np. „A” i „a” i poda legendę, może otrzymać 2 p., jeżeli poprawnie rozwiąże i zinterpretuje krzyżówkę. Zastosowanie innych oznaczeń bez legendy z poprawnym rozwiązaniem krzyżówki i podaniem prawdopodobieństwa – oznacza przyznanie 1 p. Jeżeli zdający zapisze gen jako sprzężony z płcią – otrzymuje 0 p. za całe zadanie, pomimo wyniku 75% uzyskanego na podstawie krzyżówki.
Odpowiedź: Prawdopodobieństwo bycia nosicielem fenyloketonurii: 1,98% lub 2%, lub 0,0198, lub 0,02, lub 1/50, lub 99/5000. Uwaga: Gdy zdający nie wyciągnie pierwiastka z 1/10000, tylko traktuje tę wartość jako częstość allelu lub po uzyskaniu wartości 2pq wykonuje jeszcze dalsze obliczenia, świadczące o niezrozumieniu, że jest to częstość nosicieli – jest to błąd metody, a nie błąd rachunkowy.
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Galaktozemia jest autosomalną chorobą genetyczną, determinowaną przez recesywny allel (g). Rozwój dzieci dotkniętych tą chorobą jest nieprawidłowy. Rodzicom, z których żadne nie choruje na galaktozemię, urodziła się córka dotknięta tą chorobą.
Zapisz genotypy tych rodziców, stosując podane oznaczenie allelu genu warunkującego galaktozemię. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
Oblicz, jakie jest prawdopodobieństwo, że kolejnym dzieckiem tych rodziców będzie chłopiec, który nie będzie chory na galaktozemię. Uzasadnij odpowiedź, zapisując krzyżówkę lub obliczenia. Prawdopodobieństwo, że kolejnym dzieckiem tych rodziców będzie chłopiec, który nie będzie chory na galaktozemię …………………
Genotyp matki: Gg Genotyp ojca: Gg
1 p. – za poprawne zapisanie genotypów obojga rodziców. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
2 p. – za właściwe określenie prawdopodobieństwa na podstawie poprawnie zapisanej krzyżówki lub obliczeń. 1p – za poprawne zapisanie krzyżówki lub obliczeń, ale niewłaściwie obliczone prawdopodobieństwo lub jego brak. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania X, G Y, G X, g Y, g X, G XX, GG XY, GG XX, Gg XY, Gg X, g XX, Gg XY, Gg XX, gg XY, gg Uwaga: zdający nie musi zapisywać przecinków pomiędzy literami oznaczającymi chromosom a literami oznaczającymi allele genu. Prawdopodobieństwo, że kolejnym dzieckiem będzie zdrowy chłopiec = 3/8 II metoda Gg x Gg GG, Gg, Gg, gg Prawdopodobieństwo urodzenia zdrowego dziecka = ¾ / 75% Prawdopodobieństwo, że będzie to chłopiec = ½ / 50% Prawdopodobieństwo, że dzieckiem będzie zdrowy chłopiec = ½ x ¾ = 3/8 lub 50% x 75% = 37,5% Prawdopodobieństwo, że kolejnym dzieckiem będzie zdrowy chłopiec 3/8 / 37,5%
Matura OKE Poznań, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–1)
Podkreśl wśród dwóch wymienionych przykładów oddziaływań dwa, które nie mają charakteru interakcji międzygatunkowych. A. Walka o światło między siewkami świerka wyrastającymi na jednym pniu powalonego drzewa. B. Mikoryza pomiędzy systemem korzeniowym sosny a strzępkami maślaka. C. Ostrzeganie się o zbliżającym się niebezpieczeństwie ze strony drapieżnika w stadzie świstaków. D. Walki samców żab moczarowych i trawnych o terytorium w okresie lęgowym. E. Ograniczony wzrost gatunków runa leśnego na skutek zakwaszenia gleby w wyniku rozkładu igliwia. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
A, C Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2017
1 p. – za wskazanie obydwu właściwych przykładów oddziaływań, które nie mają charakteru interakcji międzygatunkowych. 0 p. – za każdą inną odpowiedź lub brak odpowiedzi.
2 p. – za poprawne obliczenie prawdopodobieństwa na podstawie wzoru Hardy’ego- -Weinberga. 1 p. – za właściwą metodę, wynikającą ze wzoru Hardy’ego-Weinberga (określenie częstości allelu warunkującego fenyloketonurię oraz zapis częstości heterozygot), ale błąd rachunkowy w obliczeniach lub niepoprawny zapis matematyczny. 0 p. – za odpowiedź, która nie spełnia powyższych wymagań, lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie q2 = 1/10000 lub 0,0001 q = 1/100 lub 0,01 p = 1 – 0,01 = 0,99 2pq = 2 x 0,01 x 0,99 = 0, 0198 ≈ 0,02