Arkusz maturalny
(1 pkt)
Wskaż zbiór (A, B, C lub D) składający się z nuklidów, których jądra atomowe zawierają taką samą liczbę neutronów. A. I, IV i V B. I, II i VI C. I, III i V D. I, V i VI
(1 pkt) Spośród nuklidów I – VI wybierz te, które są izotopami. Zapisz ich numery.
(1 pkt) W poniższej tabeli przedstawiono wartości promieni atomowych pierwiastków należących w układzie okresowym do trzeciego okresu i grup: 1. i 2. oraz od 13. do 17.
(1 pkt) Korzystając ze skali elektroujemności wg Paulinga, wskaż zbiór (A, B, C lub D), w którym uszeregowano przedstawione powyżej substancje według wzrostu różnicy elektroujemności pomiędzy tworzącymi je pierwiastkami. A. NaCl, CaCl2, PCl5, Cl2 B. Cl2, NaCl, CaCl2, PCl5 C. Cl2, PCl5, CaCl2, NaCl D. Cl2, PCl5, NaCl, CaCl2
(1 pkt) Spośród wymienionych w Informacji substancji wybierz te, w których występują wiązania jonowe. Zapisz ich wzory.
(3 pkt) 16 g pewnego metalu wypiera z roztworu kwasu solnego 8,96 dm3 wodoru w przeliczeniu na warunki normalne. Reakcja przebiega zgodnie z zapisem jonowym: Me + 2H+ → Me2+ + H2
Oblicz masę atomową tego metalu oraz podaj jego symbol. 4 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(2 pkt) Poniżej scharakteryzowano dwa pierwiastki: A i B. Pierwiastek A jest metalem lekkim, srebrzystym, kowalnym. Bardzo dobrze przewodzi ciepło i prąd elektryczny. Jest składnikiem lekkich stopów, np. elektronu, stosowanego do wyrobu części samolotów. Znajduje też zastosowanie do produkcji opakowań i folii. Jego minerał o nazwie korund jest bardzo twardy i ma duże znaczenie techniczne. Barwne odmiany korundu to rubiny i szafiry. Pierwiastek B jest niemetalem. Jest ciałem stałym, kruchym, o żółtej barwie. Znanych jest kilka odmian alotropowych tego pierwiastka. W przyrodzie występuje w stanie wolnym (w Polsce największe złoża tego niemetalu znajdują się w okolicach Tarnobrzega) i w postaci związków chemicznych, np. blendy cynkowej i pirytu. Stosuje się go do otrzymywania ważnego kwasu, barwników, lekarstw, sztucznych ogni oraz do wulkanizacji kauczuku.
Podaj nazwy opisanych pierwiastków.
(1 pkt) Czysty krzem można otrzymać w wyniku redukcji krzemionki (SiO2) glinem.
Napisz równanie reakcji redukcji krzemionki za pomocą glinu.
(1 pkt) Chlorek wapnia jest jedną z soli, której obecność w wodzie powoduje tak zwaną twardość trwałą wody. Można ją usunąć, dodając do wody niewielką ilość węglanu sodu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji, która prowadzi do usunięcia za pomocą węglanu sodu twardości trwałej wywołanej obecnością chlorku wapnia. Przykładowy zestaw zadań z chemii 5
(2 pkt)
Napisz, jakie było zabarwienie roztworów w probówkach I i II przed reakcją i po reakcji. Barwa roztworu przed reakcją po reakcji Probówka I Probówka II
(2 pkt)
Zapisz w formie cząsteczkowej równania reakcji zachodzących w probówkach.
(1 pkt)
Określ charakter chemiczny badanych tlenków. 6 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(4 pkt) Zaprojektuj doświadczenia, których celem jest otrzymanie wodnych roztworów wodorotlenku sodu i wodorotlenku wapnia. a) Uzupełnij schematyczne rysunki tych doświadczeń, wpisując wzory lub symbole odczynników potrzebnych do ich przeprowadzenia. Odczynniki wybierz spośród substancji, których symbole i wzory podano poniżej. Na, KOH(aq), NaCl(aq), CaO, CaCO3, H2O I Otrzymywanie roztworu II Otrzymywanie roztworu wodorotlenku sodu wodorotlenku wapnia b) Napisz w formie cząsteczkowej równania reakcji, które zachodzą podczas tych doświadczeń. I: ................................................................................................................................................... Przykładowy zestaw zadań z chemii 7
(3 pkt) Poniżej przedstawiono schemat przemian, którym mogą ulegać związki miedzi(II). a) W podanym schemacie przemian dwa procesy prowadzą do powstania soli miedzi(II). Dobierz odpowiednie reagenty i napisz w formie cząsteczkowej równania tych reakcji. b) Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji oznaczonej literą A.
(1 pkt) Poniżej opisano dwie reakcje chemiczne. 1. Węglan wapnia ogrzany do temperatury około 900° C rozkłada się na tlenek wapnia i tlenek węgla(IV). Przerwanie ogrzewania powoduje zaprzestanie rozkładu związku. 2. Tlenek wapnia energicznie reaguje z wodą, przy czym wydziela się ciepło. Naczynie, w którym zachodzi reakcja, nagrzewa się. Na podstawie powyższego opisu określ typ reakcji 1. i typ reakcji 2. ze względu na ich efekt energetyczny. Typ reakcji 1.: .............................................................................................................................. Typ reakcji 2.: ..............................................................................................................................
(2 pkt) Poniżej przedstawiono wzory wybranych związków chemicznych i jonów. HSO− 4 CaSO 3 Na 2 CO 3 Ca 3 (PO 4 ) 2 SO 3 MnO 2- 4 I II III IV V VI
Wybierz wszystkie związki i jony, w których jeden z pierwiastków ma taki sam stopień utlenienia jak siarka w CuSO4. Zapisz numery oznaczające ich wzory. 8 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(1 pkt) Poniżej przedstawiono w formie jonowej skróconej równania reakcji, które mogą zachodzić pomiędzy wybranymi fluorowcami i ich solami. Cl2 + 2Br − → 2Cl −+ Br2 Br2 + 2I − → 2Br −+ I2 Na podstawie przedstawionych równań reakcji określ, który z tych pierwiastków jest najsilniejszym, a który najsłabszym utleniaczem. ►Informacja do zadania 18. i 19. Saletra amonowa (NH4NO3) stosowana jest jako nawóz azotowy oraz środek utleniający. Związek ten ulega rozkładowi w temperaturze około 200°C.
(2 pkt)
Oblicz zawartość procentową (w procentach masowych) azotu w saletrze amonowej.
(1 pkt)
Napisz równanie reakcji termicznego rozkładu saletry amonowej, wiedząc, że produktami tego procesu są tlenek azotu o wzorze N2O i woda. Przykładowy zestaw zadań z chemii 9 Informacja do zadania 20. i 21. W celu określenia wpływu wybranych czynników na szybkość reakcji chemicznych przeprowadzono doświadczenia zilustrowane poniższym rysunkiem. 2 g Zn w granulkach 2 g Zn w granulkach 2 g pyłu Zn 2 g pyłu Zn
(3 pkt) - w probówce II gaz wydziela się intensywniej niż w probówce I, - w probówce III gaz wydziela się intensywniej niż w probówce II, - w probówce IV gaz wydziela się intensywniej niż w probówce III. Na podstawie powyższych informacji uzupełnij tabelę, podając, jakie czynniki i w jaki sposób wpływają na szybkość opisanych reakcji chemicznych.
| Numery probówek | Czynnik | Wpływ czynnika na szybkość reakcji |
|---|---|---|
| I i II | ||
| II i III | ||
| III i IV |
(1 pkt)
Przedstaw w formie jonowej skróconej równanie ilustrujące przebieg reakcji we wszystkich probówkach. 10 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(2 pkt) Krzywe na poniższym wykresie przedstawiają zależność rozpuszczalności wybranych azotanów(V) w wodzie od temperatury.
(2 pkt)
Oblicz, ile gramów azotanu(V) potasu i ile cm3 wody należy zmieszać w celu otrzymania 200 g roztworu KNO3 o stężeniu 12% (gęstość wody d = 1 g·cm–3).
(2 pkt) Chloroetan może reagować z wodorotlenkiem potasu i w zależności od warunków powstaje alkohol X lub węglowodór Y. Reakcje przebiegają zgodnie z zapisem: CH3 – CH2 – Cl + KOH ⎯ H ⎯ 2 O ⎯ / temp. ⎯ 20 ⎯ ⎯ 0 C → X + KCl CH3 – CH2 – Cl + KOH ⎯ etanol ⎯ ⎯ / temp. ⎯ ⎯ 80 ⎯ 0 C → Y + KCl + H2O
Narysuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków X i Y. 12 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(2 pkt) W temperaturze 25° C propen reaguje z chlorem zgodnie z równaniem: CH2 = CH – CH3 + Cl2 → CH2 – CH – CH3 | | Cl Cl Natomiast w temperaturze 500° C zachodzi reakcja przedstawiona równaniem: CH2 = CH – CH3 + Cl2 → CH2 = CH – CH2 + HCl | Cl Posługując się podziałem charakterystycznym dla chemii organicznej, określ typ każdej z tych reakcji. Typ reakcji zachodzącej w temperaturze 25°C: Typ reakcji zachodzącej w temperaturze 500°C:
(2 pkt) Węglowodory A i B mają ten sam wzór elementarny (najprostszy), a stosunek liczby atomów węgla do liczby atomów wodoru w tych związkach wynosi 1:1. W tabeli przedstawiono niektóre właściwości tych węglowodorów. Na podstawie powyższego opisu podaj wzory sumaryczne związków A i B. Przykładowy zestaw zadań z chemii 13 ►Informacja do zadania 27. i 28. Poniżej przedstawiono wzory wybranych węglowodorów. CH3 – CH2 – C = CH2 CH3 – CH2 – CH – CH3 | | I II CH3 CH3 CH3 | CH2 – CH2 – CH2 CH2 – C – CH – CH3 | | | | | III IV CH3 CH3 CH3 CH3 CH3 Węglowodór A Węglowodór B • W temperaturze pokojowej jest gazem. • Odbarwia wodę bromową. • W odpowiednich warunkach ulega reakcji trimeryzacji, tworząc węglowodór B. • Podczas jego całkowitego spalania w tlenie uzyskuje się bardzo wysoką temperaturę (około 3000°C). • W temperaturze pokojowej jest cieczą. • Reaguje z bromem w obecności FeBr jako katalizatora. 3 • Ulega działaniu mieszaniny nitrującej. • Jest substancją toksyczną.
(1 pkt)
Wybierz węglowodory, które stanowią parę izomerów szkieletowych, i zapisz numery oznaczające ich wzory.
(1 pkt)
Zaznacz prawidłową nazwę systematyczną związku IV.
(1 pkt) Metanian etylu (mrówczan etylu) powstaje w wyniku reakcji kwasu metanowego (mrówkowego) z odpowiednim alkoholem w obecności kwasu siarkowego(VI) jako katalizatora.
Napisz równanie tej reakcji, stosując wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych. W zapisie uwzględnij warunki reakcji. 14 Przykładowy zestaw zadań z chemii
(1 pkt) W kolumnie I podano nazwy trzech kwasów karboksylowych, a w kolumnie II – krótkie charakterystyki czterech kwasów karboksylowych.
(1 pkt) W pewnym dipeptydzie kolejność aminokwasów można przedstawić w skrócony sposób jako Gly–Ala. W zapisie tym z lewej strony umieszczono symbol aminokwasu zawierającego wolną grupę aminową, a z prawej strony symbol aminokwasu zawierającego wolną grupę karboksylową. Wpisz do tabeli symbole aminokwasów (Gly, Ala), których odpowiednie grupy funkcyjne (karboksylowa, aminowa) wzięły udział w procesie ich kondensacji. Przykładowy zestaw zadań z chemii 15
| Grupa karboksylowa | Grupa aminowa | |
|---|---|---|
| Symbole aminokwasów |