Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Chemia
Rozstrzygnij, czy można usunąć parę wodną z gazowego amoniaku, jeżeli przepuści się go przez stężony H2SO4. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: nie Uzasadnienie: Kwas siarkowy(VI) reaguje z amoniakiem.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
| Numer probówki | Objętość roztworu Na S O o stężeniu 2 2 3 0,008 mol ∙ dm─3, cm3 | Objętość wody destylowanej, cm3 | Objętość końcowa roztworu, cm3 | Objętość dodanego HCl (aq), cm3 |
|---|---|---|---|---|
| I | 1 | 11 | 12 | 5 |
| II | 2 | 10 | ||
| III | 4 | 8 | ||
| IV | 8 | 4 |
(0–1) Do czterech probówek I, II, III i IV wlano kolejno 1 cm3, 2 cm3, 4 cm3, 8 cm3 wodnego roztworu tiosiarczanu(VI) sodu o stężeniu 0,008 mol ∙ dm−3 i dodano wody destylowanej do objętości 12 cm3. Do każdej probówki wprowadzono po 5 cm3 kwasu solnego o stężeniu 10 % masowych i zawartość każdej probówki wymieszano. Następnie mierzono czas, który upłynął od wymieszania roztworu do pojawienia się zmętnienia. Podczas doświadczenia utrzymywano stałą temperaturę 𝑇.
Napisz, w której probówce czas od zmieszania reagentów do pojawienia się zmętnienia był najdłuższy. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Numer probówki: I Uzasadnienie: Najmniejsze stężenie substratu. ALBO Otrzymany roztwór Na2S2O3 ma najmniejsze stężenie.
1 pkt – poprawne wskazanie numeru probówki i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Alken 2-metylobut-1-en CH3 H3 C CH2 C CH2 poddano reakcji: 1. z wodą w obecności kwasu siarkowego(VI) 2. z borowodorem, której produkt następnie utleniono nadtlenkiem wodoru.
Uzupełnij poniższą tabelę. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy): • głównego produktu w reakcji addycji wody do 2-metylobut-1-enu; • alkoholu powstającego w reakcji utleniania produktu borowodorowania 2-metylobut-1-enu. Napisz nazwy systematyczne tych produktów. Wzór półstrukturalny Nazwa systematyczna główny produkt addycji alkohol powstający w reakcji utleniania produktu borowodorowania
Rozstrzygnij, czy cząsteczka alkoholu powstającego w wyniku utlenienia produktu borowodorowania 2-metylobut-1-enu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Wzór półstrukturalny Nazwa systematyczna główny produkt addycji CH3 H3C CH2 C CH3 2-metylobutan-2-ol OH alkohol powstający CH3 w reakcji utleniania 2-metylobutan-1-ol produktu borowodorowania H3C CH2 CH CH2 OH
2 pkt – poprawne podanie wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej dwóch alkoholi. 1 pkt – poprawne podanie wzoru półstrukturalnego i nazwy systematycznej jednego alkoholu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: tak Uzasadnienie, np.: Cząsteczka alkoholu ma centrum stereogeniczne (albo asymetryczny atom węgla). ALBO Ma w cząsteczce atom węgla związany z czterema różnymi podstawnikami. ALBO Nie ma elementów symetrii.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Fosfiny to fosforowe analogi amin zawierające w swoich cząsteczkach trójwartościowy atom fosforu. Fosforowym analogiem aniliny (fenyloaminy) jest fenylofosfina. Wzory uproszczone obu związków oraz wartości ich temperatury wrzenia zestawiono w poniższej tabeli:
| Wzór | Temperatura wrzenia, ºC | |
|---|---|---|
| fenyloamina | NH 2 | 184 |
| fenylofosfina | PH 2 | 160 |
Rozstrzygnij, który związek – fenyloamina czy fenylofosfina – jest substancją mniej lotną. Wyjaśnij, dlaczego fenyloamina i fenylofosfina różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do budowy cząsteczek obu związków.
Fosfiny są łatwopalne. Produktem całkowitego spalenia fosfiny jest między innymi tlenek fosforu(V) (P4O10).
Napisz równanie reakcji całkowitego spalania fenylofosfiny. Zastosuj wzory sumaryczne związków organicznych.
Rozstrzygnięcie: fenyloamina Wyjaśnienie, np.: Mała polarność (albo brak polarności) wiązania P–H w cząsteczkach fenylofosfina w przeciwieństwie do fenyloaminy – wiązania N–H cechują się dużo większą polarnością ALBO Fenylofosfina nie tworzy silnych wiązań wodorowych, a fenyloamina tworzy silne wiązania wodorowe.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne wyjaśnienie odnoszące się do budowy cząsteczek obu związków. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
4C6H7P + 36O2 → P4O10 + 24CO2 + 14H2O
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
II, I, III ALBO metylofosfina, difenylofosfina, trifenylofosfina
1 pkt – poprawne uszeregowanie związków. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Bor tworzy z chlorem związek o wzorze BCl3, występujący w postaci płaskich trójkątnych cząsteczek. Te cząsteczki mogą łączyć się z innymi drobinami zawierającymi wolne pary elektronowe. Chlorek boru reaguje z wodą i podczas tej reakcji tworzą się H3BO3 (kwas ortoborowy) oraz HCl.
Narysuj wzór elektronowy chlorku boru. Uwzględnij wolne pary elektronowe.
Cl– NH4 + CH4 NH3
wybierz te, które mogą łączyć się z chlorkiem boru, i napisz ich wzory. Wyjaśnij, dlaczego cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z tymi drobinami. Odwołaj się do struktury elektronowej cząsteczek chlorku boru. Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami, ponieważ
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji chlorku boru z wodą.
Cl Cl ALBO B B Cl Cl Cl Cl Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego lub kropkowego) chlorku boru z uwzględnieniem wolnych par elektronowych. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Odpowiedź: „BCl3 jest kwasem Lewisa”, która pośrednio odnosi się do budowy cząsteczki chlorku boru, należy uznać za poprawną. Odpowiedź: „BCl3 może tworzyć wiązanie koordynacyjne” jest niewystarczająca.
rozwiązań zadań 3) zapisuje wzory elektronowe typowych cząsteczek związków kowalencyjnych i jonów, z uwzględnieniem wiązań koordynacyjnych […].
1 pkt – poprawny wybór i napisanie wzorów wszystkich drobin, które mogą się łączyć z chlorkiem boru, oraz poprawne wyjaśnienie odwołujące się do budowy cząsteczki chlorku boru. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Z chlorkiem boru mogą łączyć się: Cl–, NH3 Cząsteczki chlorku boru mają zdolność do tworzenia wiązań z wybranymi drobinami, ponieważ: atom boru ma deficyt elektronowy ALBO lukę elektronową. ALBO atom boru nie osiągnął oktetu elektronowego. ALBO atom boru (w cząsteczce chlorku boru) ma sześć elektronów. ALBO atom boru (w cząsteczce chlorku boru) może być akceptorem pary elektronowej. Uwaga: Błędne przepisanie wzoru poprawnie wybranej drobiny należy ocenić na 0 pkt.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Gaz syntezowy, czyli mieszanina CO i H2, jest otrzymywany w przemyśle różnymi metodami. Niżej podano równania dwóch reakcji, w których powstaje taka mieszanina. I CH4 + CO2 → 2CO + 2H2 ∆H<0 II CH4 + H2O → CO + 3H2 ∆H>0 Na poniższym wykresie przedstawiono zależność stopnia przemiany metanu od temperatury dla dwóch różnych wartości ciśnienia dla jednej z tych reakcji. Stopień przemiany metanu jest miarą wydajności reakcji – im większy stopień przemiany, tym większa wydajność reakcji.
Napisz numer reakcji (I albo II), do której odnosi się powyższy wykres stopnia przemiany metanu. Odpowiedź uzasadnij – uwzględnij efekt energetyczny reakcji.
Uzupełnij zdanie o wpływie ciśnienia na stopień przemiany metanu – wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w nawiasie. Wyjaśnij przedstawioną na wykresie zależność stopnia przemiany metanu od ciśnienia. W stałej temperaturze wzrost ciśnienia skutkuje (wzrostem / spadkiem) stopnia przemiany metanu.
1 pkt – poprawne napisanie numeru reakcji i poprawne uzasadnienie uwzględniające efekt energetyczny reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Numer reakcji: II Uzasadnienie, np.: Wydajność reakcji jest tym wyższa, im wyższa jest temperatura, co oznacza, że reakcja jest endotermiczna. ALBO Wydajność reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, co oznacza, że ΔH > 0. ALBO Ze wzrostem temperatury rośnie stopień przemiany metanu, co oznacza, że ΔH > 0.
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania i poprawne wyjaśnienie, w którym zdający odniósł się do stechiometrii reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązania W stałej temperaturze wzrost ciśnienia skutkuje (wzrostem / spadkiem) stopnia przemiany metanu. Wyjaśnienie, np.: Reakcja zachodzi ze wzrostem liczby moli reagentów (gazowych). ALBO Produkty mają większą objętość niż substraty. ALBO (Zgodnie z regułą przekory większej wydajności reakcji II sprzyja niższe ciśnienie, ponieważ) liczba moli gazowych substratów jest mniejsza od liczby moli gazowych produktów. Uwaga: Odpowiedź, w której zdający nie odniósł się do stechiometrii reakcji, nie jest wyjaśnieniem przedstawionej na wykresie zależności.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
W tabeli zestawiono wartości (zaokrąglone do liczb całkowitych) rozpuszczalności chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC.
| Temperatura, ºC | 0 | 20 | 40 | 60 | 80 | 100 |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Rozpuszczalność, g na 100 g wody | 3 | 7 | 14 | 24 | 38 | 56 |
Narysuj krzywą rozpuszczalności chloranu(V) potasu w zakresie temperatury 0 ºC – 100 ºC. Rozpuszczalność tej soli w wodzie jest funkcją rosnącą w całym podanym zakresie temperatury. 60,0 50,0 potasu, wody 40,0 g chloranu(V) 100 na g 30,0 Rozpuszczalność 20,0 10,0 0,0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Temperatura, ºC
Rozstrzygnij, czy w temperaturze 20 ºC można otrzymać roztwór chloranu(V) potasu o stężeniu 7 % masowych. Odpowiedź uzasadnij.
60,0 50,0 potasu, 40,0 wody g chloranu(V) 100 30,0 na g 20,0 Rozpuszczalność 10,0 0,0 0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100 Temperatura, ºC Uwaga: Wykres musi zawierać 6 punktów połączonych krzywą albo odcinkami (tworzy łamaną). Punkty na wykresie muszą być naniesione tak, aby mieściły się między sąsiednimi liniami siatki. Oznacza to, że za prawidłowe uznaje się punkty naniesione na wykresie z dokładnością ±1 g na osi rzędnych i ±2 °C na osi odciętych.
1 pkt – poprawne narysowanie krzywej rozpuszczalności. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: nie Uzasadnienie: (W temperaturze 20 ºC roztwór nasycony zawiera 7 g chloranu(V) potasu 7 g w 100 g wody, co oznacza, że jego) stężenie procentowe cp= ⋅100 % = 6,5 %. 107 g ALBO Maksymalne stężenie KClO3 w podanej temperaturze jest równe 6,5 %. ALBO Aby powstał roztwór o stężeniu 7 %, w 100 g wody powinno się rozpuścić ok. 7,5 g chloranu(V) potasu. ALBO Stężenie roztworu nasyconego jest niższe niż 7 %. Uwaga: Nie uznaje się rozstrzygnięcia: TAK, wynikającego z zaokrąglenia stężenia ok. 6,5 % do wartości 7 %.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania
(𝑐𝑝 = 30% ⇒ rozpuszczalność jest równa 43 g soli w 100 g wody ⇒) 86 ºC ± 2 ºC Uwaga: Zapis obliczeń nie jest wymagany i nie podlega ocenie. W przypadku odczytania z wykresu wartości temperatury o większym odchyleniu niż ± 2 ºC, podana wartość musi dokładnie wynikać z narysowanego wykresu (dla rozpuszczalności 43g/100g).
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Teflon jest odpornym termicznie i chemicznie polimerem o nazwie systematycznej poli(tetrafluoroeten). W procesie otrzymywania tego tworzywa można wyróżnić trzy etapy. 1. Trichlorometan reaguje z fluorkiem antymonu(III) SbF3 w stosunku molowym 1 : 1. W tym etapie powstają dwa produkty. Produkt organiczny tworzy się z trichlorometanu w wyniku podstawienia dwóch atomów chloru dwoma atomami fluoru. 2. Organiczny produkt powstający w etapie 1. w temperaturze 800 ºC przekształca się w związek nienasycony, a produktem ubocznym tej przemiany jest chlorowodór. 3. Organiczny produkt powstający w etapie 2. w odpowiednich warunkach ulega polimeryzacji.
Napisz równanie etapu 1.
Rozstrzygnij, czy otrzymany związek nienasycony może występować w postaci izomerów cis – trans. Odpowiedź uzasadnij. Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) fragmentu polimeru utworzonego z dwóch cząsteczek monomeru.
CHCl3 + SbF3 → SbCl2F + CHClF2 Uwaga: Kolejność zapisu podstawników we wzorach reagentów nie podlega ocenie.
1 pkt – poprawne napisanie równania etapu 1. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Rozstrzygnięcie: nie Uzasadnienie: Każdy atom węgla tworzący podwójne wiązanie ma identyczne podstawniki (– atomy fluoru). ALBO Przy atomie węgla przy wiązaniu podwójnym są dwa takie same podstawniki. Wzór fragmentu polimeru: CF2 CF2 CF2 CF2 ALBO CF2 CF2 2
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru fragmentu polimeru. 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie oraz błędne napisanie wzoru fragmentu polimeru. ALBO – błędne rozstrzygnięcie lub uzasadnienie oraz poprawne napisanie wzoru fragmentu polimeru. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania
Test diagnostyczny CKE grudzień, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1)
Rozstrzygnij, czy na podstawie wartości entalpii tworzenia CO oraz CO2 można stwierdzić, że reakcja spalania tlenku węgla(II) jest egzotermiczna. Uzasadnij swoją odpowiedź.
Rozstrzygnięcie: tak Uzasadnienie: Entalpia tworzenia CO2 ma znacznie niższą wartość niż entalpia tworzenia CO, co oznacza, że przemianie CO w CO2 towarzyszy uwalnianie energii do otoczenia, czyli jest to reakcja egzotermiczna.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań ALBO Entalpia tworzenia CO ma znacznie wyższą wartość niż entalpia tworzenia CO2, co oznacza, że entalpia spalania CO jest ujemna, czyli ta reakcja jest egzotermiczna. ALBO Entalpia spalania CO – równa różnicy entalpi tworzenia CO2 i entalpi tworzenia CO – ma wartość ujemną, co oznacza, że reakcja spalania CO jest egzotermiczna.
Test diagnostyczny CKE grudzień, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Badano reakcje stężonego kwasu azotowego(V) z metalami: z cynkiem, z glinem, z magnezem oraz ze srebrem. Jedno z przeprowadzonych doświadczeń pokazano na zdjęciu.
Wskaż metal, który znajduje się w probówce z kwasem pokazanej na zdjęciu, i uzasadnij swój wybór.
Symbol metalu: Al Uzasadnienie: Glin w stężonym kwasie azotowym(V) ulega pasywacji, a pozostałe badane metale reagują z tym kwasem.
1 pkt – poprawne wskazanie metalu (napisanie jego symbolu) i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Fosfiny alifatyczne są bardzo nietrwałe. Trwałość fosfin jest tym większa, im więcej podstawników arylowych znajduje się przy atomie fosforu. Poniżej podano nazwy trzech fosfin. I difenylofosfina II metylofosfina III trifenylofosfina
Uszereguj wymienione fosfiny zgodnie z ich rosnącą trwałością. Napisz w odpowiedniej kolejności numery, którymi je oznaczono. najmniejsza trwałość największa trwałość
BCl3 + 3H2O → H3BO3 + 3HCl ALBO BCl3 + 3H2O → B(OH)3 + 3HCl
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
1 pkt – poprawne odczytanie z wykresu wartości temperatury i podanie odczytu w zaokrągleniu do jedności. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.