Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Chemia
(0–2) Ciała stałe można podzielić na krystaliczne i na bezpostaciowe. Kryształy klasyfikuje się ze względu na rodzaj oddziaływań między tworzącymi je drobinami. Poniżej wymieniono nazwy substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia. jod diament tlenek sodu magnez woda (lód) Spośród podanych substancji wybierz wszystkie tworzące kryształy jonowe, kryształy kowalencyjne lub kryształy molekularne. Wpisz ich nazwy w odpowiednie pola tabeli. Kryształy jonowe kowalencyjne molekularne
Kryształy jonowe kowalencyjne molekularne tlenek sodu diament jod, woda
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) W 250 g wodnego roztworu NaOH o stężeniu 2,0 % rozpuszczono 9,0 g stałej mieszaniny NaOH i KOH, w której stosunek molowy tych wodorotlenków wynosił 𝑛NaOH : 𝑛KOH = 3 ∶1.
Oblicz, jaki procent masy otrzymanego roztworu stanowi masa NaOH. Przyjmij, że 𝑴𝐍𝐚𝐎𝐇= 𝟒𝟎 𝐠∙𝐦𝐨𝐥–𝟏, 𝑴𝐊𝐎𝐇= 𝟓𝟔 𝐠∙𝐦𝐨𝐥–𝟏. Wynik podaj w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie wartości liczbowej wyniku w procentach w zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale: ● popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego LUB ● niepodanie wyniku liczbowego w procentach LUB ● niepodanie wyniku z podaną w poleceniu dokładnością ALBO 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń prowadzących do wyznaczenia poprawnej wartości masy całkowitej NaOH w otrzymanym roztworze. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązanie Skład roztworu przed dodaniem mieszaniny wodorotlenków: c% ∙𝑚rozt. 2 % ∙ 250 g 𝑚rozt. = 250 g 𝑚NaOH = = = 5 g 100 % 100 % 𝑚 Obliczenie mas wodorotlenków: 𝑀NaOH = 40 g · mol−1 𝑀KOH = 56 g · mol−1 𝑛 = M 𝑚NaOH + 𝑚KOH = 9 g + 𝑚KOH = 9 g 𝑚NaOH + 𝑚KOH = 9 g{ 𝑛NaOH 3 {𝑚NaOH { 𝑚NaOH 𝑚KOH = 𝑛NaOH = 3𝑛KOH 40 = 3 56 1 𝑛KOH 𝑚NaOH = 6,1 g 𝑚KOH = 2,9 g Skład roztworu po dodaniu mieszaniny wodorotlenków: 𝑚rozt. = 259 g 𝑚NaOH = 11,1 g Zawartość procentowa NaOH w roztworze: 11,1 %NaOH = ∙ 100 % = 4,3 (%) 259 Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
W celu otrzymania bromoalkanu o wzorze sumarycznym C5H11Br przeprowadzono reakcję alkoholu alifatycznego z halogenkiem fosforu(III). Reakcja przebiega zgodnie ze schematem, w którym R to grupa alkilowa, a X – atom halogenu: R–OH + PX3 → 3R–X + H3PO3 W cząsteczkach otrzymanej bromopochodnej występują: • drugorzędowy asymetryczny atom węgla • trzeciorzędowy atom węgla.
Uzupełnij poniższy schemat tak, aby przedstawiał budowę obu enancjomerów opisanej bromopochodnej. lustro
Związek Q to izomer opisanej powyżej bromopochodnej. W cząsteczce tego izomeru znajduje się jeden czwartorzędowy atom węgla. Związek Q poddano reakcji hydrolizy zasadowej.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) organicznego produktu reakcji hydrolizy zasadowej związku Q.
lustro CH(CH3)2 CH(CH3)2 C C H H Br Br CH3 CH3 Uwaga: Zdający otrzymuje 1 pkt tylko za takie uzupełnienie schematu, w którym wzory enancjomerów są lustrzanymi odbiciami.
1 pkt – napisanie poprawnych wzorów obu enancjomerów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
CH3 H3C C CH2 OH CH3
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego) produktu reakcji hydrolizy. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Zastąpienie w cząsteczkach związków organicznych atomu tlenu atomem siarki powoduje znaczące zmiany we właściwościach fizycznych i chemicznych tych substancji. Poniżej 1. CH3CH2OH 2. CH3CH2SH Związki 1. i 2. – mimo podobnej budowy ich cząsteczek – znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. a) Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem 𝟏𝟎𝟎𝟎 𝐡𝐏𝐚) 𝟑𝟓 °𝐂 i 𝟕𝟖 °𝐂 do związków 1. i 2. b) Wyjaśnij, dlaczego te związki (etanol i etanotiol) znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu związków.
| Związek | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|
| 1. | |
| 2. |
a) Związek Temperatura wrzenia, °C 1. 78 (°C) 2. 35 (°C) b) Przykładowe wyjaśnienia: • W cząsteczce etanolu występuje silnie elektroujemny atom tlenu połączony z atomem wodoru, przez co cząsteczki etanolu mogą oddziaływać wiązaniami wodorowymi. W cząsteczce etanotiolu brak silnie elektroujemnego atomu, więc jego cząsteczki nie mogą oddziaływać wiązaniami wodorowymi. • Przyczyną różnicy w wartościach temperatury wrzenia są silniejsze oddziaływania między grupami –OH niż grupami –SH z uwagi na większą wartość elektroujemność tlenu. • Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych. • Wiązanie w grupie S–H jest znacznie mniej polarne niż wiązanie w grupie O–H, zatem cząsteczka etanotiolu nie jest polarna.
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia oraz wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych. 1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia, ale niepełne lub błędne wyjaśnienie ALBO 1 pkt – brak uzupełnienia tabeli oraz poprawne wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Poniżej przedstawiono schemat ciągu przemian chemicznych (reakcje 1.–3.), w wyniku których z etylobenzenu otrzymano keton (związek B).
Uzupełnij tabelę. Określ typ (addycja, eliminacja, substytucja) oraz mechanizm (elektrofilowy, nukleofilowy, rodnikowy) reakcji 1. i 2.
| Reakcja 1. | Reakcja 2. | |
|---|---|---|
| Typ reakcji | ||
| Mechanizm reakcji |
Napisz w formie jonowej z uwzględnieniem liczby oddawanych lub pobieranych elektronów (zapis jonowo-elektronowy) równania procesów redukcji i utleniania zachodzących podczas reakcji 3. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Podczas reakcji 3. następuje zmiana barwy mieszaniny reakcyjnej.
Uzupełnij tabelę. Wpisz barwę mieszaniny reakcyjnej przed rozpoczęciem reakcji 3. i barwę po jej zakończeniu.
| Barwa mieszaniny reakcyjnej | |
|---|---|
| przed reakcją | po reakcji |
Reakcja 1. Reakcja 2. Typ reakcji substytucja Mechanizm reakcji rodnikowy nukleofilowy
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Równanie procesu redukcji: Cr2O72– + 6e– + 14H+ →2Cr3+ + 7H2O Równanie procesu utleniania: CH CH3 C CH3 OH O → + 2e– + 2H+
2 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie dwóch równań procesów – redukcji i utleniania. 1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie jednego równania procesu – redukcji albo utleniania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Barwa mieszaniny reakcyjnej przed reakcją po reakcji pomarańczowa zielona
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Aminokwasy, które w cząsteczkach zawierają pierwszorzędową grupę aminową, ulegają reakcji z kwasem azotowym(III). Tę przemianę ilustruje schemat:
Napisz równanie reakcji waliny z kwasem azotowym(III). Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) związków organicznych.
Pewien aminokwas poddano działaniu kwasu azotowego(III). Produktem organicznym tej przemiany jest kwas 2-hydroksy-3-fenylopropanowy.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) aminokwasu, który poddano reakcji z kwasem azotowym(III).
CH3 CH3 H3CH3C CH CH CH CH H2N OH + HNO2 HO OH + N2 + H2O C C O O
1 pkt – poprawne napisanie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
H2N CH COOH CH2
1 pkt – napisanie poprawnego wzoru półstrukturalnego (grupowego). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.). W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.). Nazwa reakcji: ksantoproteinowa ALBO nitrowanie ALBO substytucja grupy nitrowej
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań oraz napisanie poprawnej nazwy reakcji. 1 pkt – poprawne uzupełnienie zdań oraz napisanie błędnej nazwy reakcji albo jej brak ALBO – niepoprawne uzupełnienie zdania lub zdań albo brak odpowiedzi oraz napisanie poprawnej nazwy reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Forma, w jakiej aminokwasy występują w roztworach wodnych, zależy od pH roztworu. W środowisku o niskim pH lizyna występuje w formie dwudodatniego kationu, w którym są obecne trzy grupy o charakterze kwasowym. Stałe dysocjacji kwasowej tych grup są różne – ich wartości umieszczono na schemacie: Wraz ze wzrostem pH grupy o charakterze kwasowym kolejno tracą protony i w środowisku silnie zasadowym lizyna występuje w formie anionu. W podanym wzorze kationu wyróżniono dwa atomy węgla – oznaczono je literami 𝑥 i 𝑦.
Do roztworu zawierającego kationy lizyny o wzorze podanym w informacji wstępnej stopniowo wprowadzano wodny roztwór wodorotlenku sodu.
Uzupełnij poniższy schemat. Wpisz w odpowiednie miejsca wzory grup w powstających – wraz ze wzrostem pH – jonach lizyny oznaczonych literami A i B.
Uzupełnij zdanie. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W anionie lizyny, który występuje w środowisku silnie zasadowym, grupą o najsilniejszym charakterze zasadowym jest grupa o wzorze (–COO– / –NH2), związana z atomem węgla oznaczonym literą (𝑥 / 𝑦).
A H2C (CH3)3 CH COOH wzrost pH H2C (CH2)3 CH CH3COO– + + NH3 NH3 NH2NH3+ NH2NH3+ wzrost pH B - H2C (CH3)3 CH COO wzrost pH H2C (CH2)3 CH CH3COO– NH2 NH2 NH2NH3+ NH2NH2 anion lizyny w środowisku silnie zasadowym
2 pkt – napisanie poprawnych wzorów dwóch jonów (uzupełnienie schematu). 1 pkt – napisanie poprawnego wzoru jednego jonu (uzupełnienie schematu w części A albo w części B). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
1 pkt – poprawne uzupełnienie zdania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. W anionie lizyny, który występuje w środowisku silnie zasadowym, grupą o najsilniejszym charakterze zasadowym jest grupa o wzorze (–COO– / –NH2), związana z atomem węgla oznaczonym literą (𝒙 / 𝑦).
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Dwa pierwiastki oznaczone umownie literami A i X należą do jednego bloku konfiguracyjnego. Pierwiastek A leży w drugim okresie układu okresowego pierwiastków, a pierwiastek X – w trzecim. Wiadomo, że w stanie podstawowym: • atomy obu tych pierwiastków mają po jednym niesparowanym elektronie • liczba elektronów walencyjnych atomu X jest większa niż liczba elektronów walencyjnych atomu A.
Uzupełnij tabelę. Wpisz symbol pierwiastka A i symbol pierwiastka X oraz symbol bloku konfiguracyjnego, do którego należą te pierwiastki.
| Symbol pierwiastka | Symbol bloku konfiguracyjnego | |
| Pierwiastek A | ||
| Pierwiastek X |
Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan kwantowy niesparowanego elektronu atomu X w stanie podstawowym.
| Liczby kwantowe | ||
|---|---|---|
| główna liczba kwantowa 𝑛 | poboczna liczba kwantowa 𝑙 | |
| Wartości liczb kwantowych |
1 pkt – napisanie poprawnych symboli (lub nazw) pierwiastków oraz poprawnego symbolu bloku konfiguracyjnego. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Symbol pierwiastka Symbol bloku konfiguracyjnego Pierwiastek A B LUB bor p Pierwiastek X Cl LUB chlor
Liczby kwantowe główna liczba kwantowa 𝑛 poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb 3 1 kwantowych
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli wartościami liczb kwantowych opisującymi stan niesparowanego elektronu atomu chloru w stanie podstawowym. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. programowej kształcenia ogólnego dla liceum ogólnokształcącego, technikum oraz branżowej szkoły II stopnia (Dz.U. z 2024 r. poz. 1019).
rozwiązań zadań
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Poniżej przedstawiono wzór opisujący jedną ze struktur elektronowych cząsteczki N2O. N N O
Uzupełnij tabelę. Określ typ hybrydyzacji orbitali walencyjnych atomu centralnego azotu (sp, sp2, sp3) i kształt cząsteczki (liniowa, kątowa) oraz wpisz, ile wiązań 𝝈 i 𝝅 występuje w cząsteczce N2O o przedstawionej strukturze.
Liczba Typ hybrydyzacji Kształt cząsteczki wiązań 𝜎 wiązań 𝜋 sp liniowa 2 2
2 pkt – poprawne uzupełnienie czterech pól tabeli. 1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech lub dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Ciała stałe można podzielić na krystaliczne i na bezpostaciowe. Kryształy klasyfikuje się ze względu na rodzaj oddziaływań między tworzącymi je drobinami. Poniżej wymieniono nazwy substancji tworzących kryształy w stałym stanie skupienia. jod diament tlenek sodu magnez woda (lód) Spośród podanych substancji wybierz wszystkie tworzące kryształy jonowe, kryształy kowalencyjne lub kryształy molekularne. Wpisz ich nazwy w odpowiednie pola tabeli. Kryształy jonowe kowalencyjne molekularne
Kryształy jonowe kowalencyjne molekularne tlenek sodu diament jod, woda
2 pkt – poprawne uzupełnienie trzech pól tabeli. 1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch pól tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
napisz nazwę reakcji, której przebieg spowodował powstanie związków o żółtej barwie. W probówce I znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.). W probówce II znajdował się (dipeptyd 1. / dipeptyd 2. / dipeptyd 3.).