Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
(0–3) W pewnym hydracie siarczanu(VI) kobaltu(II) masa tlenu stanowi 62,6 % masy tego związku. Rozpuszczalność tego hydratu w temperaturze 70 °C wynosi 67,0 g w 100 g H2O.
Rozstrzygnięcie: Nie (można rozpuścić) Uzasadnienie: W 400 g wody można rozpuścić 268,0 g hydratu, a jego masa molowa to 281 g. ALBO Do rozpuszczenia jednego mola hydratu potrzeba 419,4 g wody. ALBO 400 g ˂ 419,4 g albo 268,0 g ˂ 281 g Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń.
3 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie poprawnego wzoru hydratu oraz napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia popartego obliczeniami. 2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, ale błędne napisanie wzoru albo brak wzoru hydratu oraz napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia popartego obliczeniami ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie poprawnego wzoru hydratu, ale napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń, obliczenie poprawnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie błędnego wzoru albo brak wzoru hydratu oraz napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak ALBO 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, popełnienie błędów rachunkowych prowadzące do błędnej wartości liczby moli wody w hydracie, napisanie wzoru hydratu oraz napisanie błędnego rozstrzygnięcia i uzasadnienia albo ich brak. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody albo brak rozwiązania.
rozwiązań zadań Przykładowe rozwiązania Sposób 1. 64 + 16 ∙𝑥 = 0,626 ⇒ 𝑥 = 7 Wzór soli: CoSO4∙7H2O 155 + 18𝑥 MCoSO4 ∙ 7H2O = 281 g ∙mol−1 100 g H2O −67 g CoSO4 ∙7H2O 400 g −𝑦 g ⇒ 𝑦 = 268,0 g Sposób 2. 64 + 16 ∙𝑥 =0,626 ⇒ 𝑥 = 7 Wzór soli: CoSO4∙7H2O 155 + 18𝑥 MCoSO4 ∙ 7H2O = 281 g ∙mol−1 100 g H2O −67,0 g CoSO4 ∙7H2O z g −281 g ⇒ 𝑧 = 419,4 g
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–1) Spośród odczynników wymienionych niżej wybierz ten, który pozwala odróżnić kwas kawowy od kwasu cynamonowego, i zaznacz jego wzór. Uzasadnij wybór. Odwołaj się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu kwasów. FeCl3 (aq) Br2 (aq) KMnO4 (aq)
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie FeCl3 (aq) Br2 (aq) KMnO4 (aq) Uzasadnienie: W cząsteczce kwasu kawowego (w odróżnieniu od kwasu cynamonowego) występują grupy (lub grupa) –OH związane z pierścieniem benzenowym, więc ten kwas tworzy z roztworem FeCl3 barwny związek kompleksowy. Uwaga: Odpowiedź, w której zdający odwołuje się tylko do budowy cząsteczki kwasu kawowego, jest niewystarczająca.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–1) Nauczyciel polecił uczniom zaprojektowanie ciągu przemian, które umożliwią przekształcenie Uczniowie przedstawili dwa projekty, każdy składający się z trzech etapów, opisanych na poniższych schematach.
Rozstrzygnij, który projekt należy wybrać do realizacji, aby otrzymać opisany związek z możliwie największą wydajnością. Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do wpływu kierującego podstawników w pierścieniu aromatycznym.
Rozstrzygnięcie: 2 (projekt drugi). Uzasadnienie: • Tylko w projekcie drugim związek A2 zawiera grupę nitrową, która jest podstawnikiem kierującym w położenie 3- (meta) (względem znajdującego się w pierścieniu podstawnika). • Produkt A1 pierwszego etapu ma podstawnik –Cl, który kieruje kolejne podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika już znajdującego się w pierścieniu aromatycznym), a nie – w oczekiwane położenie 3-. • (Aby otrzymać żądany produkt) produktem pierwszego etapu nie może być chlorobenzen, ponieważ podstawnik –Cl kieruje podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika znajdującego się w pierścieniu aromatycznym). Uwaga: W uzasadnieniu zdający powinien jednoznacznie sformułować określenia opisujące podstawniki w pierścieniu benzenowym tj. podstawnik –Cl, –Cl, atom chloru, grupa nitrowa, podstawnik –NO2, –NO2.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Benzokaina to ester etylowy kwasu 4-aminobenzoesowego O O CH3 (4-aminobenzenokarboksylowego) o wzorze podanym obok. C CH2 Benzokaina jest ciałem stałym, słabo rozpuszczalnym w wodzie. NH2
Do probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego roztworu.
Wyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu solnego zaobserwowano opisane zmiany. Załóż, że w warunkach prowadzenia doświadczenia nie zachodzi hydroliza estru.
W odpowiednich warunkach, w środowisku zasadowym, benzokaina ulega reakcji hydrolizy.
Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji hydrolizy zasadowej benzokainy. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych. + NH2
Ze względu na obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce benzokainy może ona ulegać reakcji z bromem.
Dokończ zdanie. Zaznacz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3. Przemiana prowadzona w obecności FeBr3, w której substratami są benzokaina i brom, jest reakcją
1 pkt – poprawne wyjaśnienia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Po dodaniu kwasu solnego zachodzi reakcja i powstaje roztwór soli (benzokainy). Ta sól (ma budowę jonową i) jest rozpuszczalna w wodzie. • Grupa aminowa z benzokainy przyłącza H+, czego rezultatem jest utworzenie rozpuszczalnej w wodzie soli.
rozwiązań zadań Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy: • wskazanie, że benzokaina reaguje z kwasem solnym • powstaje sól (związek jonowy) • produkt reakcji jest rozpuszczalny w wodzie.
- O O CH3 O O + OH- + CH3CH2OH C C CH2 + OH + CH3CH2OH NH2 NH2
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
B1
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Spośród odczynników wymienionych niżej wybierz ten, który pozwala odróżnić kwas kawowy od kwasu cynamonowego, i zaznacz jego wzór. Uzasadnij wybór. Odwołaj się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu kwasów. FeCl3 (aq) Br2 (aq) KMnO4 (aq)
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie FeCl3 (aq) Br2 (aq) KMnO4 (aq) Uzasadnienie: W cząsteczce kwasu kawowego (w odróżnieniu od kwasu cynamonowego) występują grupy (lub grupa) –OH związane z pierścieniem benzenowym, więc ten kwas tworzy z roztworem FeCl3 barwny związek (kompleksowy). Uwaga: Odpowiedź, w której zdający odwołuje się tylko do budowy cząsteczki kwasu kawowego, jest niewystarczająca.
rozwiązań zadań
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Nauczyciel polecił uczniom zaprojektowanie ciągu przemian, które umożliwią przekształcenie Uczniowie przedstawili dwa projekty, każdy składający się z trzech etapów, opisanych na poniższych schematach.
Rozstrzygnij, który projekt należy wybrać do realizacji, aby otrzymać opisany związek z możliwie największą wydajnością. Uzasadnij odpowiedź. Odwołaj się do wpływu kierującego podstawników w pierścieniu aromatycznym.
Rozstrzygnięcie: 2 (projekt drugi). Uzasadnienie: • Tylko w projekcie drugim związek A2 zawiera grupę nitrową, która jest podstawnikiem kierującym w położenie 3- (meta) (względem znajdującego się w pierścieniu podstawnika).
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie oraz poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania
rozwiązań zadań • Produkt A1 pierwszego etapu ma podstawnik –Cl, który kieruje kolejne podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika już znajdującego się w pierścieniu aromatycznym), a nie – w oczekiwane położenie 3-. • (Aby otrzymać żądany produkt) produktem pierwszego etapu nie może być chlorobenzen, ponieważ podstawnik –Cl kieruje podstawniki w położenie 2- lub 4- (względem podstawnika znajdującego się w pierścieniu aromatycznym). Uwaga: W uzasadnieniu zdający powinien jednoznacznie sformułować określenia opisujące podstawniki w pierścieniu benzenowym tj. podstawnik –Cl, –Cl, atom chloru, grupa nitrowa, podstawnik –NO2, –NO2.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Benzokaina to ester etylowy kwasu 4-aminobenzoesowego O O CH3 (4-aminobenzenokarboksylowego) o wzorze podanym obok. C CH2 Benzokaina jest ciałem stałym, słabo rozpuszczalnym w wodzie. NH2
Do probówki z benzokainą dodano kwas solny i zaobserwowano powstanie klarownego roztworu.
Wyjaśnij, dlaczego po dodaniu kwasu solnego zaobserwowano opisane zmiany. Załóż, że w warunkach prowadzenia doświadczenia nie zachodzi hydroliza estru.
W odpowiednich warunkach, w środowisku zasadowym, benzokaina ulega reakcji hydrolizy.
Uzupełnij poniższy zapis tak, aby powstało w formie jonowej skróconej równanie reakcji hydrolizy zasadowej benzokainy. Zastosuj wzory półstrukturalne (grupowe) lub uproszczone związków organicznych. + NH2
Ze względu na obecność pierścienia aromatycznego w cząsteczce benzokainy może ona ulegać reakcji z bromem.
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B oraz odpowiedź 1., 2. albo 3. Przemiana prowadzona w obecności FeBr3, w której substratami są benzokaina i brom, jest reakcją
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Po dodaniu kwasu solnego zachodzi reakcja i powstaje roztwór soli (benzokainy). Ta sól (ma budowę jonową i) jest rozpuszczalna w wodzie. • Grupa aminowa z benzokainy przyłącza H+, czego rezultatem jest utworzenie rozpuszczalnej w wodzie soli. Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy: • wskazanie, że benzokaina reaguje z kwasem solnym • powstaje sól (związek jonowy) • produkt reakcji jest rozpuszczalny w wodzie.
- O O CH3 O O + OH- + CH3CH2OH C C CH2 + OH + CH3CH2OH NH2 NH2
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
B1
1 pkt – odpowiedź poprawna. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca wymagań na 1 pkt albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Wykonano doświadczenie. W probówce umieszczono 3 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) srebra(I) o stężeniu 0,1 mol ⋅dm−3. Następnie przygotowano trzy odczynniki: • A – wodny roztwór chlorku potasu o stężeniu 0,1 mol ⋅dm−3 • B – wodny roztwór bromku potasu o stężeniu 0,1 mol ⋅dm−3 • C – wodny roztwór jodku potasu o stężeniu 0,1 mol ⋅dm−3.
Wybierz odczynnik, którego dodanie do roztworu azotanu(V) srebra(I) w ilości stechiometrycznej spowoduje, że stężenie jonów Ag+ w roztworze po reakcji będzie najmniejsze. Napisz oznaczenie literowe A, B albo C tego odczynnika. Uzasadnij wybór.
Odczynnik: C (wodny roztwór jodku potasu o stężeniu 0,1 mol · dm–3) Uzasadnienie: Iloczyn rozpuszczalności AgI ma najmniejszą wartość.
1 pkt – poprawny wybór odczynnika i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Płytkę wykonaną z metalu X włożono do roztworu soli innego metalu – Q. Przez pewien czas obserwowano ten układ, ale nie zauważono w nim żadnych zmian, po czym wykonano zdjęcie pokazane poniżej. a) Na podstawie wyników doświadczenia rozstrzygnij, który z metali – X czy Q – ma wyższy potencjał redukcji. Uzasadnij wybór. b) Dokończ zdania. Zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Płytka użyta w doświadczeniu była wykonana z (Mg / Fe / Ag / Cu). Sól, której roztwór był zastosowany w doświadczeniu, ma wzór (NaCl / AgNO3 / FeCl3 / CuSO4).
Rozstrzygnięcie: X Przykładowe uzasadnienie: (W doświadczeniu) metal X nie zredukował kationów metalu Q. b) Płytka użyta w doświadczeniu była wykonana z (Mg / Fe / Ag / Cu). Sól, której roztwór był zastosowany w doświadczeniu, ma wzór (NaCl / AgNO3 / FeCl3 / CuSO4).
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie oraz poprawne dokończenie dwóch zdań. 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie ALBO – poprawne dokończenie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Próbny egzamin maturalny z chemii – styczeń 2026 r. Przykładowe rozwiązanie a)
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
W wysokiej temperaturze metan ulega rozkładowi na pierwiastki zgodnie z równaniem: CH4 (g) ⎯⎯ ⎯⎯→ C (s) + 2H2 (g) Miarą wydajności tej reakcji jest równowagowy stopień przemiany metanu 𝒙 opisany wzorem: 𝑛0[CH4] −𝑛[CH4] 𝑥= 𝑛0[CH4] W tym wzorze 𝒏𝟎[CH4] oznacza początkową liczbę moli metanu, a 𝒏[CH4] – liczbę moli tego gazu pozostałego po ustaleniu się stanu równowagi. Poniżej przedstawiono zależność równowagowego stopnia przemiany metanu 𝒙 od temperatury dla trzech wartości ciśnienia.
Rozstrzygnij, czy 𝚫𝑯 opisanej reakcji rozkładu metanu jest większa od zera, czy – mniejsza od zera. Uzasadnij odpowiedź. Uwzględnij informacje przedstawione na wykresie.
Wyjaśnij, dlaczego wydajność opisanej reakcji maleje ze wzrostem ciśnienia.
Rozstrzygnięcie: 𝚫𝑯 > 𝟎 Przykładowe uzasadnienie: Im wyższa jest temperatura, tym równowagowy stopień przemiany jest większy.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie
1 pkt – poprawne wyjaśnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Ponieważ liczba moli gazowego substratu jest mniejsza od liczby moli gazowego produktu – zgodnie z regułą przekory: im niższe ciśnienie, tym powstaje więcej moli gazowych produktów. Uwaga: Jeżeli zdający porównuje liczbę moli (nie objętość) reagentów, to w wyjaśnieniu musi być adnotacja, że chodzi o reagenty gazowe. W wyjaśnieniu nie wymaga się podania nazwy reguły przekory, ale jej poprawnego zastosowania. Próbny egzamin maturalny z chemii – styczeń 2026 r.