Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Ładowanie…
Chemia
Wybierz związek (A, B albo C), którego cząsteczki są chiralne, i napisz literę, którą oznaczono jego wzór. Uzasadnij swój wybór. W uzasadnieniu odwołaj się do budowy cząsteczek tego związku.
Związek: A
1 pkt – poprawny wybór związku i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
: • W cząsteczce jest centrum stereogeniczne (ALBO asymetryczny atom węgla ALBO atom węgla połączony z czterema różnymi podstawnikami). • Cząsteczka nie ma płaszczyzny symetrii (i środka symetrii).
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Poniżej przedstawiono wzory półstrukturalne (grupowe) dwóch związków zapachowych: geranialu oraz geraniolu.
Uzupełnij tabelę. Wpisz formalny stopień utlenienia oraz typ hybrydyzacji (sp, sp2, sp3) orbitali walencyjnych atomu węgla oznaczonego literą a w cząsteczkach geranialu i geraniolu.
| Stopień utlenienia | Typ hybrydyzacji | |
|---|---|---|
| Geranial | ||
| Geraniol |
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Geraniol jest produktem redukcji geranialu. | ||
| 2 | W cząsteczce geranialu liczba wiązań 𝜋 jest większa niż w cząsteczce geraniolu. |
Stopień utlenienia Typ hybrydyzacji Geranial (+)I sp2 Geraniol −I sp3
2 pkt – poprawne napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w dwóch związkach. 1 pkt – poprawne napisanie stopnia utlenienia i typu hybrydyzacji wskazanego atomu węgla w jednym związku. ALBO – poprawne napisanie stopni utlenienia obu wskazanych atomów węgla. ALBO – poprawne napisanie typów hybrydyzacji obu wskazanych atomów węgla. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Geraniol jest produktem redukcji geranialu. | ✓ |
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Kwas 4-aminobenzoesowy (PABA) jest substratem do produkcji niektórych leków oraz jednym z substratów enzymatycznej syntezy kwasu foliowego. Poniżej przedstawiono schemat syntezy kwasu 4-aminobenzoesowego z toluenu. NO2 NO2 NH3 Cl NH2 1. KMnO4 (aq) / H2SO4 (aq) 2. HCl (aq) / Zn (s) 3. NH4Cl (aq) 4. HNO3 (stężony) / H2SO4 (stężony) 5. odczynnik Tollensa 6. NaOH (aq) Spośród wymienionych odczynników wybierz wszystkie te, które należy zastosować w kolejnych etapach syntezy PABA (reakcje I–III). Napisz numery, którymi oznaczono wzory tych odczynników.
Reakcja I: 4 Reakcja II: 1 Reakcja III: 2
2 pkt – poprawne dobranie odczynników w reakcjach I–III. 1 pkt – poprawne dobranie odczynników w dwóch reakcjach. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Do zakwaszonego roztworu alaniny dodawano kroplami wodny roztwór wodorotlenku sodu i mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Na poniższym wykresie zilustrowano zależność pH mieszaniny od objętości dodanego roztworu wodorotlenku sodu (w jednostkach umownych). 14 12 III 10 8 pH II 6 4 I 2 0 0 0,5 1 1,5 2 2,5 objętość roztworu NaOH Aminokwasy w roztworach wodnych istnieją głównie w formie jonów. W roztworach o niskim pH cząsteczka aminokwasu jest protonowana. W pewnym zakresie pH dominującą formą jest jon obojnaczy. W roztworach o wysokim pH cząsteczka aminokwasu traci proton. W punkcie oznaczonym na wykresie numerem I alanina jest mieszaniną formy protonowanej i jonu obojnaczego w stosunku molowym 1 : 1, a w punkcie oznaczonym na wykresie numerem III ten aminokwas jest mieszaniną jonu obojnaczego i formy zdeprotonowanej w stosunku molowym 1 : 1.
Napisz wzór półstrukturalny (grupowy) tej formy alaniny, która występuje przy wartości pH odpowiadającej punktowi II zaznaczonemu na wykresie. Podaj nazwę tej wartości pH.
Spośród podanych poniżej wzorów form alaniny wybierz i zaznacz wzory tych, które obecne są w roztworze o wartości pH odpowiadającej punktowi III, zaznaczonemu na wykresie. - - H3 C CH COO H3 C CH COOH H3 C CH COO + + NH3 NH3 NH2
- Wzór: H3C CH COO + NH3 Nazwa: punkt izoelektryczny ALBO punkt izojonowy
1 pkt – poprawne napisanie wzoru jonu i nazwy wartości pH. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
- - H3C CH COO H3C CH COOH H3C CH COO + + NH3 NH3 NH2
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzorów jonów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Węgiel tworzy kilka odmian alotropowych, które różnią się strukturą krystaliczną. Są wśród nich diament, grafit i fulereny.
Oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Odmienna budowa wewnętrzna diamentu, grafitu i fulerenów jest przyczyną różnic ich właściwości chemicznych, przy zachowaniu identycznych właściwości fizycznych. | ||
| 2 | W krysztale diamentu każdy z atomów węgla tworzy kowalencyjne wiązania 𝜎 z czterema otaczającymi go atomami. |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Odmienna budowa wewnętrzna diamentu, grafitu i fulerenów jest przyczyną różnic ich właściwości chemicznych, przy zachowaniu identycznych właściwości fizycznych. | ✓ | ✓ |
| 2 | W krysztale diamentu każdy z atomów węgla tworzy kowalencyjne wiązania 𝜎 z czterema otaczającymi go atomami. | ✓ |
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Narysuj wzór elektronowy cząsteczki C3O2 (zaznacz kreskami wiązania chemiczne i wolne pary elektronowe). Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. Aby wyjaśnić budowę cząsteczki C3O2, hybrydyzację typu sp przypisuje się orbitalom walencyjnym (trzech atomów / dwóch atomów / jednego atomu) węgla. Liczba wiązań w cząsteczce C3O2 wynosi (2 / 4 / 6 / 8).
O C C C O Aby wyjaśnić budowę cząsteczki C3O2, hybrydyzację typu sp przypisuje się orbitalom walencyjnym (trzech atomów / dwóch atomów / jednego atomu) węgla. Liczba wiązań w cząsteczce C3O2 wynosi (2 / 4 / 6 / 8). Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
2 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego C3O2 z uwzględnieniem wolnych par elektronowych atomów tlenu oraz poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego oraz niepełne lub błędne uzupełnienie zdań albo brak uzupełnienia zdań ALBO – błędne narysowanie wzoru elektronowego albo brak wzoru oraz poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Rozstrzygnij, na podstawie analizy danych zamieszczonych na wykresie, który kwas (HX czy HQ) jest mocniejszy. Zaznacz jego wzór. Odpowiedź uzasadnij. HX HQ
HX HQ Uzasadnienie: Dla danej wartości stężenia molowego roztworu dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu ALBO z większą wydajnością niż dysocjacja kwasu HQ. Uwaga 1.: Odpowiedź: „Dysocjacja kwasu HX zachodzi w większym stopniu”, jest niewystarczająca. Uwaga 2.: Odpowiedź: „Kwas HX ma wyższy stopień dysocjacji niezależnie od stężenia lub w zależności od stężenia”, jest nieprecyzyjna i niezgodna z przedstawionym wykresem.
1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie wzoru kwasu oraz poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Badano reakcje mocnego kwasu HA i słabego kwasu HX z mocną zasadą. W tym celu wykonano miareczkowanie wodnych roztworów tych kwasów za pomocą wodnego roztworu wodorotlenku potasu – zgodnie z poniższym opisem. Umieszczono w zlewce 20,0 cm3 roztworu wybranego kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3 i zmierzono pH tego roztworu. Następnie do zlewki z roztworem kwasu dodawano porcjami wodny roztwór KOH o stężeniu 0,10 mol ∙dm−3. Po dodaniu każdej porcji roztworu wodorotlenku mierzono pH mieszaniny reakcyjnej. Punkt równoważnikowy (PR) został osiągnięty po dodaniu takiej objętości roztworu KOH, w jakiej liczba moli zasady jest równa liczbie moli kwasu. Uzyskane wyniki przedstawiono w formie wykresu zależności mierzonego pH od objętości roztworu KOH – naniesione punkty połączono, w wyniku czego otrzymano krzywą miareczkowania. Poniżej przedstawiono krzywą miareczkowania wodnego roztworu jednego z tych kwasów (HA albo HX) wodnym roztworem wodorotlenku potasu.
Rozstrzygnij, czy przedstawiony wykres ilustruje wyniki miareczkowania wodnego roztworu słabego kwasu HX wodnym roztworem KOH w opisanym doświadczeniu. Odpowiedź uzasadnij – przytocz dwa różne argumenty.
Rozstrzygnięcie: nie
2 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające dwa poprawne argumenty odwołujące się do początkowej wartości pH roztworu oraz do wartości pH w punkcie równoważnikowym. 1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie zawierające jeden poprawny argument. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
: Argument odwołujący się do początkowej wartości pH: • Wyjściowy roztwór słabego kwasu HX (przed dodaniem do niego pierwszej kropli wodnego roztworu KOH) powinien mieć pH > 1,0 ALBO pH ≠1. • Roztwór kwasu o stężeniu 0,10 mol ∙ dm–3 ma pH = 1,0. ORAZ Argument odwołujący się do wartości pH w punkcie równoważnikowym: • Po dodaniu 20,00 cm3 wodnego roztworu KOH otrzymano roztwór o pH = 7,0. • Przy równych objętościach roztworu kwasu i zasady (o jednakowych stężeniach) pH = 7,0. • Gdyby miareczkowano słaby kwas, punkt równoważnikowy powinien znajdować się przy pH roztworu innym/wyższym niż 7. • W punkcie równoważnikowym pH otrzymanego roztworu jest równe 7, co oznacza, że powstała sól mocnego kwasu i mocnej zasady. Uwaga 1.: Jako poprawny należy uznać argument dotyczący porównania kształtów wykresów dla słabego i mocnego kwasu. Uwaga 2.: Odpowiedź: „pH kwasu jest bardzo niskie”, jest niewystarczająca.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Chlorek ołowiu(II) i jodek ołowiu(II) są solami trudno rozpuszczalnymi w wodzie, ale wartości ich iloczynu rozpuszczalności znacznie się różnią. Na zdjęciach przedstawiono świeżo wytrącone osady: chlorku ołowiu(II) w probówce 1. i jodku ołowiu(II) w probówce 2. Aby doświadczalnie potwierdzić, że obie sole są trudno rozpuszczalne w wodzie oraz że rozpuszczalność jodku ołowiu(II) jest znacznie mniejsza niż rozpuszczalność chlorku ołowiu(II), przygotowano zestaw laboratoryjny składający się: − z probówki, w której umieszczono 2 cm3 wodnego roztworu azotanu(V) ołowiu(II) o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3 − ze zlewki z wodnym roztworem chlorku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3 − ze zlewki z wodnym roztworem jodku potasu o stężeniu 0,1 mol ∙dm−3 − z wielomiarowych pipet.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji strącania chlorku ołowiu(II).
Wybierz i zaznacz na poniższym schemacie doświadczenia roztwór, który należy • jako pierwszy – w I etapie doświadczenia • jako drugi – w II etapie doświadczenia, aby w obu etapach nastąpiły wyraźne zmiany wyglądu zawartości probówki. Opisz zmiany, jakie można zaobserwować podczas I etapu doświadczenia, a następnie – podczas II etapu doświadczenia.
Pb2+ + 2Cl– → PbCl2
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji strącania chlorku ołowiu(II). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
I etap: co najmniej 4 cm3 KCl (aq), cm = 0,1 mol ∙ dm–3 / co najmniej 4 cm3 KI (aq), cm = 0,1 mol ∙ dm–3 II etap: KCl (aq), cm = 0,1 mol ∙ dm–3 / KI (aq), cm = 0,1 mol ∙ dm–3 2 cm3 Pb(NO3)2 (aq) cm = 0,1 mol ∙ dm–3 Obserwowane zmiany: I etap: Wytrąca się biały osad. II etap: Wytrąca się żółty osad.
2 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie obu odczynników oraz poprawny opis obserwowanych zmian w I i II etapie doświadczenia. 1 pkt – poprawny wybór i zaznaczenie obu odczynników, ale błędny opis obserwowanych zmian w I lub II etapie doświadczenia albo brak opisu zmian. ALBO – brak zaznaczenia odczynników w I lub II etapie, ale poprawny opis obserwowanych zmian w I i II etapie doświadczenia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Uwaga: Za rozwiązanie, w którym zdający błędnie dobierze odczynniki (w odwrotnej kolejności), należy przyznać 0 pkt.
Matura CKE maj, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Przeprowadzono doświadczenie, w którym do trzech probówek – I, II i III – zawierających jednakowe objętości kwasu solnego o takim samym stężeniu molowym wprowadzono granulki trzech różnych metali, zgodnie z poniższym schematem. Ag (granulki) Cu (granulki) Zn (granulki) I II III HCl (aq) HCl (aq) HCl (aq) Przebieg reakcji zaobserwowano tylko w jednej probówce.
Rozstrzygnij, którą probówkę: I, II czy III, przedstawiono na zdjęciu. Uzasadnij wybór. W uzasadnieniu porównaj wartości standardowego potencjału półogniwa wodorowego i półogniw metalicznych dla badanych metali.
Jeden z dwóch metali, które nie reagowały z kwasem solnym, przeprowadzono w tlenek o wzorze ogólnym MeO (gdzie Me oznacza metal), który następnie poddano reakcji z kwasem siarkowym(VI). Wynik opisanych przemian przedstawiono na zdjęciu.
Napisz w formie jonowej skróconej równanie reakcji tlenku metalu z kwasem siarkowym(VI). Użyj symbolu chemicznego tego metalu.
Rozstrzygnięcie: III
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie uwzględniające porównanie wartości potencjałów standardowych półogniw. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
: • Cynk ma ujemną wartość potencjału redukcji, a miedź i srebro mają standardowe potencjały wyższe niż potencjał redukcji wodoru. • Spośród metali użytych w doświadczeniu tylko cynk ma niższą niż wodór wartość potencjału (standardowego redukcji). • Tylko standardowy potencjał redukcji cynku jest niższy niż standardowy potencjał redukcji wodoru. • Miedź i srebro mają standardowe potencjały wyższe niż potencjał redukcji wodoru. • Tylko cynk ma ujemny standardowy potencjał redukcji.
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • CuO + 2H3O+ → Cu2+ + 3H2O • CuO + 2H+ → Cu2+ + H2O
NO2 Uwaga: Za podanie nazwy powstającego tlenku zdający otrzymuje 0 pkt.
1 pkt – poprawne napisanie wzoru sumarycznego gazowego produktu reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
| 2 | W cząsteczce geranialu liczba wiązań 𝜋 jest większa niż w cząsteczce geraniolu. | ✓ | ✓ |
1. – P; 2. – P
1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
| ✓ |
1. – F; 2. – P
rozwiązań zadań
1 pkt – poprawne zaznaczenie dwóch odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Drugi z dwóch metali, które nie reagowały z kwasem solnym, dodano do probówki zawierającej stężony kwas azotowy(V). Efekt doświadczenia przedstawiono na zdjęciu.
Napisz wzór sumaryczny barwnego, gazowego produktu reakcji.