Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Ładowanie…
Chemia
(0–2) Poniżej przedstawiono wzory stereochemiczne w projekcji Fischera trzech związków organicznych. Cząsteczki dwóch z nich nie są chiralne.
Uzupełnij tabelę. Wpisz numery związków, których cząsteczki nie są chiralne. Uzasadnij wybór w każdym przypadku. I II III C H 2 5 H C Br 3 H C Br 3 C H 2 5 CH 3 H OH H OH C H 2 5 H H Cl H Cl H Cl H
| Numer związku | Uzasadnienie wyboru |
|---|---|
rozwiązań zadań
2 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch wierszy tabeli (napisanie dwóch poprawnych numerów i dwóch poprawnych uzasadnień). 1 pkt – poprawne uzupełnienie jednego wiersza tabeli (napisanie jednego poprawnego numeru i jednego poprawnego uzasadnienia). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Numer związku Uzasadnienie wyboru Cząsteczka tego związku ma płaszczyznę symetrii. ALBO Oba asymetryczne atomy węgla w tej cząsteczce skręcają płaszczyznę polaryzacji światła o taki sam kąt, ale w przeciwnych I kierunkach. ALBO W cząsteczce występują dwa takie same centra stereogeniczne o przeciwnej konfiguracji, czyli związek ten to odmiana mezo. Brak centrum stereogenicznego. ALBO Brak centrum chiralności. III ALBO Brak asymetrycznego atomu węgla. ALBO Ma płaszczyznę symetrii. Uwaga: Jeżeli zdający napisze poprawne numery związków bez uzasadnienia, to nie otrzymuje punktów. Za odpowiedzi: • Cząsteczka nie jest chiralna. • Cząsteczka ma element symetrii. • Cząsteczka jest symetryczna. • Cząsteczka ma oś symetrii. • Jest to forma mezo. nie przyznaje się punktu. Próbny egzamin maturalny z chemii – styczeń 2026 r.
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Zależność między mocą kwasu Brønsteda a mocą zasady sprzężonej z tym kwasem opisano równaniem: Ka ∙ Kb = Kw gdzie: Ka – stała dysocjacji kwasu Kb – stała dysocjacji sprzężonej zasady Kw – iloczyn jonowy wody.
CH3COOH CH3CH2COOH C6H5COOH
Uzupełnij zdania tak, aby powstały prawdziwe informacje. Wpisz wzory właściwych drobin. Spośród wymienionych związków najmocniejszym kwasem jest ............................................. Spośród zasad sprzężonych z tymi kwasami najsłabszą zasadą jest ......................................
W temperaturze 25 °C przygotowano roztwory trzech soli o tym samym stężeniu molowym: ● A – CH3COOK ● B – CH3CH2COOK ● C – C6H5COOK.
Rozstrzygnij, który roztwór soli – A, B albo C – miał najwyższą wartość pH. Uzasadnij odpowiedź. W uzasadnieniu porównaj wartości 𝑲𝐛.
Spośród wymienionych związków najmocniejszym kwasem jest C6H5COOH. Spośród zasad sprzężonych z tymi kwasami najsłabszą zasadą jest C6H5COO–.
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: B (CH3CH2COOK) Przykładowe uzasadnienie: W podanych warunkach najwyższe pH będzie miał roztwór CH3CH2COOK, ponieważ sprzężona z kwasem zasada (CH3CH2COO–) ma największą wartość 𝐾b.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie
rozwiązań zadań
Matura próbna CKE styczeń, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Związki, których cząsteczki zawierają fragment hydrofilowy (grupę polarną) i część hydrofobową (łańcuch niepolarny), mogą być stosowane jako detergenty. Poniżej przedstawiono wzór karnityny. CH3 + CH3 N CH2 CH CH2 COO- CH3 OH
Rozstrzygnij, czy karnityna może być stosowana jako detergent. Uzasadnij odpowiedź. W uzasadnieniu uwzględnij budowę cząsteczki karnityny.
Rozstrzygnięcie: Nie (karnityna nie może być stosowana jako detergent).
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania
: • Cząsteczka karnityny nie zawiera łańcucha hydrofobowego (węglowodorowego, niepolarnego). ALBO • Cząsteczka karnityny nie ma budowy amfifilowej. Uwaga: Uzasadnienia: • Cząsteczka karnityny jest dipolem. • Cząsteczka karnityny jest polarna. są niewystarczające.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Azotowodór HN3 jest silnie toksyczną bezbarwną cieczą o słabych właściwościach kwasowych. Stała dysocjacji tego kwasu jest równa 2,5 ∙10−5, a jego sole są nazywane azydkami. Poniżej przedstawiono jedną ze struktur elektronowych azotowodoru. + - N N N H Azotowodór powstaje w wyniku reakcji niektórych kwasów z azydkami, np. z azydkiem sodu NaN3. Jest również produktem reakcji kwasu azotowego(III) z hydrazyną H2N–NH2.
Azotowodór powstaje w reakcji azydku sodu z kwasem solnym, natomiast taka reakcja nie zachodzi z udziałem kwasu octowego (etanowego).
Wyjaśnij, dlaczego azotowodór powstaje w reakcji z kwasem solnym, a nie powstaje w reakcji z kwasem octowym. Odwołaj się do konsekwencji różnicy w mocy obu kwasów.
Po wprowadzeniu hydrazyny do wodnego roztworu kwasu azotowego(III) zachodzi reakcja, w której jako jedyne produkty powstają azotowodór i woda.
Napisz w formie cząsteczkowej równanie reakcji otrzymywania azotowodoru opisaną metodą.
1 pkt – napisanie poprawnego wyjaśnienia odwołującego się do mocy obu kwasów. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań Przykładowe wyjaśnienia • Kwas solny jest kwasem mocnym (i będzie wypierał azotowodór z jego soli), natomiast kwas octowy jest kwasem słabszym od azotowodorowego i nie będzie go wypierał. • Kwas chlorowodorowy jest kwasem mocnym i wypiera kwasy słabe z ich soli, natomiast kwas octowy ma niższą stałą dysocjacji niż kwas azotowodorowy i nie będzie wypierał azotowodoru z jego soli. • Moc kwasów rośnie w szeregu: kwas octowy ˂ kwas azotowodorowy ˂ kwas solny, a mocniejszy kwas wypiera słabszy z jego soli. Uwaga: Stwierdzenie, że „kwas octowy jest słabszym kwasem niż kwas solny” jest niewystarczające.
N2H4 + HNO2 → HN3 + 2H2O ALBO H2N – NH2 + HNO2 → HN3 + 2H2O
1 pkt – poprawne napisanie we właściwej formie równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnięcie: Tak
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia oraz poprawnego uzasadnienia odnoszącego się do struktury elektronowej azotowodoru. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2)
Rozstrzygnij, czy schłodzenie układu, w którym przebiega przemiana 3., będzie • równowagowego stężenia amoniaku • szybkości reakcji syntezy amoniaku. Zaznacz TAK albo NIE. Odpowiedzi uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: zwiększenie równowagowego stężenia amoniaku TAK / NIE Uzasadnienie: Synteza amoniaku jest procesem egzotermicznym, dlatego ochłodzenie układu poskutkuje wzrostem stężenia amoniaku. Rozstrzygnięcie: zwiększenie szybkości reakcji syntezy amoniaku TAK / NIE Uzasadnienie: Szybkość reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, ponieważ cząsteczki szybciej się poruszają i częściej zderzają. To oznacza, że po ochłodzeniu układu szybkość reakcji zmaleje.
2 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i napisanie dwóch poprawnych uzasadnień. 1 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i błędnych uzasadnień albo brak uzasadnień ALBO 1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia dla jednej wielkości. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Do zlewki, w której znajdowało się 200 cm3 wody, dodano 200 cm3 roztworu buforu mrówczanowego o pH równym 3,75.
Napisz, jakie było pH roztworu buforowego po zmieszaniu go z wodą. Odpowiedź uzasadnij. Uwzględnij zmianę stężeń składników buforu.
(pH roztworu buforowego było równe) 3,75
2 pkt – napisanie poprawnej wartości pH roztworu oraz napisanie poprawnego uzasadnienia uwzględniającego stężenia składników buforu. 1 pkt – napisanie poprawnej wartości pH roztworu ALBO 1 pkt – napisanie poprawnego uzasadnienia uwzględniającego stężenia składników buforu. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
• Zgodnie z podanym wzorem na stężenie jonów hydroniowych, rozcieńczenie roztworu nie wpływa na pH roztworu. • Na pH roztworu wpływa stosunek stężeń składników roztworu, a nie ich bezwzględna wartość.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Srebro jest zaliczane do metali szlachetnych. Nie reaguje z wodą czy z niezanieczyszczonym powietrzem, ale w obecności tlenu reaguje z siarkowodorem, a produktem reakcji jest czarny siarczek srebra(I). Przebieg tego procesu można przedstawić równaniem: 4Ag + 2H2S + O2 → 2Ag2S + 2H2O Powstały siarczek srebra(I) można usunąć mechanicznie lub chemicznie. Druga z tych metod polega na umieszczeniu srebrnego przedmiotu pokrytego nalotem siarczku na płytce wykonanej z glinu i zanurzonej w wodnym roztworze chlorku sodu. Srebrny przedmiot ulega oczyszczeniu w wyniku procesu, w którym zachodzą następujące reakcje: Al → Al3+ + 3e– Ag2S + 2H2O + 2e– → 2Ag + H2S + 2OH –
Oceń, która z podanych metod usuwania siarczku srebra(I) z powierzchni srebrnego przedmiotu pozwala ograniczyć straty srebra. Odpowiedź uzasadnij.
Napisz w formie cząsteczkowej sumaryczne równanie reakcji zachodzącej podczas opisanego chemicznego oczyszczania srebra.
1 pkt – za poprawne wyjaśnienie różnicy między mechanicznym a chemicznym oczyszczaniem srebra. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania • Mechaniczne oczyszczanie skutkuje usunięciem osadu siarczku srebra(I) a w konsekwencji także srebra, natomiast w procesie chemicznym metaliczne srebro jest odtwarzane. ALBO • Metoda chemiczna ogranicza straty srebra, ponieważ srebro jest odzyskiwane z Ag2S.
3Ag2S + 6H2O + 2Al → 2Al(OH)3+ 6Ag + 3H2S
1 pkt – poprawne napisanie w formie cząsteczkowej sumarycznego równania reakcji. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
(0–2) Zastąpienie w cząsteczkach związków organicznych atomu tlenu atomem siarki powoduje znaczące zmiany we właściwościach fizycznych i chemicznych tych substancji. Poniżej 1. CH3CH2OH 2. CH3CH2SH Związki 1. i 2. – mimo podobnej budowy ich cząsteczek – znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. a) Uzupełnij tabelę. Przyporządkuj wartości temperatury wrzenia (pod ciśnieniem 𝟏𝟎𝟎𝟎 𝐡𝐏𝐚) 𝟑𝟓 °𝐂 i 𝟕𝟖 °𝐂 do związków 1. i 2. b) Wyjaśnij, dlaczego te związki (etanol i etanotiol) znacznie różnią się wartościami temperatury wrzenia. Odnieś się do konsekwencji różnicy w budowie cząsteczek obu związków.
| Związek | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|
| 1. | |
| 2. |
a) Związek Temperatura wrzenia, °C 1. 78 (°C) 2. 35 (°C) b) Przykładowe wyjaśnienia: • W cząsteczce etanolu występuje silnie elektroujemny atom tlenu połączony z atomem wodoru, przez co cząsteczki etanolu mogą oddziaływać wiązaniami wodorowymi. W cząsteczce etanotiolu brak silnie elektroujemnego atomu, więc jego cząsteczki nie mogą oddziaływać wiązaniami wodorowymi. • Przyczyną różnicy w wartościach temperatury wrzenia są silniejsze oddziaływania między grupami –OH niż grupami –SH z uwagi na większą wartość elektroujemność tlenu. • Między cząsteczkami alkoholu zachodzą silniejsze oddziaływania niż między cząsteczkami etanotiolu, ponieważ w cząsteczkach alkoholu istnieją grupy –OH zdolne do tworzenia wiązań wodorowych. • Wiązanie w grupie S–H jest znacznie mniej polarne niż wiązanie w grupie O–H, zatem cząsteczka etanotiolu nie jest polarna.
2 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia oraz wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych. 1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – przyporządkowanie wartości temperatury wrzenia, ale niepełne lub błędne wyjaśnienie ALBO 1 pkt – brak uzupełnienia tabeli oraz poprawne wyjaśnienie uwzględniające obecność oddziaływań międzycząsteczkowych. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2015) · rozszerzony · formuła 2015
Erytrytol jest naturalnym związkiem organicznym stosowanym jako substancja słodząca (E968). Wzór erytrytolu w projekcji Fischera podano poniżej. CH2OH H OH H OH CH2OH Utlenienie grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu prowadzi do powstania cząsteczki monosacharydu o nazwie D-erytroza.
Rozstrzygnij, czy cząsteczka erytrytolu jest chiralna. Odpowiedź uzasadnij.
Napisz wzór – w projekcji Fischera – formy łańcuchowej D-erytrozy, czyli produktu utlenienia grupy –OH przy pierwszym atomie węgla w cząsteczce erytrytolu.
Rozstrzygnięcie: Nie
1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
: • Cząsteczka ma płaszczyznę symetrii. • Jest to forma mezo więc jest optycznie nieczynna.
CHO H OH H OH CH2OH
rozwiązań zadań
1 pkt – napisanie w projekcji Fischera poprawnej formy łańcuchowej D-erytrozy. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2)
Rozstrzygnij, czy schłodzenie układu, w którym przebiega przemiana 3., będzie • równowagowego stężenia amoniaku • szybkości reakcji syntezy amoniaku. Zaznacz TAK albo NIE. Odpowiedzi uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: zwiększenie równowagowego stężenia amoniaku TAK / NIE Uzasadnienie: Synteza amoniaku jest procesem egzotermicznym, dlatego ochłodzenie układu poskutkuje wzrostem stężenia amoniaku. Rozstrzygnięcie: zwiększenie szybkości reakcji syntezy amoniaku TAK / NIE Uzasadnienie: Szybkość reakcji rośnie wraz ze wzrostem temperatury, ponieważ cząsteczki szybciej się poruszają i częściej zderzają. To oznacza, że po ochłodzeniu układu szybkość reakcji zmaleje.
2 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i napisanie dwóch poprawnych uzasadnień. 1 pkt – napisanie dwóch poprawnych rozstrzygnięć i błędnych uzasadnień albo brak uzasadnień ALBO 1 pkt – napisanie poprawnego rozstrzygnięcia i poprawnego uzasadnienia dla jednej wielkości. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
Rozstrzygnij, czy pomiędzy cząsteczkami azotowodoru (HN3) mogą tworzyć się wiązania wodorowe. Uzasadnij swoją odpowiedź. W uzasadnieniu odwołaj się do przedstawionej struktury elektronowej azotowodoru.
: • Cząsteczka azotowodoru ma atom wodoru połączony z elektroujemnym atomem azotu, na którym znajduje się wolna para elektronowa. • Azotowodór posiada zarówno atom wodoru połączony z atomem azotu, jak i wolne pary elektronowe na atomach azotu.