Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Ładowanie…
Chemia
Gal tworzy trihalogenki, np. chlorek galu(III). W fazie stałej chlorek galu(III) występuje głównie w postaci dimerów, a w fazie gazowej – jako mieszanina dimerów i monomerów. Monomer chlorku galu(III) jest płaską cząsteczką, w której wszystkie atomy chloru są równocenne. Model dimeru przedstawiono na rysunku.
Narysuj wzór elektronowy monomeru chlorku galu(III). Zaznacz kreskami wiążące i wolne pary elektronowe. Wzór monomeru chlorku galu(III)
Uzupełnij tabelę. Napisz, jaki typ hybrydyzacji (sp, sp2 albo sp3) przypisuje się orbitalom walencyjnym atomu galu w monomerze oraz w dimerze chlorku galu(III).
| Chlorek galu(III): | monomer | dimer |
|---|---|---|
| Typ hybrydyzacji |
Wyjaśnij, dlaczego monomery chlorku galu(III) mają zdolność łączenia się w dimery. Uwzględnij sposób powstawania wiązań, dzięki którym z monomeru chlorku galu(III) powstaje dimer.
Wzór monomeru chlorku galu(III) Cl ALBO Cl Ga Ga Cl Cl Cl Cl Uwaga: Geometria cząsteczki nie podlega ocenie.
1 pkt – poprawne narysowanie wzoru elektronowego (kreskowego lub kropkowego) monomeru chlorku galu(III). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Chlorek galu(III): monomer dimer Typ hybrydyzacji sp2 sp3
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli – poprawne napisanie typu hybrydyzacji w monomerze oraz w dimerze chlorku galu(III). 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
1 pkt – poprawne wyjaśnienie uwzględniające sposób powstawania wiązań, dzięki którym z monomeru chlorku galu(III) powstaje dimer. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie W monomerze atom centralny (galu) nie osiągnął oktetu elektronowego, a atomy chloru mają wolne pary elektronowe. Atom chloru jest donorem pary elektronowej wiązania z atomem galu. Uwaga: Do uzyskania pozytywnej oceny wyjaśnienie musi zawierać 3 elementy: 1) informację o deficycie elektronowym atomu galu w monomerze 2) informację o wolnych parach elektronowych atomów chloru 3) sposób powstawania wiązania.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
Tytan jest lekkim metalem odpornym na korozję. W zależności od stopnia utlenienia tytanu chlorki tego pierwiastka odznaczają się różnymi właściwościami fizycznymi. Wartości temperatury topnienia i temperatury wrzenia dwóch związków tytanu z chlorem zestawiono w poniższej tabeli. Reakcja tlenku tytanu(IV) – o wzorze TiO2 – z tetrachlorometanem w temperaturze 500 °C prowadzi do powstania chlorku tytanu(IV) oraz tlenku węgla(IV) (reakcja 1.). Z kolei chlorek tytanu(II) – jako jedyny produkt reakcji – można otrzymać w wyniku przepuszczania par chlorku tytanu(IV) w temperaturze 1040 °C nad metalicznym tytanem (reakcja 2.).
| Wzór związku tytanu z chlorem | Temperatura topnienia, °C | Temperatura wrzenia, °C |
|---|---|---|
| TiCl 2 | 1035 | 1500 |
| TiCl 4 | – 24 | 136 |
Uzupełnij poniższy schemat, tak aby przedstawiał on graficzny (klatkowy) zapis konfiguracji elektronowej jonu Ti2+ w stanie podstawowym. W zapisie uwzględnij numer powłoki i symbol podpowłoki. ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ 1s 2s 2p 3s 3p
Uzupełnij tabelę. Wpisz wartości dwóch liczb kwantowych: głównej i pobocznej, które opisują stan energetyczny jednego z niesparowanych elektronów atomu tytanu w stanie podstawowym.
| Liczby kwantowe | Główna liczba kwantowa 𝑛 | Poboczna liczba kwantowa 𝑙 |
|---|---|---|
| Wartości liczb kwantowych |
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ 1s 2s 2p 3s 3p 3d Uwaga: Elektrony niesparowane muszą mieć zgodny spin.
1 pkt – poprawne uzupełnienie zapisu konfiguracji w formie graficznej jonu Ti2+ w stanie podstawowym z uwzględnieniem numeru powłoki i symbolu podpowłoki. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Liczby kwantowe Główna liczba kwantowa 𝑛 Poboczna liczba kwantowa 𝑙 Wartości liczb kwantowych 3 2
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Sieć krystaliczna metalicznego tytanu składa się z (atomów / kationów) otoczonych chmurą zdelokalizowanych elektronów. W sieci krystalicznej chlorku tytanu(II) obecne są (atomy / jony). Ze wzrostem stopnia utlenienia tytanu w chlorkach (maleje / rośnie) jonowy charakter wiązania.
1 pkt – poprawne uzupełnienie trzech zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) 2N2O5 (g) → 4NO2 (g) + O2 (g) Zależność szybkości tej reakcji od stężenia N2O5 przedstawia równanie kinetyczne:
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Stała szybkości 𝑘 opisanej reakcji prowadzonej w temperaturze T wyższej niż 65 C będzie miała wartość mniejszą niż 5,2 · 10−3 s−1. | ||
| 2 | Początkowa szybkość reakcji rozkładu tlenku azotu(V) w temperaturze 65 C wzrasta czterokrotnie po czterokrotnym wzroście stężenia N O . 2 5 |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Stała szybkości 𝑘 opisanej reakcji prowadzonej w temperaturze T wyższej niż 65 C będzie miała wartość mniejszą niż 5,2 · 10−3 s−1. | ✓ | ✓ |
| 2 | Początkowa szybkość reakcji rozkładu tlenku azotu(V) w temperaturze 65 C wzrasta czterokrotnie po czterokrotnym wzroście stężenia N O . 2 5 | ✓ |
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–4) Równanie kinetyczne wyznacza się doświadczalnie. W tym celu dokonuje się wielokrotnego pomiaru szybkości reakcji przy zmianie stężenia tylko jednego z reagentów. Takie postępowanie pozwala określić, jak zmiana stężenia wpływa na wartość szybkości reakcji. Przeprowadzono trzy doświadczenia, w których określono początkową szybkość reakcji 2− 2− − S2O8 (aq) + 3I− (aq) → 2SO4 (aq) + I3 (aq) 𝑚 𝑛 𝑣= 𝑘 ∙𝑐S2O8 2− ∙𝑐I− 2− Wartości stężenia jonów S2O8 i I− oraz uzyskane wartości początkowej szybkości zaniku 2− jonów S2O8 podano w poniższej tabeli. Przedstawione dane pozwoliły określić współczynniki 𝑚 i 𝑛 w równaniu kinetycznym tej reakcji.
4 pkt – zastosowanie poprawnie wyznaczonego równania kinetycznego (określenie wykładników 𝑚 i 𝑛) do obliczenia szybkości reakcji i poprawne obliczenie szybkości 2− reakcji w doświadczeniu 1. w momencie, w którym stężenie jonów S2O8 osiągnie wartość 0,1 mol · dm−3 oraz podanie poprawnego wyniku. 3 pkt – zastosowanie poprawnie wyznaczonego równania kinetycznego (określenie wykładników 𝑚 i 𝑛) do obliczenia szybkości reakcji i obliczenie szybkości reakcji 2− w doświadczeniu 1. w momencie, w którym stężenie jonów S2O8 osiągnie wartość 0,1 mol · dm−3 , ale popełnienie błędów rachunkowych. ALBO – zastosowanie poprawnie wyznaczonego równania kinetycznego (określenie wykładników 𝑚 i 𝑛) do obliczenia stałej szybkości reakcji 𝑘 oraz uwzględnienie stechiometrii reakcji i poprawne obliczenie stężenia jonów I – w doświadczeniu 1. 2− w momencie, w którym stężenie jonów S2O8 osiągnie wartość 0,1 mol · dm−3 i podanie poprawnego wyniku. 2 pkt – zastosowanie poprawnie wyznaczonego równania kinetycznego (określenie wykładników 𝑚 i 𝑛) do obliczenia stałej szybkości reakcji 𝑘.
rozwiązań zadań ALBO – poprawne wyznaczenie równania kinetycznego (określenie wykładników 𝑚 i 𝑛) i poprawne obliczenie stężenia jonów I – w doświadczeniu 1. w momencie, w którym 2− stężenie jonów S2O8 osiągnie wartość 0,1 mol · dm−3 1 pkt – uwzględnienie stechiometrii reakcji i poprawne obliczenie stężenia jonów I – 2− w doświadczeniu 1. w momencie, w którym stężenie jonów S2O8 osiągnie wartość 0,1 mol · dm−3 i podanie wyniku. ALBO – poprawne napisanie równania kinetycznego opisanej reakcji (poprawne określenie wykładników 𝑚 i 𝑛). 0 pkt – zastosowanie błędnej metody rozwiązania LUB brak ustalenia równania kinetycznego albo brak rozwiązania. Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Za poprawny należy uznać każdy wynik będący konsekwencją zastosowanej poprawnej metody i poprawnych obliczeń. Przykładowe rozwiązanie Wyznaczenie wykładników w równaniu kinetycznym: 2− ∙𝑐I−𝑣= 𝑘 ∙𝑐S2O8𝑚 𝑛 Na podstawie doświadczeń 1. i 2.: 𝑣1 0,15𝑚 1,14 = = ⇒0,68𝑚= 0,67 ⇒𝑚= 1 𝑣2 0,22𝑚 1,70 Na podstawie doświadczeń 2. i 3.: 𝑣2 0,21𝑛 1,70 = = ⇒1,75𝑛= 1,73 ⇒𝑛= 1 𝑣3 0,12𝑛 0,98 2− ∙𝑐I−Równanie kinetyczne: 𝑣= 𝑘 ∙𝑐S2O8 Stała szybkości reakcji: obliczenia na przykładzie doświadczenia 1.: 1,14 mol ∙ dm–3 ∙ s–1 𝑘 = = 36,19 (dm3 · mol–1 · s–1 ) 0,15 mol ∙ dm–3 ∙ 0,21 mol ∙ dm–3 wartości uzyskane dla doświadczeń 2. i 3. to odpowiednio: 36,80 (dm3 · mol–1 · s–1 ) oraz 37,12 (dm3 · mol–1 · s–1 ) Średnia wartość 𝑘 : 36,7 dm3 · mol–1 · s–1 ) Uwaga: Zdający może obliczyć stałą szybkości reakcji dla dowolnego doświadczenia lub wyliczyć trzy wartości i je uśrednić. Szybkość reakcji dla doświadczenia 1. w momencie, w którym stężenie jonów S2O82−osiągnie wartość 0,1 mol · dm–3: stężenie S2O82−= 0,1 mol · dm–3 stężenie I – po uwzględnieniu stosunku stechiometrycznego reagentów = 0,06 mol ∙ dm–3 𝑣 = 36,19 dm3 · mol–1 · s–1 · 0,1 mol · dm–3 · 0,06 mol ∙ dm–3 = 𝟎, 𝟐𝟐 (mol ∙ dm–3 · 𝐬–𝟏)
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Badano szybkość reakcji opisanej równaniem (CH3)3CCl (c) + H2O (c) → (CH3)3C(OH) (aq) + HCl (aq)
Dokończ zdanie. Wybierz odpowiedź A albo B i jej uzasadnienie 1., 2. albo 3. Pomiar pH roztworu, w którym zachodzi opisana reakcja,
A2
1 pkt – poprawne dokończenie zdania. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Poniżej przedstawiono równanie syntezy chlorowodoru. H2 (g) + Cl2 (g) ⇄ 2HCl (g) Tę reakcję prowadzono w zamkniętym reaktorze i po pewnym czasie w układzie reakcyjnym ustaliła się równowaga. Odczytaj w tablicy wartość standardowej molowej entalpii tworzenia HCl i oceń prawdziwość poniższych zdań. Zaznacz P, jeśli zdanie jest prawdziwe, albo F – jeśli jest fałszywe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Podwyższenie temperatury (w warunkach izobarycznych) skutkuje wzrostem wydajności tworzenia chlorowodoru. | ||
| 2 | Zmiana ciśnienia (w warunkach izotermicznych) nie wpływa na wydajność tworzenia chlorowodoru. |
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Podwyższenie temperatury (w warunkach izobarycznych) skutkuje wzrostem wydajności tworzenia chlorowodoru. | ✓ | ✓ |
| 2 | Zmiana ciśnienia (w warunkach izotermicznych) nie wpływa na wydajność tworzenia chlorowodoru. | ✓ |
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1)
Rozstrzygnij, czy reakcja tlenku węgla(IV) z wodorem jest procesem endoenergetycznym. Odpowiedź uzasadnij.
Rozstrzygnięcie: tak Przykładowe uzasadnienie: • Ze wzrostem temperatury rośnie wydajność tej reakcji. • Im wyższa temperatura, tym wartość stałej równowagi tej reakcji jest większa.
1 pkt – poprawne rozstrzygnięcie i poprawne uzasadnienie. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–2) Do reaktora o stałej pojemności wprowadzono 10 moli tlenku węgla(IV) i 5,0 moli wodoru. Reaktor zamknięto i w temperaturze 800 K zainicjowano reakcję. Po pewnym czasie układ osiągnął stan równowagi.
Oblicz stosunek molowy tlenku węgla(IV) do wodoru w reaktorze po ustaleniu się stanu równowagi w temperaturze 𝟖𝟎𝟎 𝐊.
2 pkt – zastosowanie poprawnej metody, poprawne wykonanie obliczeń oraz podanie poprawnego wyniku. 1 pkt – zastosowanie poprawnej metody, ale popełnienie błędów rachunkowych prowadzących do błędnego wyniku liczbowego. ALBO – poprawne obliczenie wartości liczby moli CO2 i H2 w stanie równowagi. 0 pkt – zastosowanie błędnej metody obliczenia albo brak rozwiązania. Uwaga: Należy zwrócić uwagę na zależność wyniku liczbowego od przyjętych zaokrągleń. Przykładowe rozwiązanie nCO2 = 10 mol i nH2 = 5 mol W temperaturze 800 K stała równowagi 𝐾c = 0,237 V = const ⟹ stosunki molowe są równe stosunkom stężenia molowego. Początkowa Zmiana Równowagowa Substancja liczba moli liczby moli liczba moli CO2 10 – 𝑥 10– 𝑥 H2 5 – 𝑥 5– 𝑥 CO 0 +𝑥 𝑥 H2O 0 +𝑥 𝑥 [CO][H2O] 𝑥2 𝐾c = = = 0,237 ⟹ [CO2][H2] (10– 𝑥)(5– 𝑥) 𝑥 = 2,248 mol ⟹ liczba moli w stanie równowagi: 𝑛CO2r = 10 – 2,248 = 7,752 mol 𝑛H2r = 5 – 2,248 = 2,752 mol ⟹ 7,752 stosunek liczby moli nCO2: nH2= 2,752 = 2,8 ALBO 31 : 11 ALBO 14 : 5
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1) Przeprowadzono doświadczenie, podczas którego dwa różne metale wprowadzono do probówek zawierających ten sam roztwór. Efekt tego doświadczenia pokazano na zdjęciach. 1. 2.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedną odpowiedź spośród podanych w każdym nawiasie. W probówce 1. umieszczono drut wykonany z miedzi, a w probówce 2. – kawałki (cynku / srebra). Ciecz znajdująca się w obu probówkach to (wodny roztwór chlorku sodu / stężony kwas azotowy(V) / kwas solny).
W probówce 1. umieszczono drut wykonany z miedzi, a w probówce 2. – kawałek (cynku / srebra). Ciecz znajdująca się w obu probówkach to (wodny roztwór chlorku sodu / stężony kwas azotowy(V) / kwas solny).
1 pkt – poprawne uzupełnienie dwóch zdań. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań
Matura CKE czerwiec, PR (F‑2023) · rozszerzony · formuła 2023
(0–1)
Uzupełnij tabelę. Uwzględnij stałą Avogadra i napisz, ile kationów magnezu i anionów azotkowych znajduje się w 1 molu azotku magnezu.
| Liczba kationów magnezu | Liczba anionów azotkowych |
|---|---|
Liczba kationów magnezu Liczba anionów azotkowych 18,07·1023 ALBO 3·6,02·1023 ALBO 3·NA 12,04·1023 ALBO 2·6,02·1023 ALBO 2·NA
1 pkt – poprawne uzupełnienie tabeli. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
Uzupełnij poniższe zdania. Wybierz i zaznacz jedno określenie spośród podanych w każdym nawiasie. Sieć krystaliczna metalicznego tytanu składa się z (atomów / kationów) otoczonych chmurą zdelokalizowanych elektronów. W sieci krystalicznej chlorku tytanu(II) obecne są (atomy / jony). Ze wzrostem stopnia utlenienia tytanu w chlorkach (maleje / rośnie) jonowy charakter wiązania. TiCl4 reakcją
Z adanie 3.4. (0–2) N apisz w formie cząsteczkowej równania opisanych reakcji otrzymywa ( reakcja 1.) i TiCl (reakcja 2.). Rozstrzygnij, czy dana przemiana jest rea 2 u tleniania-redukcji. Zaznacz TAK albo NIE. Równanie reakcji 1.: Rozstrzygnięcie: TAK NIE Równanie reakcji 2.: Rozstrzygnięcie: TAK NIE
Równanie reakcji 1: TiO2 + CCl4 → TiCl4 + CO2 Rozstrzygnięcie: TAK NIE Równanie reakcji 2: Ti + TiCl4 → 2TiCl2 Rozstrzygnięcie: TAK NIE
2 pkt – poprawne napisanie dwóch równań reakcji i dwa poprawne rozstrzygnięcia. 1 pkt – poprawne napisanie jednego równania reakcji i poprawne rozstrzygnięcie odnoszące się do tej reakcji. ALBO – poprawne napisanie dwóch równań reakcji i co najmniej jedno błędne rozstrzygnięcie lub brak rozstrzygnięcia. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższych kryteriów albo brak odpowiedzi.
| ✓ |
Stała szybkości k dla opisanej reakcji prowadzonej w temperaturze T 1. F wyższej niż 65 C będzie miała wartość mniejszą niż 5,2 · 10−3 s−3. Początkowa szybkość reakcji rozkładu tlenku azotu(V) w temperaturze 2. P 65 C wzrasta czterokrotnie po czterokrotnym wzroście stężenia N2O5.
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
| ✓ |
Podwyższenie temperatury (w warunkach izobarycznych) skutkuje wzrostem 1. F wydajności tworzenia chlorowodoru. Zmiana ciśnienia (w warunkach izotermicznych) nie wpływa na wydajność 2. P tworzenia chlorowodoru.
1 pkt – poprawne wskazanie dwóch odpowiedzi. 0 pkt – odpowiedź niespełniająca powyższego kryterium albo brak odpowiedzi.
rozwiązań zadań