Arkusz maturalny
(1 pkt) Białka złożone zbudowane są z aminokwasów oraz innych związków organicznych lub nieorganicznych. W cząsteczkach niektórych białek złożonych występują atomy metali.
Podkreśl wśród wymienionych białka, których biologiczna rola jest związana z obecnością w ich cząsteczkach atomów metali.
(3 pkt) Mikrotubule są długimi, względnie sztywnymi rurkami, zbudowanymi z globularnego białka tubuliny. Podjednostkę mikrotubuli stanowią dwie cząsteczki tubuliny: α i β, które są ułożone naprzemiennie, dlatego na jednym końcu cylindrycznej struktury mikrotubuli zawsze znajduje się β-tubulina, a na drugim α-tubulina. Na rysunku przedstawiono budowę mikrotubuli i ich występowanie w komórce. a) Określ, na podstawie informacji z tekstu, dlaczego mikrotubule, w odróżnieniu od pozostałych elementów cytoszkieletu, mają budowę biegunową. b) Wymień dwa przykłady funkcji, którą pełnią w komórce mikrotubule.
(2 pkt) Jednym z nielicznych podobieństw pomiędzy eukariontami a prokariontami jest obecność w cytoplazmie ich komórek niewielkich, ale najczęściej bardzo licznych struktur, zwanych rybosomami. a) Podaj, na czym polega różnica pomiędzy rybosomami występującymi w cytoplazmie komórek prokariotycznych i eukariotycznych. b) Wyjaśnij, dlaczego rybosomy są niezbędne do funkcjonowania komórki. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń, dotyczących przebiegu cyklu komórkowego. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. Informacja do zadania 5. i 6. Na schemacie przedstawiono, w sposób uproszczony, proces fotosyntezy . P/F 1. W fazie G cząsteczki DNA są zreplikowane i gotowe do rozdzielenia 1 do komórek potomnych. 2. W fazie S komórki tracą zdolność do powielania swojego materiału genetycznego. 3. Podziały mitotyczne mogą zachodzić w komórkach o każdym rodzaju ploidalności.
(1 pkt)
Podaj nazwy struktur chloroplastu, w których zachodzą fazy fotosyntezy oznaczone na schemacie I i II. I .............................................................. II .............................................................
(3 pkt) a) Wpisz wzory lub nazwy substratów i produktów obu faz, oznaczone na schemacie numerami 1-4. b) Podaj nazwę procesu oznaczonego na schemacie X. ......................................................... c) Wyjaśnij stwierdzenie: „w fazie zależnej od światła procesu fotosyntezy wytwarzana jest siła asymilacyjna”. 4 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) β-oksydacja kwasów tłuszczowych to proces przebiegający w matriks mitochondrium. Polega on na następujących po sobie reakcjach utleniania, które są sprzężone z redukcją NAD i FAD. W wyniku każdego cyklu łańcuch kwasu tłuszczowego jest skracany o dwa atomy węgla oraz powstaje FADH2, NADH i acetylo-CoA. Na podstawie przedstawionych informacji wykaż, podając dwa argumenty, że procesy β-oksydacji kwasów tłuszczowych i oddychania tlenowego mogą się uzupełniać.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono przemiany glukozy i mleczanu, zachodzące w organizmie człowieka. a) Podaj nazwy narządów, w których zachodzą przedstawione etapy przemian oznaczone X i Y. X ……………………………………………… Y……………………….…..…………… b) Uzasadnij, że przemiany oznaczone Y są korzystne dla organizmu pomimo, że wymagają większego nakładu energii niż przemiany oznaczone X.
(2 pkt) Krew pełni istotną funkcję w utrzymaniu równowagi wewnętrznej (homeostazy) w organizmie człowieka.
Uzasadnij, za pomocą dwóch argumentów, pełnienie tej funkcji przez krew. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 5 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) Trypsyna i chymotrypsyna to enzymy wchodzące w skład soku trzustkowego, który wydzielany jest do dwunastnicy, gdy z żołądka dostaje się do niej treść pokarmowa. Mieszanie się treści pokarmowej z sokiem trzustkowym prowadzi do zobojętniania kwaśnej treści pokarmowej. Oba enzymy dla swej aktywności wymagają odpowiedniego pH, które dla trypsyny wynosi ok. 8,0, a dla chymotrypsyny ok. 7,6. Ponadto oba te enzymy wytwarzane są jako nieaktywne proenzymy. Trypsyna powstaje z trypsynogenu pod wpływem enterokinazy, enzymu wydzielanego przez komórki dwunastnicy w chwili, gdy treść pokarmowa naciska na jej ściany. Z kolei chymotrypsyna powstaje z chymotrypsynogenu pod wpływem trypsyny.
Określ, który enzym (chymotrypsyna czy trypsyna) rozpoczyna proces trawienia polipeptydów w dwunastnicy. Odpowiedź uzasadnij, podając dwa argumenty, odnoszące się do przedstawionych informacji. Enzym ………………………………………..
(1 pkt)
Oceń prawdziwość stwierdzeń, dotyczących działania pompy sodowo-potasowej (Na+– K+) w błonie komórkowej neuronu. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. P/F 1. Pompa Na+– K+ odprowadza nadmiar jonów Na+ na zewnątrz błony, a nadmiar jonów K+ do wnętrza neuronu. 2. Pompa Na+– K+ transportuje jony sodu i potasu od stężenia większego do mniejszego z udziałem energii pochodzącej z hydrolizy ATP. 3. Transport jonów z udziałem pompy zapewnia powrót ładunków dodatnich na zewnętrzną stronę błony neuronu i ładunków ujemnych na jej stronę wewnętrzną.
(1 pkt) Mięśnie mostkowo-obojczykowo-sutkowe to powierzchniowe mięśnie szyi człowieka. Kurcząc się jednocześnie, wspólnie unoszą twarz ku górze. Podczas samodzielnego skurczu jednego mięśnia głowa obraca się w stronę przeciwległą i unosi twarz do góry, a drugi mięsień zostaje rozciągnięty.
Określ, podczas którego ruchu głowy mięśnie mostkowo-obojczykowo-sutkowe pracująą synergistycznie, a kiedy antagonistycznie. synergistycznie………………………………………………...………………….…………..... antagonistycznie………………………………………………………………...…………….... 6 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) Ten narząd układu odpornościowego człowieka największą masę względną (odnoszoną do masy całego ciała) osiąga pod koniec życia płodowego. Po urodzeniu powiększa się aż do osiągnięcia wieku dojrzałości płciowej. Potem jego komórki stopniowo zanikają.
Podaj nazwę opisanego narządu układu odpornościowego oraz jeden przykład funkcji, którą pełni. nazwa narządu ………………………...………… przykład pełnionej funkcji ………………………………………………………....…........…
(2 pkt) Konflikt serologiczny dotyczący układu Rh występuje wówczas, gdy ciężarna matka ma krew Rh(-), a jej dziecko odziedziczy po ojcu grupę Rh(+). Nasilenie skutków konfliktu może mieć różny stopień, jednak najczęściej pierwsze dziecko rodzi się zdrowe, a dopiero druga ciąża jest zagrożona. a) Wyjaśnij, uwzględniając mechanizm powstawania konfliktu serologicznego, dlaczego druga ciąża w przypadku tego konfliktu jest bardziej zagrożona. b) Podaj przykład działania profilaktycznego, które podejmuje się w przypadku stwierdzenia konfliktu serologicznego, aby zmniejszyć jego skutki w kolejnej ciąży.
(2 pkt) Na schemacie przedstawiono relacje pomiędzy grupami roślin należących do określonych jednostek systematycznych.
Podaj nazwy grup systematycznych roślin, oznaczonych na schemacie numerami 1-4. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 7 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono przekrój poprzeczny przez przetchlinkę, występującą na powierzchni łodygi, posiadającej wtórną tkankę okrywającą. a) Podaj nazwę tkanki oznaczonej X na rysunku. ................................................................. b) Wyjaśnij, uwzględniając cechy budowy wtórnej tkanki okrywającej, jaką funkcję pełni przetchlinka.
(3 pkt) Na rysunkach A-C przedstawiono etapy procesu fagocytozy w komórce pierwotniaka. a) Podaj nazwy struktur oznaczonych na rysunku X i Y. X. ...................................................................... Y. .................................................................... b) Opisz, co dzieje się w kolejnym (końcowym) etapie ze strukturą, przedstawioną na rysunku C. c) Podaj przykład komórek organizmu człowieka, które mają zdolność do fagocytozy oraz określ, jaką rolę pełnią te komórki. 8 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(2 pkt) Na rysunku przedstawiono budowę wewnętrzna lancetnika. a) Przyporządkuj wymienionym narządom numery, którymi oznaczono je na rysunku. struna grzbietowa ......... cewka nerwowa ............... b) Wymień dwie funkcje, które pełni narząd oznaczony na rysunku literą C.
(1 pkt) U ryb żyjących w wodach morskich występują dwie strategie osmoregulacyjne. U morskich ryb kostnoszkieletowych funkcjonuje strategia utrzymująca hipoosmortyczność płynów ustrojowych – osmotyczną utratę wody kompensują one pijąc wodę morską, a nadmiar jonów usuwają dzięki specjalnym komórkom chlorkowym w skrzelach oraz dzięki funkcjonowaniu nerek.
Wyjaśnij, na czym polega strategia osmoregulacyjna, funkcjonująca u morskich ryb chrzęstnoszkieletowych.
(3 pkt) Smak sera Roquefort jest efektem działania grzybów pleśniowych gatunku Penicillium roqueforti. Grzyb ten, należący do workowców, jest szlachetnym gatunkiem, charakteryzującym się ciemnoniebieską lub ciemnozieloną grzybnią, której kolor pochodzi od barwy zarodników. W 30 wysterylizowanych szalkach z podłożem agarowym i odpowiednią pożywką, umieszczono próbki grzybni Penicillium roqueforti o średnicy 1cm i wysokości 0,3cm. Szalki podzielono na trzy zestawy po 10 sztuk (I-III), różniące się pH podłoża i umieszczono w pomieszczeniu o stałej wilgotności i temperaturze. Pomiary poszczególnych parametrów kolonii grzyba Penicillium roqueforti rozpoczęto w trzecim dniu doświadczenia i kontynuowano w dniu piątym i siódmym. Wyniki doświadczenia przedstawiono w tabeli. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 9 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014 a) Sformułuj problem badawczy do przedstawionego doświadczenia. b) Sformułuj hipotezę, potwierdzoną wynikami tego doświadczenia. c) Przedstaw inny przykład wykorzystania workowców w gospodarce człowieka. ZESTAW I II III pH podłoża 4 7 9 Dzień od założenia hodowli 3 5 7 3 5 7 3 5 7 Przyrost średnicy kolonii (cm) 4,3 8,5 10,3 0,5 1,3 2,2 - 0,4 0,5 Przyrost wysokości kolonii (cm) 2,0 3,0 4,5 - 0,5 1,0 - - 0,4 Zielony kolor pleśni + + + - + + - - +
(3 pkt) Na schemacie przedstawiono doświadczenie Lederberga i Tatuma (1946 r.), przeprowadzone na dwóch szczepach bakterii Escherichia coli. U bakterii szczepu I (A+B+C-D-) wystąpiła mutacja, uniemożliwiająca syntezę dwóch aminokwasów, oznaczonych jako C i D, zaś u bakterii szczepu II (A-B-C+D+) mutacja upośledziła zdolność do syntezy aminokwasów A i B, dlatego żaden z nich nie mógł rosnąć na agarowej pożywce minimalnej (zawierającej tylko źródło energii, węgla i sole mineralne). Jednak mieszanina żywych komórek obu szczepów wytworzyła kolonie na takiej pożywce. Dzięki eksperymentowi udowodniono, że bakterie mogą przekazywać materiał genetyczny z komórki do komórki w procesie koniugacji. a) Wyjaśnij, na czym polega proces koniugacji u bakterii. b) Uzasadnij, że koniugacja nie jest rozmnażaniem, ale jest to proces płciowy. c) Wyjaśnij, odnosząc się do wyników przedstawionego doświadczenia, jakie znaczenie ma dla bakterii proces koniugacji. 10 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(3 pkt) W brodawkach korzeniowych roślin motylkowych (bobowatych) żyją bakterie z rodzaju Rhizobium, które mają zdolność wiązania azotu cząsteczkowego dzięki posiadaniu kompleksu enzymatycznego – nitrogenazy. Enzym ten jest jednak wrażliwy na tlen i dlatego wiązanie N2 możliwe jest przy niskim ciśnieniu parcjalnym O2. Specyficznym przykładem zależności pomiędzy rośliną a żyjącymi w jej korzeniach bakteriami jest, znajdujące się w brodawkach, białko leghemoglobina, która wiąże tlen, podobnie jak hemoglobina zwierząt. Niezwykłe jest to, że część białkowa leghemoglobiny jest produkowana przez roślinę, zaś część niebiałkowa – hem przez bakterie Rhizobium. a) Uzasadnij, że budowa leghemoglobiny świadczy o tym, iż przedstawiona zależność ma charakter symbiozy mutualistycznej. b) Wyjaśnij znaczenie białka leghemoglobiny dla procesu wiązania azotu przez bakterie Rhizobium. c) Wyjaśnij, dlaczego w celu zwiększenia efektywności plonów roślin uprawnych rolnicy wysiewają na polach rośliny motylkowe.
(1 pkt)
Określ, czy stwierdzenia, dotyczące budowy kwasów nukleinowych są prawdziwe czy fałszywe. Wpisz obok każdego zdania literę P, jeżeli jest prawdziwe lub literę F, jeżeli zdanie jest fałszywe. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 11 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014 P/F 1. Uracyl jest dwupierścieniową zasadą azotową. 2. Zasada purynowa w cząsteczce DNA zawsze komplementarnie łączy się z zasadą pirymidynową. 3. Adenina komplementarnie może łączyć się z tyminą lub uracylem.
(1 pkt) Na schemacie przedstawiono budowę chemiczną kwasu deoksyrybonukleinowego.
Przyporządkuj miejscom oznaczonym A-C na schemacie odpowiednie nazwy wiązań chemicznych, wybrane spośród 1- 5. 1. dwusiarczkowe 2. fosfodiestrowe 3. N-glikozydowe 4. peptydowe 5. wodorowe A …………… B …………… C ……………
(1 pkt) W tabeli przedstawiono wyniki badania zawartości zasad azotowych w budowie pewnej cząsteczki RNA, która powstała w wyniku transkrypcji odcinka DNA i nie uległa obróbce potranskrypcyjnej. RNA
Oblicz procentowy udział poszczególnych zasad azotowych w budowie cząsteczki dwuniciowego DNA, której nić była matrycą do syntezy zbadanej cząsteczki RNA. Uzupełnij tabelę. DNA, którego nić była matryca do syntezy RNA 12 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
| A (%) | C (%) | G (%) | T (%) | U (%) |
|---|---|---|---|---|
| Razem wszystkich zasad = 100% |
(3 pkt) W pewnej rodzinie u jednego z dwóch synów zaobserwowano zaburzenia krzepnięcia krwi. Lekarze stwierdzili u chłopca hemofilię. Rodzice chłopca nie chorują, nie stwierdzono także choroby u dziadków chłopca ze strony jego matki. Wiadomo także, że brat kobiety (wuj chłopca) nie ma objawów hemofilii i jest bezdzietny. a) Zapisz genotyp chłopca i jego rodziców, stosując na oznaczenie allelu warunkującego hemofilię literę h. genotyp chłopca ................, genotyp jego matki ......................, genotyp jego ojca ................... b) Na podstawie analizy informacji z tekstu uzupełnij drzewo rodowe chorego chłopca, wybierając odpowiednie oznaczenia, spośród przedstawionych w legendzie. c) Podaj, jakie jest prawdopodobieństwo (w %), że kolejne dziecko tych rodziców nie będzie chore na hemofilię. Odpowiedź uzasadnij, zapisując odpowiednią krzyżówkę.
(2 pkt) Przyjmuje się, że obecność lub brak dołków w policzkach oraz kształt warg to cechy warunkowane u człowieka przez dwa geny, leżące na różnych autosomach. Występowanie policzków z dołkami warunkuje dominujący allel D, a występowanie szerokich warg – dominujący allel W. Kobieta o policzkach bez dołków i wąskich wargach spodziewa się dziecka, którego ojcem jest mężczyzna mający dołki w policzkach i szerokie wargi, będący heterozygotą pod względem obu genów. a) Zapisz genotypy kobiety i mężczyzny. genotyp kobiety …………………… genotyp mężczyzny ……………………….. b) Określ prawdopodobieństwo (w %) wystąpienia wśród potomstwa tej pary dziecka, które pod względem obu cech będzie miało taki sam fenotyp jak jego matka.
Uzasadnij odpowiedź za pomocą krzyżówki lub obliczeń. Prawdopodobieństwo wystąpienia u dziecka cech fenotypowych takich, jak u matki ….….... Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu 13 Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt) Za wzrost pędów ogórka odpowiadają dwie pary współdziałających (wzajemnie dopełniających się) genów nieallellicznych B i D. W wyniku skrzyżowania dwóch karłowatych odmian ogórka (BBdd x bbDD) w pokoleniu F1 uzyskano 100% roślin wysokich, natomiast w pokoleniu F2, po samozapyleniu roślin z pokolenia F1, otrzymano 97 roślin wysokich i 79 karłowatych (proporcje fenotypów 9:7).
Wymień wszystkie możliwe genotypy osobników o wysokich pędach w pokoleniu F2.
(1 pkt) Barwa sierści ssaków może mieć charakter ochronny dla roślinożerców lub być formą kamuflażu dla drapieżców. Dlatego też osobniki tego samego gatunku są przeważnie podobnie umaszczone. W naturze tylko nieliczne zwierzęta, np. wszystkożerny niedźwiedź brunatny, mogą występować jako osobniki beżowe, brązowe, brunatne, a nawet prawie czarne, w tym samym środowisku.
Uzasadnij podając jeden argument, dlaczego dobór naturalny pozwala na istnienie różnego ubarwienia niedźwiedzi brunatnych.
(2 pkt) Przeprowadzono eksperyment, w którym wykorzystano mikroekosystem dziupli, jaki tworzy się na drzewach w miejscach blizn po obumarłych gałęziach. Dzięki zbierającej się w dziupli wodzie oraz martwej materii dostających się do niej opadłych liści, rozwija się w dziupli biocenoza – żyją tam mikroorganizmy, owady żywiące się martwą materią oraz owady drapieżne. Badacze zmieniali ilość liści w dziuplach i analizowali łańcuchy pokarmowe, występujące pomiędzy organizmami w powstających biocenozach. Na wykresie przedstawiono wyniki tego eksperymentu. w tej biocenozie są łańcuchami detrytusowymi, czy spasania. Odpowiedź uzasadnij. b) Sformułuj wniosek na podstawie wyników przedstawionego eksperymentu. 14 Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Poznaniu Materiał ćwiczeniowy z biologii 2014
(1 pkt) Każda biocenoza charakteryzuje się określoną strukturą pokarmową, na którą składają się poziomy troficzne i łańcuchy pokarmowe. Spośród podanych określeń wybierz jedno, które jest charakterystyczne wyłącznie dla organizmów drugiego poziomu troficznego w biocenozie.
(2 pkt) Darwinki (zięby Darwina) to niewielkie łuszczaki zamieszkujące wyspy archipelagu Galapagos. Różne gatunki tych ptaków są do dziś obiektem badań prowadzonych przez biologów. Na wykresach przedstawiono wyniki badań dotyczących wysokości dzioba u dwóch, żywiących się nasionami, gatunków darwinek (Geospiza fuliginosa i Geospiza fortis), w sytuacji, gdy oba występują na jednej wyspie (A) oraz gdy na danej wyspie żyje tylko jeden z tych gatunków (B i C).
Wyjaśnij, uwzględniając nisze ekologiczne badanych gatunków, przyczynę różnic w budowie dziobów darwinek w badanych sytuacjach. https://biologhelp.pl .