Arkusz maturalny
Ładowanie…
Arkusz maturalny
Pierwotnym źródłem cukrów u roślin jest proces asymilacji dwutlenku węgla w chloroplastach. Węgiel eksportowany jest z chloroplastów głównie w postaci triozofosforanów, choć w wielu przypadkach do cytoplazmy jest uwalniana również glukoza, powstająca w wyniku hydrolizy skrobi okresowo gromadzonej w tych organellach. W warunkach zakłócenia eksportu produktów fotosyntezy skrobia gromadzi się w chloroplastach liści, co jest dobrym wskaźnikiem tego zaburzenia. Poniżej przedstawiono doświadczenie, którego celem było sprawdzenie wpływu deficytu magnezu na zaburzenia eksportu cukrów w liściach rzodkiewnika pospolitego. Hipoteza: Pierwszym z badanych objawów niedoboru magnezu u rzodkiewnika pospolitego jest zaburzenie eksportu cukrów z liści. Przebieg doświadczenia: Przez 21 dni prowadzono uprawę hydroponiczną sadzonek rzodkiewnika pospolitego, stosując różne pożywki: • połowę roślin zasilano pożywką pełną – próba A; • drugą połowę roślin zasilano pożywką bez soli magnezu – próba B. Rośliny oświetlano przez 12 h na dobę. Przez cały czas trwania doświadczenia obserwowano zabarwienie liści oraz ważono rośliny. Natomiast 14. dnia trwania doświadczenia wybrane rośliny barwiono płynem Lugola. Wyniki doświadczenia: 1. Barwienie płynem Lugola – przykładowe rośliny po 14 dniach uprawy przedstawiono na zdjęciu poniżej; 2. Barwa liści roślin – od 15. dnia wystąpiło stopniowe żółknięcie liści roślin w próbie B; 3. Masa roślin – od 16. dnia odnotowywano, że rośliny z próby B miały niższą świeżą masę niż rośliny w próbie A. roślina z próby A roślina z próby B
Określ, która próba roślin – A czy B – stanowiła próbę kontrolną w opisanym doświadczeniu. Odpowiedź uzasadnij, odwołując się do znaczenia tej próby w sprawdzeniu postawionej hipotezy.
Oceń, podkreślając TAK lub NIE, czy wyniki doświadczenia potwierdziły postawioną hipotezę. Wyjaśnij uzyskane wyniki. Potwierdzenie hipotezy: TAK / NIE
Wykaż związek między stopniowym żółknięciem badanych roślin a ich uprawą na pożywce bez soli magnezu.
Wyjaśnij, dlaczego rośliny zasilane pożywką bez soli magnezu miały niższą świeżą masę niż rośliny zasilane pożywką pełną.
Spośród wymienionych elementów budowy rośliny wybierz i podkreśl wszystkie te, które biorą bezpośredni udział w transporcie węglowodanów z komórek miękiszu asymilacyjnego liści rzodkiewnika do komórek korzeni tej rośliny.
1 p. – za poprawne wskazanie próby kontrolnej, czyli próby A, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do obecności magnezu w pożywce i możliwości porównania wyników z próbą badawczą, uprawianą bez magnezu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Próbę kontrolną stanowiła grupa A, a wiec ta, gdzie rośliny uprawiano na pożywce pełnej, nie występował badany czynnik – brak soli magnezu. To dzięki tej grupie możemy zobaczyć, czy brak soli magnezu wpływa na zaburzenie eksportu cukrów. Próba A, bo rośliny były zasilane pożywką pełną, co umożliwiło porównanie wyników z próbą B i odpowiednią interpretację wyników doświadczenia. A, ponieważ rośliny zasilane były pożywką pełną i wyniki można było porównać z próbą badawczą. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do definicji próby kontrolnej, np. „Wariant A, ponieważ próba ta miała niezmienione warunki w stosunku do naturalnych.”
1 p. – za określenie prawdziwości postawionej hipotezy – TAK wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do uzyskanych wyników doświadczenia tj. do wykrycia skrobi w liściach roślin z deficytem magnezu zanim pojawiły się kolejne różnice między roślinami z obu grup. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania TAK, ponieważ: pierwszą zaobserwowaną różnicą, pomiędzy roślinami z próby badawczej i kontrolnej było gromadzenia skrobi w liściach. w 14 dniu w liściach roślin, które nie były zasilane Mg, wykryto obecność skrobi, a dopiero w kolejnych dniach zauważono pojawianie się kolejnych różnic między roślinami. gromadzenie skrobi w liściach roślin z niedoborem magnezu było najwcześniej pojawiającą się różnicą w stosunku do roślin zasilanych pełną pożywką. w roślinie z deficytem magnezu zaobserwowano zaburzenia eksportu cukrów, o czym świadczy granatowe zabarwienie. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi, które nie odnoszą się w pełni do hipotezy „Pierwszym z badanych objawów niedoboru magnezu ….”
1 p. – za odpowiedź uwzgledniającą znaczenie magnezu jako elementu niezbędnego do syntezy chlorofilu nadającego zielone zabarwienie. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Magnez jest niezbędny do syntezy chlorofilu, który jest zielonym barwnikiem. Niedobór magnezu powoduje niedobór chlorofilu, więc liście tracą zielone zabarwienie. Magnez jest składnikiem chlorofilu, który nadaje liściom zielone zabarwienie. Niedobory magnezu w organizmach roślinnych (uprawianych na pożywce pozbawionej magnezu) powoduje w nich chlorozę, czyli stopniowe żółknięcie liści.
1 p. – za wyjaśnienie uwzględniające niedobór magnezu wywołujący spadek intensywności / wydajności fotosyntezy i w konsekwencji zmniejszenie ilości wytwarzanych związków organicznych lub uwzględniające spadek w stromie chloroplastów aktywności karboksylazy rybulozobisfosforanowej i zaburzone wiązanie CO2, a przez to ograniczone wytwarzanie związków organicznych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Spowodowane jest to spadkiem intensywności fotosyntezy, a przez to zmniejszeniem ilości wytwarzanych związków organicznych. Magnez/Mg jest konieczny do prawidłowego przebiegu fotosyntezy, której produktami są związki organiczne budujące ciało rośliny. Mg wpływa na aktywność karboksylazy rybulozobisfosforanowej w stromie chloroplastów. Brak magnezu zaburza więc wiązanie CO2, a przez to ogranicza wytwarzanie związków organicznych, z których budowane jest ciało rośliny. Niższa świeża masa wynika z niedoboru chlorofilu (Mg wchodzi w skład chlorofilu) przez co roślina przeprowadzała fotosyntezę z mniejszą wydajnością i dlatego miała niższą masę niż roślina zasilana pełna pożywką. Uwaga Nie uznaje się odpowiedzi zbyt ogólnych odnoszących się jedynie do hamowania fotosyntezy jako konsekwencji niedoboru magnezu w pożywce.
komórki przyrurkowe, rurki sitowe
1 p. – za prawidłowe wskazanie wszystkich struktur, które biorą bezpośredni udział w transporcie węglowodanów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Białka histonowe są odpowiedzialne za pierwszy poziom upakowania DNA w chromatynie organizmów eukariotycznych. Rdzeń każdego nukleosomu tworzą białka histonowe z klas: H2A, H2B, H3 i H4. Chemiczne modyfikacje histonów mają bezpośredni wpływ na regulację ekspresji informacji genetycznej. Synteza białek histonowych w komórce odbywa się głównie w fazie S cyklu komórkowego. Analiza składu aminokwasowego białka histonowego H3, składającego się ze 136 aminokwasów, wykazała obecność wszystkich rodzajów aminokwasów z wyjątkiem tryptofanu. Jednocześnie stwierdzono w nim wysoką zawartość lizyny i argininy oraz obecność cysteiny.
Na podstawie przedstawionych informacji i własnej wiedzy uzupełnij tekst dotyczący białka histonowego H3 tak, aby powstał poprawny jego opis. W każdym nawiasie
podkreśl właściwe określenie. Strukturę pierwszorzędową białka histonowego H3 tworzy 136 aminokwasów, które są połączone wiązaniami (peptydowymi / wodorowymi). Histony H3 cechuje znaczna zawartość aminokwasów, które mają charakter (zasadowy / kwasowy / obojętny), dzięki czemu mogą oddziaływać (kowalencyjnie / elektrostatycznie) z DNA.
Wyjaśnij, dlaczego w komórce eukariotycznej produkcja białek histonowych w większości odbywa się w fazie S cyklu komórkowego, chociaż ogólne tempo syntezy białek w tej fazie jest niskie.
Strukturę pierwszorzędową białka histonowego H3 tworzy 136 aminokwasów, które połączone są ze sobą wiązaniami (peptydowymi / wodorowymi). Histony H3 cechuje znaczna zawartość aminokwasów, które mają charakter (zasadowy / kwasowy / obojętny), dzięki czemu mogą oddziaływać (kowalencyjnie / elektrostatycznie) z DNA.
1 p. – za podkreślenie właściwych określeń we wszystkich trzech nawiasach. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za wyjaśnienie uwzględniające replikację / podwojenie ilości DNA w fazie S oraz zachodzące w tej fazie wiązanie DNA z białkami histonowymi. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Ponieważ w fazie S jest syntetyzowany DNA, który w komórkach eukariotycznych musi zostać połączony z nowo zsyntetyzowanymi białkami histonowymi. W fazie S zachodzi podwojenie ilości DNA, które musi być nawinięte na białka histonowe, więc muszą one być najpierw wytworzone. W fazie S cyklu komórkowego zachodzi replikacja DNA, a DNA związane jest z histonami, więc muszą one zostać w dużych ilościach wytworzone w fazie S. Faza S → replikacja DNA/podwajanie ilości DNA → wiązanie DNA z białkami histonowymi
W wielu komórkach zwierzęcych błona komórkowa stanowi zaledwie 2–5% powierzchni wszystkich błon cytoplazmatycznych, a 95–98% powierzchni przypada na błony wewnątrzkomórkowe. Metabolizm typów komórek przedstawionych w tabeli zachodzi w większości przy udziale ich błon wewnętrznych.
| Rodzaj błony | Udział procentowy błony w całkowitej powierzchni błon komórki | |
|---|---|---|
| komórki wątroby (hepatocyty) | komórki zewnątrzwydzielnicze trzustki | |
| błona komórkowa | 2 | 5 |
| błona siateczki śródplazmatycznej szorstkiej | 35 | 60 |
| błona siateczki śródplazmatycznej gładkiej | 16 | < 1 |
| błona aparatu Golgiego | 7 |
Zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania – wybierz odpowiedź spośród A–B oraz odpowiedź spośród 1.–3. Większy procentowy udział błon siateczki śródplazmatycznej gładkiej w całkowitej powierzchni błon komórki występuje w
A 1.
1 p. – za wskazanie obu poprawnych odpowiedzi. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za odpowiedź wskazującą komórki wątroby wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się dużego udziału powierzchni błony wewnętrznej mitochondrialnej w tych komórkach oraz do znaczenia tej błony dla powstawania ATP. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Komórki wątroby, ponieważ w tych komórkach większy udział niż w komórkach trzustki stanowią wewnętrzne błony mitochondrialne, na których zachodzi synteza ATP. na wewnętrznej błonie mitochondrium, która ma większy udział w komórkach wątroby, zachodzi fosforylacja oksydacyjna, w wyniku czego powstaje ATP (będące bezpośrednim źródłem energii wykorzystywanej w komórce). jest prawdopodobne, że jest więcej mitochondriów, a więc więcej wewnętrznych błon mitochondrialnych, na których zachodzi synteza ATP. hepatocyty – udział % wewnętrznej błony mitochondrialnej jest większy niż w przypadku trzustki, a na wewnętrznej błonie przebiega łańcuch oddechowy, w wyniku którego produkowane jest ATP.
Difosforan adenozyny (ADP) jest fosforylowany do ATP w procesach fosforylacji: substratowej, oksydacyjnej lub fotosyntetycznej.
Uzupełnij poniższą tabelę tak, aby prawidłowo ilustrowała podobieństwa i różnice między fosforylacją fotosyntetyczną a fosforylacją oksydacyjną. Wpisz „TAK” we wszystkie właściwe komórki tabeli, jeśli dany proces zachodzi. Procesy Fosforylacja fotosyntetyczna oksydacyjna Przepływ elektronów przez kolejne przenośniki. Przepływ protonów przez syntazę ATP. Przekazanie elektronów na cząsteczkę tlenu.
Spośród wymienionych przykładów organizmów wybierz i podkreśl wszystkie te, których komórki mogą przeprowadzać fosforylację fotosyntetyczną. drożdże sinice krasnorosty brunatnice wirki
Fosforylacja Uwarunkowanie fotosyntetyczna oksydacyjna Przepływ elektronów przez kolejne przenośniki. TAK TAK Przepływ protonów przez syntazę ATP TAK TAK Przekazanie elektronów na cząsteczkę tlenu TAK
1 p. – za poprawne uzupełnienie tabeli polegające na wpisaniu „TAK” we wszystkie właściwe pola. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
drożdże sinice krasnorosty brunatnice wirki
1 p. – za prawidłowe podkreślenie trzech przykładów organizmów, których komórki mogą prowadzić fosforylację fotosyntetyczną. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Transfer materiału genetycznego (DNA) między komórkami bakterii odbywa się na drodze koniugacji, transdukcji lub transformacji: • koniugacja – polega na jednokierunkowym transferze plazmidowego DNA z jednej komórki bakteryjnej do drugiej; • transdukcja – zachodzi z udziałem wirusów; • transformacja – polega na pobieraniu przez bakterie materiału genetycznego ze środowiska.
Uporządkuj przedstawione poniżej etapy koniugacji bakterii (A–E) w kolejności ilustrującej przebieg tego procesu.
Uzasadnij, że do przekazania informacji genetycznej zapisanej w plazmidzie, na drodze koniugacji, wystarczy przeniesienie do komórki – biorcy tylko jednej nici DNA plazmidowego.
kolejność: A, C, E, D, B
1 p. – za poprawne podanie kolejności etapów koniugacji przedstawionych na schemacie 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne określenie przyczyny uwzględniające komplementarność zasad azotowych lub możliwość syntezy drugiej nić DNA na matrycy jednej nici. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Dzięki temu, że DNA tworzą dwie nici, które są komplementarne, na matrycy jednej nici przekazanej do komórki biorcy możliwa jest synteza drugiej nici. Ponieważ druga nić zostanie wytworzona w oparciu o regułę komplementarności zasad azotowych. Wystarczy przekazać do komórki biorcy tylko jedną nić DNA plazmidowego, ponieważ może ona zostać dobudowana (dzięki komplementarnym zasadom azotowym). Ponieważ nici DNA są komplementarne względem siebie, dlatego mając jedną mogą dobudować drugą. Ponieważ na podstawie jednej nici komórka bakteryjna może dobudować drugą (komplementarną do niej) nić.
1 p. – za poprawne uzasadnienie uwzględniające przykład korzyści, którą odnoszą bakterie z procesu koniugacji, odnoszącej się do nabycia konkretnych nowych adaptacyjnych cech. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Bakterie w ten sposób uzyskują nowe cechy np. oporność na antybiotyki. Dzięki koniugacji bakteria otrzymuje nowe geny, które kodują białka nadające bakteriom nowe cechy, np. zdolność do wytwarzania niektórych aminokwasów. Dzięki koniugacji bakteria otrzymuje materiał genetyczny, dzięki którym bakterie nabierają nowych właściwości, np. zdolność do rozkładu określonych związków organicznych.
Bezwodny chlorek kobaltu ma barwę niebieską, natomiast po związaniu cząsteczek wody przyjmuje zabarwienie różowe. Uczniowie uprawiali w szkolnym ogrodzie trzy gatunki roślin: pomidory, fasolę i nasturcję. Byli ciekawi, którą z grządek należy najczęściej podlewać. Przygotowali więc po 3 doniczki z roślinami: pomidora, fasoli oraz nasturcji. Następnie na górnej i dolnej powierzchni jednego liścia każdej z roślin umieścili krążki wysuszonej bibuły nasyconej chlorkiem kobaltu i przykryli je szkiełkami przytrzymywanymi przez zaciski tak, aby nie uszkodzić liścia. Czas potrzebny do zmiany zabarwienia papierków na różowy u wszystkich roślin, zarówno na dolnej, jak i na górnej powierzchni liści, uczniowie zmierzyli za pomocą stopera, a następnie obliczyli odpowiednie wartości średnie, a wyniki podali w sekundach.
Sformułuj problem badawczy przedstawionego doświadczenia. W odpowiedzi uwzględnij badany proces oraz obydwie zmienne niezależne.
Zaprojektuj tabelę, w której będzie można zestawić wyniki przedstawionego doświadczenia. Uwzględnij nagłówki kolumn i objaśnienia wierszy tabeli.
1 p. – za poprawne sformułowanie problemu badawczego odnoszącego się do intensywności / natężenia transpiracji, górnej i dolnej powierzchni liści oraz odnoszącego się do różnych / trzech gatunków badanych roślin (pomidora, fasoli i nasturcji). 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Porównanie intensywności transpiracji z dolnej i górnej powierzchni liści różnych gatunków roślin: pomidora, fasoli i nasturcji. Oznaczanie intensywności transpiracji z dolnej i górnej powierzchni liści trzech badanych gatunków roślin. Wpływ różnic między gatunkami badanych roślin na intensywność transpiracji z górnej i dolnej powierzchni blaszki liściowej. Czy występują różnice między intensywnością transpiracji z górnej i dolnej powierzchni liści pomiędzy różnymi badanymi roślinami?
1 p. – za prawidłowe skonstruowanie tabeli uwzględniającej nagłówki wierszy tabeli: trzy badane gatunki roślin – nasturcję, fasolę i pomidora a także opis nagłówków kolumn tabeli uwzględniający: średni czas do zmiany zabarwienia chlorku kobaltu na różowy wraz z jednostką czasu [s] oraz górną i dolną powierzchnię liści badanych roślin. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie (projekt tabeli) Średni czas do zmiany zabarwienia chlorku kobaltu na różowy [s] Gatunek rośliny na górnej powierzchni liści na dolnej powierzchni liści nasturcja fasola pomidor Uwaga: Uznaje się inny układ tabeli pod warunkiem, że uwzględnia badane parametry.
Żyto zwyczajne jest rośliną uprawną, należy do gromady okrytonasiennych i klasy jednoliściennych. W tabeli przedstawiono średnie wyniki pomiarów dotyczące systemu korzeniowego 4-miesięcznej rośliny żyta zwyczajnego, rosnącej pojedynczo w skrzyni.
| Badane parametry | Wartość |
|---|---|
| Powierzchnia całego systemu korzeniowego (wraz z włośnikami) | 639 m2 |
| Całkowita powierzchnia włośników | 432 m2 |
| Długość całego systemu korzeniowego (bez włośników) | 622 km |
| Łączna długość włośników | 10 620 km |
Określ, od którego z parametrów przedstawionych w tabeli zależy pobieranie przez roślinę wody z gleby. Odpowiedź uzasadnij.
Na rysunkach A i B przedstawiono dwa rodzaje systemów korzeniowych roślin.
1 p. – za poprawne określenie cechy, jaką jest (duża) całkowita powierzchnia włośników lub łączna długość włośników warunkujących zwiększenie powierzchni wchłaniania wody z podłoża – odnoszące się do zwiększenia powierzchni chłonnej korzenia lub efektywności pobierania wody. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Całkowita powierzchnia włośników zwiększa powierzchnię wchłaniania wody przez korzenie. Duża całkowita powierzchnia włośników zwiększa powierzchnię, przez którą zachodzi napływ wody do korzenia. Ponieważ im większa całkowita powierzchnia włośników, tym więcej wody pobiera ta roślina. .
: Uznaje się opisowe podanie cechy, wynikającej z analizy danych zebranych w tabeli, np. dotyczącej udziału powierzchni włośników w powierzchni całego systemu korzeniowego”. Uznaje się odpowiedź odnoszącą się tylko do „powierzchni włośników” zamiast do „całkowitej powierzchni włośników”
1 p. – za wskazanie schematu B, wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do cechy systemu korzeniowego wiązkowego i wskazanie, że żyto należy do roślin jednoliściennych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania B, ponieważ żyto należy do roślin jednoliściennych, dla których typowym systemem korzeniowym jest system wiązkowy. B, ponieważ system korzeniowy przedstawiony na tym schemacie cechuje się brakiem korzenia głównego, co jest typowe dla roślin jednoliściennych, do których należy żyto. B, ponieważ żyto jako roślina jednoliścienna posiada system korzeniowy składający się z wielu równorzędnych, podobnej grubości, korzeni, rozchodzących się od podstawy łodygi. B, ponieważ na A przedstawiono system korzeniowy palowy, charakterystyczny dla dwuliściennych, a żyto należy do jednoliściennych.
Na poniższym rysunku oraz na zdjęciach przedstawiono budowę dojrzałego ziarna pyłku rośliny okrytonasiennej. Ściana ziarna pyłku jest zbudowana z dwóch zasadniczych warstw. Zewnętrzna warstwa – egzyna – jest przesycona sporopoleniną, substancją tłuszczopodobną, która jest niezwykle odporna na działanie czynników chemicznych i fizycznych. Zewnętrzna warstwa egzyny może być bardzo rozbudowana – tworzyć wyrostki, kolce. W egzynie znajduje się co najmniej jedno miejsce, gdzie ona jest wyraźnie cieńsza lub jej ciągłość jest przerwana – tzw. apertura (porus). Wewnętrzna warstwa – intyna – w przeciwieństwie do warstwy zewnętrznej, jest cienka i zbudowana z celulozy i pektyny.
Określ, jakie znaczenie dla przebiegu zapylenia i zapłodnienia u roślin okrytonasiennych mają 1. egzyna: .................................................................................................................................... 2. apertura: ................................................................................................................................
Uzupełnij poniższy schemat – nad strzałkami wpisz nazwy procesów (mitoza lub mejoza) prowadzących do powstania określonych komórek ziarna pyłku, a pod nazwami komórek wpisz ich ploidalność (1n / 2n).
Opisz funkcję, jaką w procesie zapłodnienia u roślin okrytonasiennych pełnią 1. komórka wegetatywna: ......................................................................................................... 2. komórka generatywna: .........................................................................................................
2 p. – za poprawne podanie znaczenia obu struktur tj. egzyny i apertury (porów) dla funkcjonowania pyłku roślin okrytonasiennych. 1 p. – za poprawne podanie znaczenia jednej ze struktur tj. egzyny lub apertury (porów) dla funkcjonowania pyłku roślin okrytonasiennych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania 1. Egzyna chroni ziarno pyłku przed działaniem niekorzystnych warunków środowiska. /czynnikami atmosferycznymi. przesycona sporopoleniną chroni przed wysychaniem ziarno pyłku podczas przemieszczania się na słupek. Uwaga: Do uznania odpowiedź „Zapewnia przetrwanie większej liczbie ziaren pyłku. 2. Apertura umożliwia wyrastanie /wydostanie się łagiewki pyłkowej z ziarna pyłku. umożliwia wytworzenie łagiewki pyłkowej.
1 p. – za w całości poprawne uzupełnienie schematu, tj. podanie trzech poprawnych nazw podziałów komórkowych oraz w poprawny sposób określenie ploidalności wskazanych na schemacie komórek. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
2 p. – za poprawne podanie znaczenia komórki wegetatywnej odnoszące się do wytwarzania łagiewki pyłkowej oraz komórki generatywnej – odnoszące się do wytwarzania komórek plemnikowych biorących udział w podwójnym zapłodnieniu. 1 p. – za poprawne podanie tylko znaczenia komórki wegetatywnej odnoszące się do wytwarzania łagiewki pyłkowej albo tylko znaczenia komórki generatywnej – odnoszące się do wytwarzania komórek plemnikowych biorących udział w podwójnym zapłodnieniu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Komórka wegetatywna: tworzy łagiewkę pyłkową, przez które wprowadzane są do zalążka / woreczka zalążkowego /gametofitu żeńskiego komórki plemnikowe / gamety męskie. Umożliwia transport jąder plemnikowych Komórka generatywna tworzy (dwie) komórki plemnikowe / gamety męskie, z których jedna zapładnia komórkę jajową, a druga wtórne jądro woreczka zalążkowego / komórkę centralną. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszącej się do plemników.
(0–1) Na schemacie przedstawiono początek i wynik doświadczenia, którego celem było wykazanie, że korzeń grochu reaguje na działanie bodźca kierunkowego – dostępności wody w glebie.
1 p. – za poprawny opis próby kontrolnej uwzględniający równomierne rozmieszczenie wody w glebie, w której uprawiana jest siewka grochu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Uprawa siewki grochu w takich samych warunkach jak w próbie badawczej, lecz bez umieszczania doniczki z porowatymi ścianami. Glebę należy równomierne zwilżać wodą. Siewka grochu posadzona w glebie równomiernie nawadnianej bez obecności doniczki z porami umożliwiającymi wypływ wody.
Większość porostów ma warstwę korową, o gęsto splecionych strzępkach grzyba, izolującą wnętrze porostu od bezpośrednich wpływów środowiska zewnętrznego. Pod nią znajduje się warstwa zbudowana z komórek glonów, jeszcze głębiej – warstwa rdzeniowa utworzona ze strzępek grzyba, a następnie – dolna warstwa korowa. W plechach porostów, często w warstwie korowej, występują tzw. specyficzne wtórne metabolity porostowe. Te związki powstają dzięki temu, że komórki fotosyntetyzujące produkują węglowodany, które są następnie transportowane do komórek grzyba, gdzie w licznych szlakach metabolicznych są przekształcane w metabolity wtórne. Są one związkami aktywnymi biochemicznie – wykazują m.in. działanie bakteriobójcze, hamują kiełkowanie wielu nasion oraz zarodników mchów. Niektóre z wtórnych metabolitów porostowych absorbują szkodliwe promieniowanie UVA i UVB, a jeszcze inne posiadają zdolność do selektywnego usuwania z podłoża skalnego jonów Ca2+ oraz Mg2+, w wyniku czego naruszona zostaje struktura skały.
Na podstawie tekstu wykaż, że wytwarzanie wtórnych metabolitów przez porosty 1. umożliwia im skuteczną konkurencję międzygatunkową: ................................................ 2. chroni DNA ich komórek przed uszkodzeniami: ...............................................................
Określ znaczenie wtórnych metabolitów porostowych w funkcjonowaniu porostów jako organizmów pionierskich.
Spośród wymienionych poniżej przykładów organizmów wybierz i podkreśl wszystkie te, których komórki mogą być fotobiontami współtworzącymi porosty. bruzdnice sinice krasnorosty zielenice
2 p. – za poprawne uzasadnienie, uwzględniające rolę wtórnych metabolitów porostowych w: 1. skutecznej konkurencji międzygatunkowej odnoszące się do hamowania kiełkowania nasion roślin, z którymi porosty konkurują o zasoby środowiska oraz 2. pochłanianiu promieniowania UV będącego czynnikiem mutagennym. 1 p. – za poprawne uzasadnienie, uwzględniające rolę wtórnych metabolitów porostowych w: tylko w punkcie 1. – skutecznej konkurencji międzygatunkowej albo tylko w punkcie 2. – pochłanianiu promieniowania UV będącego czynnikiem mutagennym. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania 1. umożliwia skuteczną konkurencję międzygatunkową, gdyż: wtórne metabolity porostowe hamują kiełkowanie wielu nasion rośliny konkurujących z porostami o światło / wodę / miejsce do życia. wtórne metabolity porostowe hamują kiełkowanie zarodników mchów, a porosty konkurują z mchami z o światło / wodę/miejsce do życia. 2. chroni ich DNA przed uszkodzeniami ,gdyż: wtórne metabolity porostowe absorbują szkodliwe promieniowanie UV, które może wywoływać mutacje DNA / jest czynnikiem mutagennym. metabolity te absorbują szkodliwe promieniowanie UVA oraz/lub UVB, które powoduje powstawanie dimerów tymidynowych, co uszkadza DNA. Uwaga: Nie zalicza się odpowiedzi „Wtórne metabolity porostowe absorbują promieniowanie UV/UVA/UVB, które może uszkadzać DNA”, ponieważ jest to tautologia. 10.2 (0–1)
1 p. – za poprawne uzasadnienie znaczenia wtórnych metabolitów porostowych powodujących erozję skały, co umożliwia porostom bytowanie na nagich skałach. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Dzięki wytwarzaniu wtórnych metabolitów porostowych, które mają zdolność do naruszania struktury skał, porosty mogą czerpać z nich potrzebne im minerały / porosty mogą tam bytować. Dzięki wytwarzaniu wtórnych metabolitów porostowych, które powodują erozję skał, co umożliwia porostom ich zasiedlanie / utrzymanie na skałach/
1 p. – za poprawne uzasadnienie znaczenia wtórnych metabolitów porostowych powodujących erozję skały, co umożliwia porostom bytowanie na nagich skałach. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Dzięki wytwarzaniu wtórnych metabolitów porostowych, które mają zdolność do naruszania struktury skał, porosty mogą czerpać z nich potrzebne im minerały / porosty mogą tam bytować. Dzięki wytwarzaniu wtórnych metabolitów porostowych, które powodują erozję skał, co umożliwia porostom ich zasiedlanie / utrzymanie na skałach/
Większość dorosłych płazów prowadzi wymianę gazową poprzez płuca i silnie ukrwioną niezrogowaciałą skórę, nabłonek jamy gębowej i gardzieli. Zaletą tego rozwiązania jest duża sprawność oddechowa w wodzie i innych wilgotnych siedliskach. Względny udział płuc i skóry, a nawet określonych obszarów skóry, w wymianie gazowej różni się zależnie od gatunku, a także, u tego samego gatunku, może się zmieniać sezonowo. Nie ma płazów, które oddychają tylko dzięki płucom, natomiast salamandry bezpłucne oddychają tylko poprzez skórę i jamę gębową. Wymiana gazowa głównie przez skórę ogranicza rozmiary ciała i poza nielicznymi wyjątkami uniemożliwia płazom przebywanie w wodach morskich.
Wyjaśnij, dlaczego płazy, u których wymiana gazowa zachodzi głównie przez skórę, nie mogą mieć dużych rozmiarów ciała.
Wyjaśnij, dlaczego płazy, z wyjątkiem pojedynczych gatunków, nie przebywają w wodach słonych. W odpowiedzi odnieś się do budowy skóry płazów i warunków środowiska.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do wymiany gazowej płazów przez skórę, której powierzchnia jest większa w stosunku do objętości ciała przy małych rozmiarach ciała, co zapewnia wydajną wymianę gazową / co zaspakaja potrzeby organizmu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Płazy oddychają przez skórę i aby zapewnić efektywną wymianę gazową ważne jest, aby jej powierzchnia była jak największa w stosunku do objętości ciała, a jest to możliwe gdy zwierzę jest małych rozmiarów. Im mniejszych rozmiarów organizm, tym większy stosunek powierzchni ciała w stosunku do objętości, co jest korzystne dla płazów i zaspakaja potrzeby organizmów, które prowadzą wymianę gazową przez skórę, co zaspakaja potrzeby organizmu.
1 p. – za wyjaśnienie uwzględniające cechę budowy pokrycia ciała płazów, jak: mały stopień zrogowacenia, brak pokrycia strukturami ochronnymi, która nie chroni przed osmotycznym odpływem wody w środowisku hipertonicznym, jakim dla płazów jest słona woda. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Ponieważ skóra płazów nie jest pokryta łuskami / żadnymi strukturami ochronnymi dlatego w wodzie słonej, stanowiącej środowisko hipertoniczne, płazy narażone byłyby na ciągły osmotyczny odpływ wody. Ponieważ skóra płazów nie jest zrogowaciała, dlatego w środowisku o większym stężeniu / hipertonicznym zwierzęta te narażone byłyby na odwodnienie. Naga skóra uniemożliwia utrzymanie równowagi osmotycznej w środowisku hipertonicznym, w którym woda wypływałaby z organizmu.
(0–1) W organizmie człowieka występuje kilka tysięcy różnych enzymów, przy czym większość z nich, aby spełniać swoje funkcje katalityczne, wymaga połączenia z określonym składnikiem
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | B katalizują reakcje przebiegające w cytoplazmie. 6 | ||
| 2 | B katalizują reakcje zachodzące w matriks mitochondrium. 1 | ||
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | B katalizują reakcje przebiegające w cytoplazmie. 6 | ✓ | ✓ |
| 2 | B katalizują reakcje zachodzące w matriks mitochondrium. 1 | ✓ |
Na poniższym rysunku przedstawiono pewną tkankę występującą w organizmie człowieka.
Oceń, czy stwierdzenia dotyczące tkanki przedstawionej na rysunku są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Na rysunku przedstawiono budowę tkanki łącznej. | ||
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | Na rysunku przedstawiono budowę tkanki łącznej. | ✓ | ✓ |
| 2 | Literą X oznaczono błonę podstawną. | ✓ |
Rytmy okołodobowe dotyczą procesów przebiegających w organizmie w cyklach ok. 24-godzinnych. W rytmie tym zmienia się m.in. temperatura ciała człowieka. W celu stwierdzenia, czy na okołodobową rytmikę zmian temperatury ciała człowieka wpływają zmieniające się czynniki zewnętrzne, przeprowadzono badanie. W czasie 24 godzin dokonywano pomiarów temperatury ciała osób w dwóch grupach: • grupa I – osoby, które w ciągu dnia były wystawione na działanie światła, wykazywały zwiększoną aktywność fizyczną, spożywały posiłki o zwykłej porze, natomiast w ciągu nocy spały w zaciemnionym pomieszczeniu. • grupa II – osoby, które od godziny 4 rano przez kolejne 24 godziny przebywały w warunkach stałego oświetlenia, ich aktywność fizyczna pozostawała na tym samym poziomie przez cały czas trwania pomiarów oraz przyjmowały równe porcje pokarmu w stałych, wymuszonych odstępach czasowych. Na wykresie przedstawiono wyniki przeprowadzonych pomiarów temperatury.
Określ, które zmienne w przedstawionym badaniu to zmienne zależne, a które – niezależne. Wstaw znak „X” w odpowiednie komórki tabeli. Zmienna zależna niezależna oświetlenie aktywność fizyczna pora dnia temperatura ciała
Wybierz i zaznacz stwierdzenie, które jest poprawnym wnioskiem sformułowanym na podstawie wyników opisanego badania.
Zmienna zależna niezależna oświetlenie X aktywność fizyczna X pora dnia X temperatura ciała X
1 p. – za w całości poprawne uzupełnienie tabeli uwzględniające wskazanie temperatury ciała jako zmiennej zależnej oraz oświetlenia, aktywności fizycznej i pory dnia – jako zmiennych niezależnych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
C.
1 p. – za wskazanie poprawnie sformułowanego wniosku C. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Ośrodki położone w mózgowiu człowieka są odpowiedzialne za ruchy złożone, w których wykonywanie zaangażowanych jest wiele grup mięśniowych, oraz za uruchamianie mechanizmów zapewniających utrzymanie równowagi ciała, gdyż każdy ruch prowadzi do przesunięcia środka ciężkości ciała i do zaburzenia dotychczasowej jego pozycji.
Do wybranych etapów (1.–3.) składających się na wykonanie ruchu złożonego
przyporządkuj po jednej odpowiedniej strukturze mózgowia (A–D) biorącej w nim główny udział. Wpisz oznaczenia literowe w odpowiednie komórki tabeli. A. móżdżek B. pola czuciowe kory mózgowej C. pola kojarzeniowe kory mózgowej D. pola ruchowe kory mózgowej Etapy składające się na wykonanie ruchu Struktury mózgowia 1. Analiza skutków planowanego ruchu. 2. Przekazanie pobudzenia do określonych grup neuronów rdzeniowych biorących udział w ruchu. 3. Regulacja napięcia mięśniowego, utrzymanie równowagi.
A.
1 p. – za wybór oznaczenia wskazującego lokalizację ruchowych ośrodków korowych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 – C, 2 – D, 3 – A
1 p. – za w całości poprawne przyporządkowanie odpowiednich struktur mózgowia do podanych etapów (1–3) składających się na wykonywanie ruchu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Na poniższym schemacie przedstawiono płód oraz krążenie łożyskowe.
Podaj nazwę błony płodowej oznaczonej na schemacie literą X.
Określ, w którym naczyniu – w tętnicy macicy czy w tętnicy pępowinowej – płynie krew o większym stopniu natlenowania. Odpowiedź uzasadnij.
owodnia
1 p. – za poprawne podanie nazwy błony płodowej – owodnia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne wskazanie tętnicy macicy jako naczynia krwionośnego, w którym płynie krew w największym stopniu natlenowana wraz z poprawnym uzasadnieniem odnoszącym się do zaopatrywania w tlen komórek łożyska lub płód. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Tętnica macicy, ponieważ dostarcza ona krew do zbiornika krwi matczynej (przestrzeń międzykosmówkowa łożyska), zaopatrując w tlen (i inne substancje) komórki łożyska / płód. W tętnicy macicy krew płynie w większym stopniu natlenowana, ponieważ to z niej tlen będzie przekazywany dziecku, więc musi mieć o wiele większe stężenie tlenu. W tętnicy macicy, ponieważ tlen z krwi płynącej w tym naczyniu jest dostarczany do krwi dziecka i tętnicą pępowinową wraca krew mniej natlenowana. W tętnicy macicy, ponieważ tętnicą pępowinową krew wraca od płodu, któremu matka dostarczyła tlen.
(0–1)
Wyjaśnij, dlaczego dziecko osoby, która ma krew grupy AB, nie może mieć grupy krwi 0. W odpowiedzi uwzględnij sposób dziedziczenia alleli genu warunkującego grupy krwi w układzie AB0.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie uwzględniające wielokrotność alleli genu warunkującego grupy krwi układu AB0 oraz recesywność allelu i względem allelu IA oraz allelu IB. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Osoba mająca grupę krwi AB przekazuje w gametach tylko dominujące allele warunkujące grupę A (IA) i grupę B (IB), dlatego niezależnie od allelu otrzymanego od drugiego rodzica, jej dziecko nie może być homozygotą recesywną (ii). Osoba mająca grupę krwi AB ma oba allele dominujące: IA oraz IB, dlatego jej dziecko niezależnie od tego, jaki allel otrzyma od drugiego rodzica będzie miało grupę krwi „A” albo grupę krwi „B”. Nigdy nie będzie miało grupy krwi „0”, ponieważ musiałoby otrzymać od obojga rodziców oba allele recesywne (ii).
Dystrofia mięśniowa Duchenne'a jest najczęstszą i najcięższą z postępujących dystrofii mięśniowych. Jest to choroba genetycznie uwarunkowana – dziedziczy się w sposób recesywny sprzężony z płcią. Wynikiem obecności nieprawidłowego allelu d genu DMD, jest synteza nieprawidłowej dystrofiny w komórce mięśniowej – białka tworzącego ,,szkielet" komórki mięśniowej. Chorzy umierają zwykle w wieku przedreprodukcyjnym. Poniżej na schemacie przedstawiono fragment sekwencji nukleotydowej DNA (poszczególne kodony zostały oddzielone przerwami) prawidłowego (I) i zmutowanego genu DMD (II). Zamieszczone fragmenty nie zawierają intronów. I. Fragment prawidłowej sekwencji nici kodującej: 5’ CAG CAG CAG CAG CAG 3’ ………………………………………………………………………………………………….. II. Fragment sekwencji nici kodującej, w której występuje mutacja: 5’ CAG CAG TAG CAG CAG 3’ ……………….…………………………………………………………………………………
Wpisz, posługując się trójliterowymi skrótami nazw aminokwasów, w wykropkowane miejsca na schemacie sekwencję kodowanego fragmentu białka, zakodowanego w zapisanych fragmentach DNA I i II genu DMD.
Na podstawie sekwencji I i II genu DMD określ rodzaj mutacji genowej warunkującej rozwój dystrofii mięśniowej Duchenne’a.
Określ, jakie będą skutki przedstawionej mutacji dla pierwszorzędowej struktury białka, w porównaniu z jego prawidłową strukturą.
I gln-gln-gln-gln-gln / Gln-Gln-Gln-Gln-Gln / II gln-gln / Gln-Gln lub gln-gln-stop / Gln-Gln-Stop
1 p. – za poprawne określenie rodzaju przedstawionej mutacji genowej. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania substytucja tranzycja nonsensowna Uwaga: Uznaje się odpowiedź, w której zamiast nazwy jest opis mutacji, np. „Wymiana jednego nukleotydu”
1 p. – za poprawne wyjaśnienie skutków przedstawionej mutacji odnoszących się do pierwszorzędowej struktury polipeptydu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Kodon stop spowoduje zahamowanie dalszej syntezy białka, w wyniku czego będzie ono krótsze. W wyniku mutacji zamiast kodonu aminokwasu glutamina powstanie kodon STOP, więc w I – rzędowej strukturze białka dojdzie do zmiany, gdyż łańcuch peptydowy ulegnie skróceniu. Łańcuch polipeptydowy będzie krótszy.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do nieujawniania się allelu recesywnego u heterozygot / kobiet nosicielek, (a przez to braku możliwości eliminacji tego allelu z puli genowej), co przyczynia się do przekazywania go potomstwu. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Allele recesywne nie ujawniają się w układzie heterozygotycznym, a więc kobieta nosicielka allelu dystrofii mięśniowej jest zdrowa i może przekazać ten allel potomstwu żeńskiemu, a więc wciąż będzie on obecny w ludzkiej puli genowej. Kobiety, które są nosicielkami allelu warunkującego dystrofię Duchenne’a są zdrowe, a dobór naturalny eliminuje określone allele, tylko gdy ujawniają się one u osobników. Kobieta nosicielka może przekazać allel recesywny potomstwu, a więc nadal będzie on obecny w puli genowej człowieka. Utrzymuje się, ponieważ warunkowana jest przez allel recesywny. Oznacza to, że osobnik (w tym przypadku płci żeńskiej) może posiadać allel warunkujący chorobę, ale nie zachorować (jest heterozygotą) i przekazać wadliwy gen swoim córkom.
Adermatoglifia to bardzo rzadkie zaburzenie genetyczne. Powoduje ono, że dana osoba nie ma linii papilarnych, a więc nie pozostawia charakterystycznych odcisków palców. Poza tym osoby z adermatoglifią są całkowicie zdrowe, w niewielkim stopniu zredukowana jest tylko u nich liczba gruczołów potowych. Przyczyną adermatoglifii jest mutacja genu SMARCAD1, który ma swój locus w czwartym chromosomie. Ta mutacja jest substytucją, która zaburza splicing (składanie genu) i uniemożliwia syntezę prawidłowego białka niezbędnego do wytworzenia linii papilarnych. Pomimo że do wystąpienia adermatoglifii wystarczy jeden zmutowany allel, stwierdzono ją dotychczas tylko w kilku rodzinach na świecie. Inną przyczyną braku linii papilarnych jest mutacja genu KTR14. Efektem tej mutacji jest choroba DPR (łac. dermatopathia pigmentosa reticularis). Osoby dotknięte DPR, oprócz braku linii papilarnych, charakteryzują się cieńszymi i łamliwymi włosami, oraz nierówną pigmentacją skóry.
Zaznacz poprawne dokończenie poniższego zdania – wybierz odpowiedź spośród A–B oraz odpowiedź spośród 1.–2. Allel wywołujący adermatoglifię, w stosunku do allelu niepowodującego tego zaburzenia, jest A. dominujący, 1. z taką samą częstością. a ta choroba występuje u kobiet i mężczyzn B. recesywny, 2. z różną częstością.
Wyjaśnij, dlaczego w przypadku adermatoglifii, w odróżnieniu od DPR, mówi się raczej o zaburzeniu genetycznym, a nie – o chorobie genetycznej. W odpowiedzi odwołaj się do efektów fenotypowych.
1 p. – za poprawne wybranie sposobu dziedziczenia adermatoglifii i określenie częstości jej występowania u obu płci. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie A 1.
1 p. – za wyjaśnienie, uwzględniające skutki obu zaburzeń dla zdrowia człowieka 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Adermatoglifia nie powoduje żadnych szkód w organizmie / nie obniża żywotności / nie wpływa na stan zdrowia, natomiast w przypadku DPR występuje np. łamliwość włosów / nierówna pigmentacja skóry, która jest negatywnym efektem zdrowotnym. Adermatoglifia powoduje brak wykształcenia się linii papilarnych, podczas gdy DPR oprócz braku linii papilarnych objawia się również słabszymi włosami i nierównomiernym zabarwieniem skóry, co jest już bardziej poważne i może być klasyfikowane jako choroba genetyczna a nie zaburzenie.
1 p. – za wskazanie, że DPR daje silniejszy efekt plejotropowy i uzasadnienie odnoszące się do wpływu tego genu na większą liczbę określonych cech w tym organizmie niż adermatoglifia. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Silniejszy efekt plejotropowy daje DPR, ponieważ gen DPR wpływa na więcej cech fenotypowych, niż SMARCAD1. DPR, bo osoby które posiadają zmutowany ten gen borykają się nie tylko z brakiem linii papilarnych, lecz także z cieńszymi łamliwymi włosami oraz nierówną pigmentacją skóry. Uwaga: Nie uznaje się uzasadnienia odnoszącego się wyłącznie do definicji plejotropii (tautologia).
Strzępki lakówki dwubarwnej (Laccaria bicolor) wrastają w delikatne części włośnikowe korzeni drzew, przez co zwiększają powierzchnię chłonną korzeni. Lakówka pobiera związki organiczne od drzewa, ale okresowo jej grzybnia może wydzielać toksynę, która paraliżuje drobne zwierzęta żyjące w glebie, np. skoczogonki i nicienie glebowe. Sparaliżowaną zdobycz grzyb oplata strzępkami, trawi i pobiera z jej ciała związki organiczne i nieorganiczne, które może także przekazać drzewu.
Podaj nazwę zależności międzygatunkowej między 1. lakówką a drzewem: ............................................................................................................ . 2. lakówką a nicieniem glebowym: ........................................................................................ .
Wyjaśnij, dlaczego zdolność lakówki do pozyskiwania związków organicznych i nieorganicznych z ciała zwierząt jest szczególnie korzystna dla drzew rosnących na glebie ubogiej w azot.
1. – symbioza / mikoryza / mutualizm 2. – drapieżnictwo
1 pkt – za podanie poprawnych nazw opisanych zależności międzygatunkowych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 pkt – za wyjaśnienie uwzględniające pozyskiwanie przez lakówkę związków azotowych z rozkładu organizmów zwierzęcych i przekazywanie ich roślinom do syntezy roślinnych związków azotowych, np. białek, kwasów nukleinowych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Lakówka może przekazywać drzewom, rosnącym na ubogich w azot glebach, związki nie- organiczne azotu, pochodzące z rozkładu ciał zwierząt glebowych, które są wykorzystywane przez roślinę do syntezy białka i kwasów nukleinowych. Na glebie ubogiej w sole minerale, dzięki mikoryzie, drzewo uzyskuje substraty do syntezy białka, kwasów nukleinowych i innych związków azotowych.
(0–1) Struktura przestrzenna populacji to sposób, w jaki osobniki należące do danej populacji są rozmieszczone. Wyróżnia się rozmieszczenie skupiskowe, losowe oraz równomierne – rzadko spotykane w przyrodzie, będące najczęściej dziełem człowieka. Równomierne rozmieszczenie roślin kukurydzy na polu uprawnym wynika z punktowego siewu nasion tej rośliny, które celowo umieszcza się pojedynczo, w równych odstępach.
Wyjaśnij, dlaczego rozmieszczenie równomierne oraz w odpowiedniej odległości roślin kukurydzy na polu uprawnym pozwala na otrzymanie wyższego plonu. W odpowiedzi uwzględnij odpowiednią zależność między organizmami.
1 p. – za wyjaśnienie wskazujące, że rozmieszczenie równomierne i w odpowiedniej odległości roślin kukurydzy minimalizuje konkurencję wewnątrzgatunkową o zasoby środowiska. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Równomierne rozmieszczenie i w odpowiedniej odległości roślin kukurydzy na polu uprawnym zmniejsza konkurencję (wewnątrzgatunkową) (o zasoby środowiska), a wówczas rośliny mają równy dostęp do zasobów środowiska dzięki czemu dają większy plon. W wyniku równomiernego rozmieszczenia i w odpowiedniej odległości osobników zmniejszona jest konkurencja (wewnątrzgatunkową) i wszystkie rośliny mają taki sam dostęp do wody, światła, i wszystkie rosną w podobnym stopniu. Rozmieszczenie równomierne nasion kukurydzy optymalizuje warunki potrzebne do rozwoju roślin, dzięki temu otrzymują one odpowiednią ilość wody i słońca co tworzy najlepsze warunki do życia i rozwoju kukurydzy Rozmieszczenie równomierne ogranicza konkurencję wewnątrzgatunkową o zasoby środowiska, w związku z czym rośliny mają dużą ilość wody i soli mineralnych, dzięki czemu mogą szybciej i efektywniej rosnąć i wydawać wyższe plony. Równomierne rozmieszczenie zapobiega konkurencji roślin o miejsce bytowania co pozwala na utrzymanie wyższego plonu.
Współczesny krajobraz rolniczy charakteryzuje się wysokim stopniem jednolitości. Rzadko można zobaczyć rosnące na polach drzewa czy zostawione pasy nieużytków. Stawiane na terenie pól uprawnych słupy energetyczne wywierają istotny wpływ na różnorodność biologiczną na tych terenach, ponieważ obszary pod słupami wysokiego napięcia, które nie mogą być wykorzystane przez rolników, szybko zarastają chwastami, co z kolei przyciąga owady zapylające, ptaki i ssaki. Wyniki obserwacji gatunków roślin wskazują, że pod liniami energetycznymi, na których przesiadują ptaki, udział drzew i krzewów wytwarzających mięsiste owoce jest większy niż na obszarach kontrolnych. Jak obliczyli naukowcy, aż 85% roślin, które dają mięsiste owoce, to gatunki inwazyjne, obce dla naszej flory.
Na podstawie powyższego tekstu uzasadnij, że obecność słupów energetycznych zwiększa różnorodność gatunkową terenów pól uprawnych.
Określ, odnosząc się do sposobu rozsiewania nasion, dlaczego pod liniami energetycznymi udział drzew i krzewów wytwarzających owoce mięsiste był większy niż na obszarach kontrolnych.
1 p. – za poprawne uzasadnienie dotyczącego wpływu stawiania słupów energetycznych na wzrost różnorodności gatunkowej pól uprawnych, uwzględniające zaprzestanie działalności rolnej pod słupami energetycznymi oraz pojawieniem się nowych gatunków. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Pod słupami energetycznymi tereny nie są wykorzystywane rolniczo, co skutkuje zarastaniem ich przez chwasty i pojawianiem się gatunków roślin obcych dla tego terenu Na terenach , gdzie stawiane są słupy energetyczne pojawiają się w większej ilości chwasty i inne rośliny inwazyjne, zmieniając tym samym skład monokulturowy pól uprawnych. Owoce mięsiste roślin zarastających tereny pod słupami energetycznymi przyciągają owady zapylające, ptaki i ssaki, co zwiększa różnorodność gatunkową zwierząt na tych obszarach. Zwierzęta żywiące się mięsistymi owocami przyczyniają się do rozprzestrzeniania się nowych dla tych terenów gatunków, co skutkuje wzrostem różnorodności gatunkowej roślin. 22.2 (0–1)
1 p. – za poprawne wyjaśnienie odnoszące się do udziału ptaków w rozprzestrzenianiu się nasion poprzez zjadanie mięsistych owoców drzew i krzewów wytwarzających te owoce i wydalaniu ich w miejscach przesiadywania na liniach energetycznych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Owoce mięsiste są zjadane przez ptaki, które następnie wraz z odchodami pozbywają się nasion, umożliwiając w ten sposób ich rozsiewanie. Ptaki przesiadują na liniach energetycznych, więc nasiona trafiają na teren pod liniami energetycznymi i tam kiełkują. Owoce mięsiste stanowią pokarm ptaków. Ptaki trawią mięsistą część owocu, a nasiona usuwają z kałem/kałomoczem, gdy siedzą na liniach energetycznych. Z nasion wyrastają rośliny i dlatego pod liniami energetycznymi rośnie dużo drzew i krzewów (wytwarzających owoce mięsiste). Owoce mięsiste są zjadane przez ptaki, które są odpowiedzialne za rozsiewanie się tych gatunków. Ptaki przesiadując na liniach energetycznych defekują na pola znajdujące się pod nimi. Nasiona kiełkują i wyrastają z nich drzewa i krzewy (wytwarzające owoce mięsiste).
| zewnętrzna błona mitochondrialna | 7 | 4 |
| wewnętrzna błona mitochondrialna | 32 | 17 |
| inne | ok. 1 | ok. 3 |
Na podstawie informacji z tabeli określ, które z przedstawionych komórek – komórki wątroby czy komórki trzustki – mają większą zdolność do syntezy ATP. Odpowiedź
uzasadnij.
Uzasadnij, że bakteria, która jest biorcą DNA plazmidowego w procesie koniugacji, może odnieść korzyści z tego procesu. W odpowiedzi uwzględnij przykład takiej korzyści.
Uzasadnij, że bakteriofagi mogą być wektorami przenoszącymi DNA pomiędzy komórkami bakterii.
Wyjaśnij, dlaczego intensywna międzykomórkowa wymiana informacji genetycznej zachodząca w populacji bakterii zapewnia tym mikroorganizmom bardzo szybkie tempo ewolucji adaptacyjnej.
Cecha wektora plazmidowego Znaczenie podczas wprowadzania DNA do bakterii 1. Miejsce inicjacji replikacji bogate w pary AT, a nie – w pary CG. 2. Obecność fragmentu z wieloma miejscami rozpoznawalnymi przez enzymy restrykcyjne. 3. Obecność genu oporności na określony antybiotyk. Do podanych w tabeli cech wektora plazmidowego 1.–3., wykorzystywanego przy wprowadzaniu obcego DNA do komórek bakterii, przyporządkuj spośród A–D po jednym jego znaczeniu w tym procesie. A. Umożliwia rozdzielenie wektorów do komórek potomnych. B. Umożliwia selekcję szczepów, które pobrały plazmid. C. Umożliwia włączenie obcego DNA do wektora plazmidowego. D. Ułatwia miejscowe rozplecenie helisy DNA.
1 p. – za za uzasadnienie, że wirusy przeprowadzające cykl lityczny mogą być wektorem przenoszącym DNA z jednej bakterii do drugiej odnoszące się do rozpadu zainfekowanej komórki bakteryjnej i uwalniania się z niej fagów, z których część może pełnić funkcje wektorów przenoszących DNA. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Wirusy przeprowadzające cykl lityczny mogą być wektorami przenoszącymi DNA pomiędzy komórkami bakterii, dlatego że w czasie tego cyklu wirusy uwalniają się z komórki bakterii i mogą przenieść odcinek DNA bakteryjnego do innej bakterii.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie konsekwencji intensywnej wymiany informacji genetycznej prowadzącej do zmienności genetycznej bakterii, umożliwiającej lepsze przystosowanie do warunków środowiska lub przeżycie organizmów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Intensywny transfer informacji genetycznej, prowadzi do ogromnej zmienności genetycznej tych organizmów w obrębie jednego gatunku / populacji, a dzięki temu zwiększa się prawdopodobieństwo, że będą jakieś osobniki, które są lepiej przystosowane do danych warunków środowiska. Transfer informacji genetycznej powoduje, że bakterie różnią się między sobą pod względem informacji genetycznej, a więc także pod względem cech, jakie wykazują. Dzięki temu gatunek może przeżyć w różnych warunkach środowiska, ponieważ znajdą się osobniki przystosowane do tych warunków. Zapewnia on wymianę materiału genetycznego, a co za tym idzie wzrost zmienności genetycznej. Zmienność genetyczna sprawia, że pojawią się bakterie, które będą przystosowane do zmiennych warunków środowiska.
1. – D, 2. – C, 3. – B
1 p. – za przyporządkowanie poprawnych znaczeń dotyczących cech wektorów w procesie wprowadzania obcego DNA dla trzech cech wektorów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Wyjaśnij, dlaczego zbyt duże stężenie soli w roztworze glebowym jest przyczyną zmniejszenia wydajności pobierania wody przez włośniki. W odpowiedzi odnieś się do mechanizmu pobierania wody przez włośniki.
1 p. – za poprawne wyjaśnienie przyczyny zmniejszonej wydajności pobierania wody przez włośniki w opisanych warunkach, uwzględniające zbyt małą różnicę potencjałów osmotycznych między roztworem glebowym a włośnikami lub hipertoniczność roztworu glebowego względem włośników ograniczające pobieranie wody. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Różnica potencjału osmotycznego jest zbyt mała więc roślina nie pobiera wystarczającej ilości wody z gleby. Potencjał wody będzie niższy w glebie w związku z czym poprzez włośniki nie będzie mogła być pobierana wody z gleby/otoczenia. Roztwór glebowy przy zbyt dużym stężeniu soli będzie hipertoniczny względem korzenia, co spowoduje że roślina/korzeń nie będzie mogła pobierać wody z gleby (a będzie ją traciła). Roślina znajduje się w stanie suszy fizjologicznej i nie może pobierać wody z gleby (mimo, że woda jest dostępna).
bruzdnice sinice krasnorosty zielenice
1 p. – za poprawne wskazanie sinic i zielenic jako organizmów współtworzących z grzybami porosty 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
| 3 |
| B katalizują reakcje zachodzące wyłącznie w przestrzeni międzybłonowej 2 mitochondrium. |
| 3 | B katalizują reakcje zachodzące wyłącznie w przestrzeni międzybłonowej 2 mitochondrium. | ✓ | ✓ |
1 – P, 2 – P, 3 – F
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń odnoszących się do udziału witamin z grupy B w metabolizmie węglowodanów. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
| 2 |
| Literą X oznaczono błonę podstawną. |
| 3 | Komórki wierzchniej warstwy tej tkanki są martwe. |
Na przykładzie jednej widocznej na rysunku cechy budowy przedstawionej tkanki wykaż związek budowy tej tkanki z funkcją ochronną pełnioną przez tę tkankę u człowieka.
| 3 | Komórki wierzchniej warstwy tej tkanki są martwe. | ✓ | ✓ |
1 – F, 2 – P, 3 – P
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń odnoszących się do tkanki przedstawionej na schemacie. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za poprawne wykazanie, na przykładzie jednej cechy, związku budowy przedstawionej tkanki z jej funkcją ochronną. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązanie Tkanka ta składa się z wielu warstw komórek / wielowarstwowość, co utrudnia wnikanie patogenów. Warstwa zrogowaciałych złuszczających się komórek umożliwia ich łuszczenie się pod wpływem urazu mechanicznego. Warstwa zrogowaciałych komórek zabezpiecza przed uratą wody. Ciasno ułożone komórki / przylegające ściśle do siebie komórki zapobiegają wnikaniu patogenów.
Wyjaśnij, dlaczego mimo działania doboru naturalnego w populacji ludzkiej utrzymuje się allel warunkujący zespół Duchenne’a.
Określ, jakie jest prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko zdrowych rodziców, którzy mają już jednego syna chorego na dystrofię mięśniową typu Duchenne’a, będzie chore na tę chorobę. W odpowiedzi uwzględnij genotypy rodziców oraz zapisz krzyżówkę genetyczną lub obliczenia. Prawdopodobieństwo, że kolejne dziecko tych rodziców będzie chore: ……………….. %
Genotypy rodziców: XDXd XDY XD Y XD XDXD XDY Xd XDXd XdY Prawdopodobieństwo: 25%
2 p. – za poprawne oznaczenie alleli (allel recesywny warunkujący dystrofię mięśniową), podanie genotypów rodziców, poprawnie rozpisaną krzyżówkę genetyczną oraz poprawnie podanym prawdopodobieństwem urodzenia się chorego dziecka (25%). 1 p. – za poprawne oznaczenie alleli (allel recesywny warunkujący dystrofię mięśniową) oraz prawidłowy zapis genotypów rodziców 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
Określ, który z genów – gen warunkujący adermatoglifię czy gen warunkujący DPR – ma silniejszy efekt plejotropowy. Odpowiedź uzasadnij.
Oceń, czy poniższe stwierdzenia dotyczące adermatoglifii są prawdziwe.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | 1. W adermatoglifii zaburzony jest proces wycinania intronów. | ||
| 2 | 2. Adermatoglifia jest spowodowana mutacją punktową. | ||
| 3 | 3. Mężczyźni mogą być bezobjawowymi nosicielami allelu adermatoglifii. |
Określ, jakie znaczenie adaptacyjne miało w toku ewolucji pojawienie się u naczelnych linii papilarnych na wewnętrznych powierzchniach dłoni i stóp.
| Nr | Stwierdzenie | P | F |
|---|---|---|---|
| 1 | 1. W adermatoglifii zaburzony jest proces wycinania intronów. | ✓ | ✓ |
| 2 | 2. Adermatoglifia jest spowodowana mutacją punktową. | ✓ | ✓ |
| 3 | 3. Mężczyźni mogą być bezobjawowymi nosicielami allelu adermatoglifii. | ✓ | ✓ |
1. – P, 2. – P, 3. – F
1 p. – za poprawną ocenę wszystkich trzech stwierdzeń dotyczących adermatoglifii. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi.
1 p. – za prawidłowe określenie adaptacyjnego znaczenia pojawienia się linii papilarnych na wewnętrznych powierzchniach dłoni i stóp u naczelnych odnoszące się do zwiększenia przyczepności do podłoża chwytnych dłoni i stóp. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań lub za brak odpowiedzi. Przykładowe rozwiązania Dłonie i stopy niektórych naczelnych pełnią funkcje chwytną. Pojawienie się w toku ewo- lucji na wewnętrznych powierzchniach linii papilarnych zwiększa ich przyczepność do pod- łoża i ułatwia chwytanie przedmiotów / życie nadrzewne. Pojawienie się linii papilarnych na wewnętrznych powierzchniach dłoni i stóp u naczelnych zwiększyło tarcie, co ułatwiło chwytanie przedmiotów lub poruszanie po podłożu / w koronach drzew.