Biologia – Matura CKE maj, PR (F‑2007)

Ładowanie…

Biologia – Matura CKE maj, PR (F‑2007) | Biolchem

Zadanie 2.

1 pkt

(1 pkt)

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące funkcji i właściwości wody są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Woda jest bardzo dobrym rozpuszczalnikiem, ponieważ naładowane cząsteczki substancji rozpuszczonej są przyciągane przez jej niepolarne cząsteczki.
2	Woda jest metabolitem wielu reakcji chemicznych – jest produktem fotosyntezy i substratem oddychania tlenowego.
3	Woda ma małe ciepło parowania, dzięki czemu możliwe jest pozbywanie się ciepła z organizmu.

Zadanie 4.

2 pkt

Tkanki Rośliny Podaj / wymień

(2 pkt) Miękisz powietrzny, zwany aerenchymą, występuje u roślin wodnych i roślin żyjących na siedliskach podmokłych. Pełni on głównie funkcję tkanki przewietrzającej.

Odpowiedź:

Odpowiedzi

Zasady oceniania

1 p. – za podanie właściwej, widocznej na zdjęciu cechy aerenchymy, czyli dużej objętości lub dużej powierzchni przestworów międzykomórkowych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.

rozwiązań zadań b) (0−1) Wiadomości i rozumienie Opisanie funkcji aerenchymy. (I.2a.1)

1 p. – za podanie poprawnej funkcji innej niż przewietrzająca, polegającej na zwiększeniu wyporności rośliny lub magazynowaniu gazów oddechowych. 0 p. – za odpowiedź niespełniającą powyższych wymagań albo za brak odpowiedzi.

Dopuszczalne / przykładowe odpowiedzi

• Obecność dużych przestworów międzykomórkowych. • Aerenchyma ma dużą objętość przestworów międzykomórkowych przewyższającą objętość komórek. • Występowanie dużych przestrzeni wypełnionych powietrzem pomiędzy komórkami miękiszu. • Silnie rozwinięty system przestrzeni międzykomórkowych wypełnionych powietrzem (co ułatwia oddychanie organów zanurzonych w wodzie). • Dla wymiany gazowej ma znaczenie charakterystyczna dla tej tkanki duża powierzchnia wnętrza przestworów.

• Aerenchyma umożliwia unoszenie się roślin na wodzie. • Aerenchyma umożliwia utrzymywanie się liści roślin wodnych na powierzchni wody. • Unoszenie się roślin w toni wodnej. • Zapewnia dużą wyporność roślinom wodnym. • Aerenchyma może magazynować tlen. Uwaga: Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się do fotosyntezy, ponieważ nie jest to podstawową funkcją aerenchymy, a dodatkowo – nie zawsze prowadzi ona ten proces, np. w kłączach roślin wodnych fotosynteza nie zachodzi.

Uwagi

: • Uznaje się odpowiedzi odnoszące się do łączenia się przestworów międzykomórkowych w kanały wentylacyjne, np. „Obecność kanałów wentylacyjnych”. • Nie uznaje się odpowiedzi odnoszących się wyłącznie do obecności (licznych) przestworów międzykomórkowych, bez wskazania na ich dużą objętość lub pole powierzchni, ponieważ ich występowanie jest cechą także innych tkanek miękiszowych.

Zadanie 5.

3 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Genetyka Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(3 pkt) Na rysunku I przedstawiono budowę limfocytu B, a na rysunku II przedstawiono budowę plazmocytu, który powstał z tego limfocytu. Funkcje plazmocytu to produkcja i wydzielanie przeciwciał. Obie komórki zostały poddane barwieniu w celu uwidocznienia struktur komórkowych. 1 – siateczka śródplazmatyczna szorstka 2 – mitochondrium 3 – siateczka śródplazmatyczna gładka 4 – jądro – jąderko

Zadanie 6.

2 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Budowa i funkcje komórki Uzupełnij tabelę / schemat / wykres

Na podstawie: B.D. Hames, N.M. Hooper, Krótkie wykłady. Biochemia, Warszawa 2007. a) Określ jedną wspólną cechę przedstawionych sposobów komunikacji między komórkami, inną niż wykorzystanie cząsteczek sygnałowych. b) Przyporządkuj schematom A–C po jednym przykładzie wybranym spośród 1.–4., opisującym łączenie się cząsteczki sygnałowej z komórką. 1. Łączenie się cząsteczek acetylocholiny z receptorem błony postsynaptycznej neuronu. 2. Przyłączanie LDL (lipoprotein o małej gęstości) do komórki docelowej. 3. Połączenie cząsteczek somatotropiny z receptorami komórek chrzęstnych szkieletu. 4. Wydzielanie czynnika, który pozwala komórkom wzmacniać własną tożsamość w czasie rozwoju embrionalnego. A. ……………..…. B. ……………..…. C. ……………..…. 5a) 5b) 5c) a) 6b) 1 1 1 1 1

(2 pkt) Komórki w organizmie wielokomórkowym komunikują się ze sobą m.in. za pomocą związków chemicznych. Na schematach A, B i C przedstawiono trzy rodzaje komunikacji komórkowej zachodzącej za pomocą cząsteczek sygnałowych. A komórka endokrynowa cząsteczki sygnałowe receptor naczynie krwionośne odległe komórki docelowe B C komórka pobliska komórka receptory sekrecyjna docelowa docelowe

Dopasowanie:

Zadanie 7.

2 pkt

Tkanki Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj / wymień

(2 pkt) Na schemacie przedstawiono w uproszczeniu wybrane etapy procesu zachodzącego w komórkach eukariotycznych.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Łącznie w przebiegu obu prezentowanych etapów zachodzi czterokrotnie dehydrogenacja z wytworzeniem NADH.
2	Pośrednie produkty etapu II mogą być wykorzystywane do syntez niektórych aminokwasów.

Zadanie 9.

1 pkt

Metabolizm Skład organizmów Rośliny Grzyby Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(1 pkt) Sprawdzono doświadczalnie, że w czasie kiełkowania zarodników grzyba – głowni kukurydzy (Ustilago maydis) – zachodzi proces wytwarzania białek enzymatycznych. Na wykresie przedstawiono tempo włączania radioaktywnej alaniny do białka przez kiełkujące zarodniki głowni oraz pobieranie tlenu przez te zarodniki.

Odpowiedź:

Zadanie 11.

3 pkt

Rośliny Podaj i uzasadnij / wyjaśnij Podaj / wymień

(3 pkt) a) Określ, czy pokrzywa zwyczajna jest rośliną jednopienną, czy – dwupienną. Odpowiedź uzasadnij. b) Wypisz z tekstu dwie cechy budowy pokrzywy stanowiące przystosowanie do wiatropylności i podaj, na czym polega każde z tych przystosowań. 9. 10. a) 11b) 1 2 1 2

Odpowiedź:Uzasadnienie:

Zadanie 12.

2 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Fizjologia roślin Skład organizmów Rośliny Sformułuj problem badawczy / hipotezę / wniosek Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt) Do prawidłowego zachodzenia procesów życiowych roślin niezbędne jest utrzymanie odpowiedniej temperatury tkanek i odpowiedniego stopnia ich uwodnienia. Utrata wody przez organizmy roślinne zachodzi w wyniku transpiracji. W warunkach dobrego zaopatrzenia roślin w wodę intensywna transpiracja zapobiega przegrzaniu liści. Na wykresie przedstawiono porównanie temperatury powietrza oraz temperatury liści pustynnej rośliny arbuza kolokwinty (Citrullus colocynthis), przed doświadczeniem dobrze podlanej. Porównano liście nieodcięte i odcięte. Strzałką wskazano moment odcięcia liścia. „Limit odporności” oznacza temperaturę, w której procesy życiowe ulegają zaburzeniu. pora dnia [godz.]

Odpowiedź:

Zadanie 15.

2 pkt

Kręgowce Skład organizmów Metody badawcze i doświadczenia Sformułuj problem badawczy / hipotezę / wniosek Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Na podstawie: K. Schmidt-Nielsen, Fizjologia zwierząt, Warszawa 2008. a) Na podstawie przedstawionych danych oceń, czy wniosek, że kloaka w takim samym stopniu jak gruczoły nosowe uczestniczy w usuwaniu nadmiaru soli, jest uprawniony. Odpowiedź uzasadnij. b) Wyjaśnij, dlaczego u ptaków morskich gruczoły nosowe są znacznie lepiej rozwinięte niż u ptaków lądowych. Czas [min] Wydalanie z nosa Wydalanie z kloaki Objętość wydzieliny [ml] Stężenie Na+ [mmol/l] Ilość Na+ [mmol] Objętość kałomoczu [ml] Stężenie Na+ [mmol/l] Ilość Na+ [mmol] 15 2,2 798 1,7 5,8 38 0,28 40 10,9 756 8,2 14,6 71 1,04 70 14,2 780 11,1 25,0 80 2,00 100 16,1 776 12,5 12,5 61 0,76 130 6,8 799 5,4 6,2 33 0,21 160 4,1 800 3,3 7,3 10 0,07 175 2,0 780 1,5 3,8 12 0,05 Ogółem 56,3 – 43,7 75,2 – 4,41

(2 pkt) Ptaki morskie mają silnie rozwinięte parzyste nosowe gruczoły solne, które przewodami łączą się z jamą nosową. Takie gruczoły występują także u większości ptaków lądowych, ale są bardzo małe. W tabeli zestawiono wyniki doświadczenia, w którym badano rolę gruczołów nosowych i kloaki w wydalaniu jonów Na+ u mewy siodłatej (Larus marinus). Badanie przeprowadzono w ciągu 175 minut od momentu podania do przewodu pokarmowego mewy 134 ml wody morskiej (prawie 1/10 masy ptaka). Stężenie jonów Na+ w wodzie morskiej wynosi ok. 500 mmol/l.

Odpowiedź:

Zadanie 16.

3 pkt

Wpływ człowieka na środowisko i jego ochrona Kręgowce Genetyka Skład organizmów Zamknięte Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(3 pkt) Ohar (Tadorna tadorna), nazywany też kaczką norową, jest w Polsce skrajnie nielicznym ptakiem lęgowym, objętym ścisłą ochroną gatunkową. Jego lęgowiska są rozmieszczone głównie na wybrzeżu, gdzie także częściej jest obserwowany w trakcie wędrówek. Samce są nieco większe od samic i są od nich intensywniej ubarwione. Można je rozpoznać po jaskrawoczerwonej narośli u nasady dzioba i rdzawych piórach pod ogonem. Gniazda oharów znajdują się najczęściej w pobliżu wody, w opuszczonych norach wykopanych przez dzikie zwierzęta (króliki, borsuki). Po wykluciu pisklęta są wodzone przez obydwoje rodziców w kierunku wody. Zdarzają się przypadki, że te ptaki prowadzą swoje pisklęta do wody nawet kilka kilometrów. Nad Zatoką Pucką był realizowany program ochrony czynnej ohara, polegający na budowaniu sztucznych nor, które rozmieszczono w miejscach, gdzie ohary przystępują zwykle do lęgów, jak również tam, gdzie od pewnego czasu dorosłych ptaków z pisklętami już nie obserwowano.

Wybór

A.hermafrodytyzmB.zmienność modyfikacyjnaC.dymorfizm płciowyD.rozdzielnopłciowość

Uzasadnienie:

Zadanie 17.

1 pkt

Kręgowce Genetyka Zamknięte

(1 pkt)

Oceń, czy poniższe informacje dotyczące stałocieplności ptaków i ssaków są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Stałocieplność ptaków i ssaków jest efektem pochodzenia od wspólnego przodka, który wykształcił mechanizmy regulujące temperaturę ciała.
2	Utrzymanie stałej temperatury ciała jest kosztowne energetycznie, ale daje możliwość aktywności niezależnie od pory dnia.
3	Zwierzęta stałocieplne utrzymują podczas hibernacji temperaturę ciała taką samą, jak podczas aktywności.

Zadanie 18.

2 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Metabolizm Kręgowce Rośliny Zamknięte Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt) Składniki mineralne są niezbędnymi elementami diety człowieka. W Polsce problemem są potencjalne niedobory jodu, dlatego sól spożywcza jest jodowana. Wśród produktów spożywczych największe ilości jodu znajdują się w żywności pochodzenia morskiego (np. rybach), mleku i jego przetworach, jajach czy brokułach. Glikozydy występujące w warzywach kapustnych lub nasionach roślin strączkowych, a także azotany, wapń, magnez i żelazo, ograniczają wykorzystanie jodu zawartego w diecie.

Określenie:Wyjaśnienie:

Zadanie 19.

3 pkt

Choroby człowieka Anatomia i fizjologia człowieka Podaj i uzasadnij / wyjaśnij Podaj / wymień

(3 pkt) Choroby tarczycy określane są jako pierwotne, jeżeli wynikają z nieprawidłowego działania samego gruczołu dokrewnego, lub jako wtórne – jeżeli związane są z nieprawidłowym działaniem przysadki mózgowej produkującej hormon tyreotropowy (TSH). Poniżej przedstawiono wybrane wyniki badania tzw. profilu tarczycowego u psa.

Odpowiedź:Uzasadnienie:

Zadanie 20.

1 pkt

Tkanki Anatomia i fizjologia człowieka Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres

(1 pkt) Na rysunku przedstawiono wpływ niektórych neurotransmiterów na pracę różnych narządów. Linie pokazują przewodzenie impulsu nerwowego, a pogrubione strzałki – wydzielanie

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Noradrenalina może być wydzielana w zakończeniach synaptycznych neuronów lub przez komórki gruczołów dokrewnych.
2	Acetylocholina to neurotransmiter przekazujący pobudzenie wyłącznie między komórkami nerwowymi.

Zadanie 23.

3 pkt

Metabolizm Genetyka Skład organizmów Rośliny Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(3 pkt) Groszek pachnący (Lathyrus odoratus) może mieć białe, czerwone lub purpurowe kwiaty. Badania genetyczne wykazały, że tę zmienność barwy kwiatów warunkują dwa geny. Gen A koduje enzym, który katalizuje reakcje odpowiedzialne za czerwoną barwę, natomiast gen B koduje enzym, który katalizuje reakcje odpowiedzialne za barwę purpurową. Przez recesywne allele tych genów a i b są kodowane białka niefunkcjonalne. Skrzyżowano rośliny kwitnące na czerwono (homozygotyczna czysta linia pod względem barwy kwiatów) z roślinami o purpurowej barwie kwiatów (podwójna heterozygota). a) Zapisz, stosując podane oznaczenia literowe, genotypy skrzyżowanych osobników rodzicielskich. b) Określ, jakich fenotypów i w jakim stosunku liczbowym należy oczekiwać w pokoleniu F1, jeżeli te geny nie są ze sobą sprzężone. Odpowiedź uzasadnij, zapisując krzyżówkę genetyczną lub obliczenia.

Genotypy rodzicielskie:Krzyżówka:Fenotypy:

Zadanie 24.

3 pkt

Choroby człowieka Metabolizm Genetyka Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

Na podstawie: N.A. Campbell i inni, Biologia, Poznań 2013. a) Na podstawie przedstawionych informacji ustal kolejność etapów naprawy uszkodzonego DNA. Wpisz numery 2.–4., którymi te etapy oznaczono na schemacie, w odpowiednie miejsca tabeli. 22a) 22b) 23a) 23b) a) 1 1 1 2 1 b) Spośród odpowiedzi I–IV wybierz i zapisz nazwy enzymów biorących udział w naprawie DNA, oznaczonych na schemacie literami A, B i C. I. ligaza DNA II. polimeraza RNA III. nukleaza IV. polimeraza DNA Enzymy: A. ............................. B. ............................. C. .............................. c) Wyjaśnij, dlaczego osoby chore na tzw. skórę pergaminową muszą unikać promieniowania słonecznego. W odpowiedzi uwzględnij przyczynę powstawania tej choroby, opisaną w tekście. 1 1, 2, 3, 4 – kolejne etapy procesu A, B, C – enzymy uczestniczące w procesie 2 Etapy naprawy uszkodzonego DNA Kolejność Enzym syntetyzuje brakujący odcinek nici zgodnie z zasadą komplementarności. Dimer tyminowy powoduje odkształcenie fragmentu cząsteczki DNA. 1 Enzym nacina uszkodzoną nić DNA. Enzym łączy wolne końce nowo dobudowanego fragmentu i starego DNA.

(3 pkt) Na rysunku przedstawiono naprawę uszkodzonego DNA. Uszkodzenie polegało na utworzeniu wiązania kowalencyjnego pomiędzy zasadami tyminowymi sąsiadującymi ze sobą na jednej nici DNA i na powstaniu tzw. dimeru tyminowego, co skutkowało powstaniem charakterystycznego wybrzuszenia, utrudniającego replikację. Fragment uszkodzonej nici został najpierw wycięty przez nukleazę, a powstała luka została następnie uzupełniona nukleotydami komplementarnymi do niezniszczonej nici. W wypełnianiu takich luk biorą udział dwa enzymy: polimeraza DNA i ligaza DNA. Dimery tyminowe często powstają na skutek działania promieni UV. Jedna z chorób skóry – tzw. skóra pergaminowa – w większości przypadków spowodowana jest dziedzicznym defektem jednego z enzymów opisanego systemu naprawy DNA.

A..............................B..............................C...............................

Zadanie 25.

2 pkt

Choroby człowieka Metabolizm Genetyka Budowa i funkcje komórki Zamknięte Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt) Mutacje zachodzą w komórkach z różną częstością, a ich konsekwencje zależą od ich charakteru i lokalizacji. a) Oceń czy poniższe informacje dotyczące skutków mutacji u zwierząt są prawdziwe.

Zaznacz P, jeśli informacja jest prawdziwa, albo F – jeśli jest fałszywa. b) Spośród schematów A, B, C wybierz i zapisz oznaczenie tego, który przedstawia dziedziczenie choroby genetycznej sprzężonej z płcią. Odpowiedź uzasadnij.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Mutacje w komórkach generatywnych (linii płciowej) zwierząt są dziedziczne i mogą być przyczyną chorób genetycznych potomstwa.
2	Mutacje w komórkach somatycznych mogą doprowadzić do zmiany aktywności enzymów.

Zadanie 26.

1 pkt

Genetyka Zamknięte Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(1 pkt) Polidaktylia jest wadą wrodzoną polegającą na obecności dodatkowego palca bądź palców. Poniżej przedstawiono rodowód pewnej rodziny, w której ta wada jest uwarunkowana genetycznie.

Wybór

A.autosomalnej recesywnej.B.autosomalnej dominującej.C.sprzężonej z płcią dominującej.

Uzasadnienie:

Zadanie 28.

2 pkt

Kręgowce Genetyka Skład organizmów Rośliny Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt) Allelopatia polega na wydzielaniu do środowiska substancji chemicznych hamujących wzrost i rozwój innych organizmów. Badania wykazały wysoką zawartość substancji allelopatycznych w różnych organach wegetatywnych roślin żyjących w środowiskach ubogich w wodę. Jedną z dobrze poznanych roślin wydzielających substancje allelopatyczne jest orzech włoski (Juglans regia). W krajach, w których wprowadzono to drzewo, obserwuje się jego szkodliwe oddziaływanie na rosnące w sąsiedztwie rośliny zielne. W Kirgistanie, gdzie orzech włoski występuje naturalnie, tworzy lasy z bujnie rozwiniętym runem.

Odpowiedź:

Zadanie 29.

0 pkt

Anatomia i fizjologia człowieka Prokarionty Skład organizmów Budowa i funkcje komórki Zamknięte Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt Szacuje się, że jelito człowieka zamieszkuje 500–1000 gatunków bakterii. W różnych częściach jelita człowieka bytują odmienne gatunki bakterii. Zbadano genom bakterii Bacteroides thetaiotaomicron żyjącej w ludzkich jelitach i stwierdzono, że występują w nim m.in. geny zaangażowane w syntezę węglowodanów oraz witamin niezbędnych dla człowieka. Odkryto również, że ta bakteria wydziela cząsteczki sygnałowe, które aktywują w komórkach człowieka geny odpowiedzialne za budowanie sieci naczyń krwionośnych niezbędnych do wchłaniania cząstek pokarmowych. Inny rodzaj wydzielanych przez nią cząsteczek sygnałowych pobudza z kolei komórki jelita człowieka do produkowania substancji antybakteryjnych, na które bakteria Bacteroides thetaiotaomicron nie jest wrażliwa, ale zmniejszają one liczebność populacji innych, konkurujących z nią gatunków bakterii.

Wybór:Uzasadnienie:

Zadanie 31.

1 pkt

Ekologia Zamknięte

(1 pkt)

Oceń, czy poniższe informacje opisujące tolerancję organizmów na warunki środowiska są prawdziwe.

Nr	Stwierdzenie	P	F
1	Zakres tolerancji i optimum rozwojowe organizmów należących do tego samego gatunku mogą zależeć od płci i etapu rozwoju.
2	Tolerancja względem określonego czynnika jest niezmienna, nawet jeżeli zmienia się natężenie pozostałych czynników ekologicznych.
3	Zakres tolerancji i optimum rozwojowe organizmów należących do tego samego gatunku mogą się różnić między populacjami.

Zadanie 32.

2 pkt

Ekologia Ewolucjonizm i historia życia na ziemi Rośliny Uzupełnij tabelę / schemat / wykres Podaj i uzasadnij / wyjaśnij

(2 pkt) Przeprowadzono badania populacji gatunku jaszczurek Podarcis sicula żyjących na dwóch niewielkich wyspach chorwackich: Pod Kopište (A) i Pod Mrčaru (B). Wyspę A te zwierzęta zamieszkiwały od dawna, natomiast nie było ich na wyspie B aż do roku 1971 r., kiedy to przewieziono na nią pięć par jaszczurek. Badania przeprowadzone po 30 latach od zasiedlenia wyspy B wykazały, że populacja jaszczurek zwiększyła znacznie swoją liczebność, ale też jej osobniki znacząco odróżniały się wyglądem od jaszczurek z wyspy A (populacja wyjściowa). Przede wszystkim zwrócono uwagę na znacznie większe głowy – dłuższe i szersze, co wskazywać mogło na większą siłę szczęk. Na wykresie przedstawiono udział składników pokarmowych w diecie jaszczurek żyjących na obu wyspach. wyspa A wyspa B

Odpowiedź: